“Η Αθήνα κινδυνεύει να χάσει τον χαρακτήρα της αν η άνοδος της αξίας της γης απομακρύνει τους κατοίκους της και ο τουρισμός κυριαρχήσει”, προειδοποίησε ο Ντέιβιντ Τσίπερφιλντ.
Μιλώντας στο Athens Democracy Forum, σε συζήτηση με τη δημοσιογράφο Farah Nayeri στη Στοά του Αττάλου, ο Βρετανός αρχιτέκτονας επισήμανε ότι η ελληνική πρωτεύουσα διατηρεί ακόμη έντονα τον χαρακτήρα μιας πόλης όπου οι άνθρωποι κατοικούν και ζουν την καθημερινότητά τους.
«Πώς διατηρείς αυτόν τον χαρακτήρα, μια πραγματική πόλη όπου ζουν άνθρωποι; Δεν μπορείς να τον διατηρήσεις αν οι αξίες της γης εκτοξευθούν τόσο ώστε να φύγουν όλοι. Δεν μπορείς να τον διατηρήσεις αν ο τουρισμός κυριαρχήσει σε τέτοιο βαθμό ώστε να πάρει τη θέση αυτής της ζωής», ανέφερε. Για τον ίδιο, η αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων αποτελεί και ευθύνη των αρχιτεκτόνων: «Αν δεν ασχοληθούμε με αυτά, εγκαταλείπουμε τις ευθύνες μας».
Η αναφορά στην Αθήνα ήρθε στο τέλος μιας ευρύτερης συζήτησης για το ποιος αποφασίζει πώς χτίζονται οι πόλεις και ποιους τελικά εξυπηρετούν. Ο Τσίπερφιλντ υποστήριξε ότι τα κτίρια αντιμετωπίζονται όλο και περισσότερο ως μέσα για την εξαγωγή της μεγαλύτερης δυνατής οικονομικής αξίας από ένα κομμάτι γης. Την ίδια στιγμή, όπως είπε, η ελεύθερη αγορά δεν ευνοεί τους περιορισμούς που επιβάλλει ο πολεοδομικός σχεδιασμός, με αποτέλεσμα οι πολίτες να δυσκολεύονται να βρουν τη θέση τους μέσα στην πόλη.
«Η πόλη θα έπρεπε να εκφράζει τις φιλοδοξίες μας. Θα έπρεπε να μας προσφέρει καταφύγιο. Θα έπρεπε να είναι το κέντρο της δημιουργικής και κοινωνικής μας ζωής», είπε, περιγράφοντας τις αλλαγές στα αστικά κέντρα γενικότερα. Κατά τον ίδιο, όλο και περισσότερα κέντρα πόλεων γίνονται προορισμοί τουρισμού και διασκέδασης, ενώ περιορίζεται ο ρόλος τους ως τόπων συνάντησης, συντροφικότητας και καθημερινής κοινωνικής ζωής. «Αυτό μας αποξενώνει», είπε.
Ασκώντας κριτική και στον δικό του επαγγελματικό χώρο, στάθηκε στην έμφαση που δόθηκε επί δεκαετίες στα εμβληματικά κτίρια και στους διάσημους δημιουργούς τους. Όπως παραδέχθηκε, αρχιτέκτονες σαν τον ίδιο μπορούν να χτίσουν μια σημαντική καριέρα χάρη σε λίγα τέτοια έργα, ενώ οι δρόμοι όπου περπατούν οι άνθρωποι και τα κτίρια όπου ζουν παραμένουν παραμελημένα. «Αυτό θα έπρεπε να είναι το επίκεντρο της δουλειάς μας ως αρχιτεκτόνων», τόνισε, ζητώντας περισσότερη προσοχή στον σχεδιασμό των πόλεων και στην κατοικία.
Προειδοποίησε ακόμη για το κοινωνικό κόστος από την παραμέληση της στέγασης τις τελευταίες δεκαετίες, επισημαίνοντας ότι ο τρόπος με τον οποίο χτίζονται οι πόλεις εντείνει τις οικονομικές ανισότητες. «Δεν με απασχολούν τα άσχημα κτίρια, γιατί δεν πιστεύω ότι ένα άσχημο κτίριο βλάπτει κάποιον. Με απασχολεί όμως μια πόλη που δεν προστατεύει τους ανθρώπους και δεν εκφράζει τις ιδέες, τις φιλοδοξίες και τις δυνατότητές τους», ανέφερε.
Ο Τσίπερφιλντ, που τιμήθηκε με το βραβείο Pritzker το 2023, έχει άμεση επαγγελματική σχέση με την Αθήνα: το γραφείο του συμμετέχει στην ομάδα που έχει αναλάβει την επέκταση και αναβάθμιση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου.
Η πρόταση προβλέπει νέους εκθεσιακούς χώρους κάτω από έναν υπερυψωμένο κήπο και νέα σχέση του κτιρίου με το επίπεδο του δρόμου, με στόχο το μουσείο να συνδεθεί στενότερα με την πόλη και ο περιβάλλων χώρος να αποκτήσει πιο δημόσιο χαρακτήρα
Με στοιχεία από τη συζήτηση «Can Culture Save Democracy?» του Athens Democracy Forum
