Πριν από ένα χρόνο, το «bolsonarismo», το λαϊκιστικό δεξιό κίνημα που ίδρυσε ο Ζαΐχ Μπολσονάρου, πρώην πρόεδρος της Βραζιλίας, βρισκόταν σε κατάσταση κατάρρευσης.
Ο Μπολσονάρου είχε καταδικαστεί σε 27 χρόνια φυλάκισης για συνωμοσία με σκοπό την πραγματοποίηση πραξικοπήματος, αφού είχε χάσει την προσπάθειά του για επανεκλογή απέναντι στον αιώνιο αντίπαλό του, Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα, το 2022. Τα αποδεικτικά στοιχεία ήταν αδιάψευστα.
Οι ανακριτές εντόπισαν σχέδια διαταγμάτων που θα ακύρωναν τις εκλογές και θα κήρυσσαν κατάσταση έκτακτης ανάγκης, καθώς και σχέδιο δολοφονίας του Λούλα —όπως είναι γνωστός ο πρόεδρος— με χρήση δηλητηρίου. Η καταδίκη του Μπολσονάρου έδωσε ελπίδες ότι το ριζοσπαστικό κίνημά του θα τεθεί στο περιθώριο και ότι η Βραζιλία θα ξεπεράσει την πόλωση που την ταλαιπωρεί εδώ και σχεδόν μια δεκαετία.
Αντίθετα, η οικογένεια Μπολσονάρου φαίνεται έτοιμη να επιστρέψει.
Οι εκλογές στη Βραζιλία «δείχνουν» Μπολσονάρου
Αδυνατώντας να θέσει υποψηφιότητα, ο Μπολσονάρου επέλεξε τον πρωτότοκο γιο του, Φλάβιο, για να αντιμετωπίσει τον Λούλα στις γενικές εκλογές της χώρας αυτόν τον μήνα. Στον πρώτο γύρο των εκλογών, στις 4 Οκτωβρίου, ο Φλάβιο ξεπέρασε τις προσδοκίες, συγκεντρώνοντας το 47% των ψήφων έναντι του 45% του Λούλα. Δεδομένου ότι κανένας υποψήφιος δεν συγκέντρωσε περισσότερο από το ήμισυ των ψήφων, οι εκλογές θα οδηγηθούν σε δεύτερο γύρο στις 25 Οκτωβρίου.
Όλα τα σημάδια δείχνουν νίκη για τον Φλάβιο. Από την επιστροφή της Βραζιλίας στη δημοκρατία το 1985, κανένας υποψήφιος που έχασε στον πρώτο γύρο των εκλογών δεν έχει κερδίσει στον δεύτερο γύρο. Οι άλλοι υποψήφιοι στην κούρσα, οι οποίοι συγκέντρωσαν σχεδόν το 8% των ψήφων, κλίνουν προς τα δεξιά. Στο Μίνας Ζεράις, την πιο σημαντική πολιτεία-κλειδί της Βραζιλίας και βαρόμετρο για ολόκληρη τη χώρα, ο Φλάβιο κέρδισε με διαφορά πέντε ποσοστιαίων μονάδων. Το Φιλελεύθερο Κόμμα του Μπολσονάρου υπερδιπλασίασε τις έδρες του στη Γερουσία, καταλαμβάνοντας τις 28 από τις 81. Επίσης, εδραίωσε τη θέση του ως το μεγαλύτερο κόμμα στη Βουλή των Αντιπροσώπων της Βραζιλίας, η οποία είναι γνωστή για τον κατακερματισμό της. Σχεδόν κανένας από τους συμμάχους του Λούλα δεν κέρδισε νέες έδρες στη Γερουσία ή θέσεις κυβερνητών.
🇧🇷 🗳️ Bolsonaro edges past Lula as Brazil vote goes to run-off Right-wing senator Flavio Bolsonaro pulled off a surprise first-place finish ahead of leftist President Luiz Inacio Lula da Silva in Sunday’s Brazilian election, receiving 47% of the votes to the incumbent’s 45%. The two candidates will face off again in a 25 October run-off
— AFP News Agency (@AFP) October 5, 2026
Η βραδιά αποδείχθηκε θρίαμβος για την υπόλοιπη «ομάδα» των Μπολσονάρου. Η Μισέλ Μπολσονάρου, η τρίτη σύζυγος του Ζαΐχ, θα γίνει γερουσιαστής μαζί με τον Κάρλος Μπολσονάρου, τον μεσαίο αδελφό του Φλάβιο. Ο νεότερος γιος, ο Ζαΐχ Ρενάν, θα γίνει βουλευτής στο ομοσπονδιακό κοινοβούλιο. Η κύρια πρόταση του Φλάβιο είναι να χορηγήσει χάρη στον πατέρα του, τον υποκινητή του πραξικοπήματος, ο οποίος εκτίει την ποινή του υπό κατ’ οίκον περιορισμό λόγω ενός παλιού τραύματος. Θέλει επίσης να χορηγήσει χάρη στον αδελφό του, τον Εδουάρδο, ο οποίος ζει αυτοεξόριστος στο Τέξας. Ο Εδουάρδο καταδικάστηκε ερήμην σε τέσσερα χρόνια φυλάκισης για απόπειρα αθέμιτης επιρροής στη δίωξη του πατέρα του, ασκώντας πιέσεις στον Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει κυρώσεις στους δικαστές που τον καταδίκασαν.
Η ψηφοφορία χαρακτηρίστηκε από γενικευμένη απογοήτευση. Οι επικρατέστεροι υποψήφιοι δεν συμμετείχαν σε καμία τηλεοπτική συζήτηση. Το ενδιαφέρον για τις εκλογές ήταν χαμηλό. Πάνω από 33 εκατομμύρια από τους 158 εκατομμύρια εκλογείς δεν προσήλθαν στις κάλπες, σημειώνοντας τη μεγαλύτερη αποχή από το 1998. Σε δημοσκοπήσεις που διεξήχθησαν την εβδομάδα των εκλογών, σχεδόν το ένα τρίτο των ψηφοφόρων δήλωσαν ότι δεν γνώριζαν ποιον θα επέλεγαν. Έξω από ένα εκλογικό τμήμα σε μια αριστοκρατική γειτονιά του Ρίο ντε Τζανέιρο, ένας 24χρονος με θλιμμένη έκφραση περιέγραψε τις εκλογές ως «ατμόσφαιρα κηδείας». «Πρόκειται για την επιλογή του μικρότερου κακού», είπε αδιάφορα ο φίλος του.
Τι έβλαψε τον Λούλα;
Οι Βραζιλιάνοι έχουν κουραστεί από τον Λούλα, ο οποίος διανύει την τρίτη θητεία του και είναι σχεδόν 81 ετών. Το Εργατικό Κόμμα (PT) του βρίσκεται στην εξουσία για 18 από τα τελευταία 24 χρόνια. Ο Λούλα, πρώην ηγέτης συνδικαλιστικής οργάνωσης από τις φτωχές επαρχίες της Βραζιλίας, δεν κατάφερε να συνδεθεί με τους νεότερους Βραζιλιάνους, ιδίως τους άνδρες, οι οποίοι τείνουν να προτιμούν την περιστασιακή εργασία από τις συνδικαλιστικές θέσεις και ονειρεύονται να γίνουν επιχειρηματίες αντί να εξαρτώνται από κρατικές επιδοτήσεις. Το PT εξακολουθεί να φέρει τα σημάδια από δύο γιγαντιαία σκάνδαλα διαφθοράς που ξέσπασαν κατά τη διάρκεια των προηγούμενων θητειών του. Μια έρευνα οδήγησε τον Λούλα στη φυλακή για διαφθορά για ενάμισι χρόνο, αν και οι καταδίκες του ακυρώθηκαν το 2021.
Από τότε που βγήκε από τη φυλακή, ο στενός κύκλος του Λούλα έχει συρρικνωθεί. Τώρα αποτελείται από ανθρώπους που λένε μόνο «ναι» και αποφεύγουν να λένε τις σκληρές αλήθειες. Οι υφιστάμενοί του τον εκθειάζουν ως τον μεγαλύτερο πολιτικό που είχε ποτέ η Βραζιλία. Αναφέρουν τα παλιά του επιτεύγματα και την σκληρή ιστορία της ζωής του, κατά την οποία ξεπέρασε πολλές δυσκολίες και ανέβηκε μέχρι την προεδρία. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας δεν έχει παρουσιάσει σχεδόν κανένα όραμα για το μέλλον. Η απόκλιση αυτή ήταν εμφανής το βράδυ της Κυριακής. «Ομολογώ ότι πίστευα ότι θα κέρδιζα στον πρώτο γύρο», είπε ο Λούλα, παρά το γεγονός ότι όλες οι δημοσκοπήσεις έδειχναν ότι θα υπήρχε μια αμφίρροπη αναμέτρηση στον δεύτερο γύρο.
Ο Λούλα επηρεάστηκε επίσης αρνητικά από τη δυσαρέσκεια για την οικονομία. Πολλοί ψηφοφόροι δεν έχουν συγχωρήσει το PT για την καταστροφική ύφεση που σημειώθηκε κατά τη διάρκεια της κυβέρνησης της Ντίλμα Ρούσεφ, της διαδόχου που ο ίδιος ο Λούλα είχε επιλέξει, στις αρχές της δεκαετίας του 2010. Κατά την τρίτη θητεία του Λούλα, οι σπάταλες πολιτικές της κυβέρνησης οδήγησαν σε απώλεια δημοσιονομικής αξιοπιστίας. Τα επιτόκια έχουν εκτοξευθεί στα ύψη, αυξάνοντας το κόστος του χρέους για τα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις και την κυβέρνηση. Επικρατεί μια αίσθηση στασιμότητας, παρά τα μέτρια πραγματικά κέρδη στα εισοδήματα και την ανεργία που βρίσκεται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα. «Ένα κιλό κρέας δεν αξίζει πια μια μέρα εργασίας», παραπονιέται η Μαρία Μούρα, μια 22χρονη από μια φαβέλα στο Ρίο ντε Τζανέιρο. «Οι λογαριασμοί μόνο αυξάνονται, και τα χρέη μόνο μεγαλώνουν».
Ο Λούλα, ο οποίος κέρδισε με μικρή διαφορά το 2022 εναντίον του Μπολσονάρου του πρεσβύτερου, ίσως να παρεξήγησε την εντολή που του δόθηκε. «Οι κεντρώοι ψηφοφόροι αισθάνθηκαν προδομένοι από το PT», λέει ο Μάγκνο Καρλ από το Livres, ένα φιλελεύθερο κέντρο μελετών στο Σάο Πάολο. «Ψήφισαν τον Λούλα το 2022 πιστεύοντας στην ιδέα ενός ευρύτερου συνασπισμού, νομίζοντας ότι η κυβέρνηση θα ξόδευε λιγότερα, θα άκουγε περισσότερο άλλα τμήματα της κοινωνίας και δεν θα δαιμονοποιούσε την κριτική — αλλά αυτό δεν συνέβη». Αν και ορισμένοι κεντρώοι παρέμειναν πιστοί στον Λούλα, άλλοι στράφηκαν σε υποψηφίους που αποσπούσαν ψήφους ή απείχαν από την ψηφοφορία.
Στο επίκεντρο σκάνδαλο διαφθοράς
Ένα σκάνδαλο διαφθοράς έπληξε τις εκλογές, τροφοδοτώντας το αντικαθεστωτικό κλίμα. Στο επίκεντρό του βρίσκεται ο Ντάνιελ Βόρκαρο, ένας τραπεζίτης που κατηγορείται ότι ενορχήστρωσε τη μεγαλύτερη τραπεζική απάτη στην ιστορία της Βραζιλίας. Έγινε γνωστός διοργανώνοντας εξωφρενικά πάρτι στα οποία προσκαλούσε μοντέλα, εκδιδόμενες γυναίκες, κορυφαίους πολιτικούς της χώρας και μέλη του Ανωτάτου Δικαστηρίου.
Παρότι ο Λούλα δεν εμπλέκεται άμεσα στο σκάνδαλο, αυτό τον έχει επηρεάσει αρνητικά, καθώς συνδέεται στενά με έναν δικαστή του Ανωτάτου Δικαστηρίου που έχει σχέσεις με τον Βόρκαρο και ο οποίος επίσης επέβλεψε τη δίωξη του Μπολσονάρου. Μια δημοσκόπηση στα μέσα Σεπτεμβρίου έδειξε ότι οι ψηφοφόροι ήταν πιο πιθανό να τιμωρήσουν τον Λούλα παρά τον Φλάβιο για το σκάνδαλο διαφθοράς.
Obrigado, Deus! Obrigado, Brasil! O país se manifestou nas urnas pela mudança e pelo futuro! Não apenas na Presidência da República, mas também no Senado e na Câmara dos Deputados. A maioria esmagadora que fizemos no Congresso trará de volta a segurança jurídica que o país tanto precisa para crescer. O Legislativo federal está configurado para um Presidente como Flávio Bolsonaro! Parabéns também aos governadores e deputados estaduais eleitos. Faço o compromisso de sempre colocar o povo acima de qualquer questão partidária, pois, por exemplo, o combate efetivo ao narcoterrorismo tem que ser feito em conjunto com Governadores e Prefeitos. Faltam poucos dias para o resgate do Brasil! Bora pra cima com tudooooooo!!! 🇧🇷
— Flávio Bolsonaro (@FlavioBolsonaro) October 5, 2026
Η αποστροφή προς το Ανώτατο Δικαστήριο ήταν εμφανής την εβδομάδα των εκλογών στην Κουριτίμπα, την πρωτεύουσα του Παρανά, ένα προπύργιο των υποστηρικτών του Μπολσονάρου. Τεράστιες αφίσες έδειχναν δικαστές ντυμένους ως κρατούμενους, να στέκονται πίσω από κάγκελα, ενώ ένα κολάζ με κούκλες ντυμένες ως δικαστές τους απεικόνιζε να υφίστανται λιντσάρισμα. Ο Μπολσονάρου θα διαθέτει πλέον ακριβώς τους απαραίτητους συμμάχους στη Γερουσία για να σχηματίσει την πλειοψηφία των δύο τρίτων που απαιτείται για την άσκηση μομφής κατά των δικαστών του Ανώτατου Δικαστηρίου.
Ο Λούλα εξακολουθεί να έχει μια δύσκολη διαδρομή προς τη νίκη. Θα πρέπει να αυξήσει τη συμμετοχή στις εκλογές και να προσελκύσει ψήφους από τους μικρότερους υποψηφίους για την προεδρία. Θα μπορούσε να επωφεληθεί από τα πλεονεκτήματα της θητείας του, αυξάνοντας τις επιδοτήσεις ή ψηφίζοντας δημοφιλή νομοσχέδια πριν από τον δεύτερο γύρο. Ως ο άνθρωπος που έχει συγκεντρώσει τις περισσότερες ψήφους στην ιστορία της Βραζιλίας, θα μπορούσε ακόμα να ξεπεράσει τις πιθανότητες. Ωστόσο, η ανάβαση είναι απότομη.
Η αλλαγή φαίνεται πιο πιθανή. «Δεν έχω αυταπάτες ότι δεν είναι διεφθαρμένος», λέει η Άνα Πάουλα, μια 65χρονη επιχειρηματίας στο Σάο Πάολο που ψήφισε τον Φλάβιο. «Αλλά δεν θέλω να συνεχίσω με αυτό που έχουμε τώρα». Ψηφοφόροι όπως αυτή ενδέχεται να πάρουν κάτι πιο ριζοσπαστικό από ό,τι περίμεναν.
Με πληροφορίες από Economist
