Μια από τις πιο φορτισμένες αυτοπροσωπογραφίες του Βίνσεντ βαν Γκογκ επιστρέφει στη Γαλλία, ύστερα από δεκαετίες ζωής μακριά από το ευρύ κοινό. Η «Αυτοπροσωπογραφία με δεμένο αυτί και πίπα», έργο του Ιανουαρίου 1889, θα παρουσιαστεί στο Fondation Louis Vuitton, στο Παρίσι, ως ένα από τα σημαντικότερα δάνεια της έκθεσης «Gustave Fayet, Collectionneur – Créateur. Icônes de l’art moderne», που ανοίγει στις 9 Οκτωβρίου 2026 και θα διαρκέσει έως τις 8 Μαρτίου 2027.
Το Fondation Louis Vuitton δεν κατονομάζει τους δανειστές του έργου. Σύμφωνα όμως με το The Art Newspaper, πρόκειται για τους κληρονόμους του Έλληνα εφοπλιστή Σταύρου Νιάρχου, ανάμεσά τους και ο μεγαλύτερος γιος του, Φίλιππος Νιάρχος. Ο Σταύρος Νιάρχος φέρεται να απέκτησε τον πίνακα τη δεκαετία του 1970, όταν η τιμή του υπολογιζόταν σε 2 με 3 εκατομμύρια δολάρια. Σήμερα, κατά την ίδια πηγή, η αξία που θα μπορούσε να δηλωθεί για λόγους ασφάλισης ή εγγύησης στην έκθεση του Παρισιού ενδέχεται να πλησιάζει τα 200 με 300 εκατομμύρια δολάρια.
Η αυτοπροσωπογραφία ζωγραφίστηκε λίγες εβδομάδες μετά τον αυτοτραυματισμό του Βαν Γκογκ στην Αρλ, την περίοδο της κατάρρευσης της σχέσης του με τον Πωλ Γκογκέν. Ο ζωγράφος στρέφει το κεφάλι έτσι ώστε ο επίδεσμος να βρίσκεται στο κέντρο της εικόνας, ενώ καπνίζει την πίπα του μπροστά σε ένα διαιρεμένο φόντο, όπου το κόκκινο και το πορτοκαλί συγκρούονται με το βαθύ πράσινο του παλτού του. Την ίδια περίοδο ζωγράφισε και τη δεύτερη διάσημη αυτοπροσωπογραφία με δεμένο αυτί, που βρίσκεται σήμερα στην Courtauld Gallery του Λονδίνου.
Η διαδρομή του πίνακα είναι σχεδόν μυθιστορηματική. Το έργο αγοράστηκε το 1902 από τον Γκυστάβ Φαγιέ, έναν από τους πρώτους μεγάλους συλλέκτες του Βαν Γκογκ, ο οποίος κάποτε είχε στην κατοχή του 16 έργα του ζωγράφου. Αργότερα πέρασε στον έμπορο τέχνης Πολ Ρόζενμπεργκ, κατασχέθηκε από τους ναζί το 1941, βρέθηκε στην κατοχή του Χέρμαν Γκέρινγκ, μεταφέρθηκε λαθραία στην Ελβετία και τελικά αποδόθηκε ξανά στον Ρόζενμπεργκ μετά τον πόλεμο.
Η έκθεση του Fondation Louis Vuitton δεν είναι αφιερωμένη μόνο στον Βαν Γκογκ, αλλά στον ίδιο τον Γκυστάβ Φαγιέ ως συλλέκτη και δημιουργό. Θα απλωθεί σε όλους τους χώρους του ιδρύματος και θα παρουσιάσει περισσότερα από 250 έργα καλλιτεχνών όπως ο Βαν Γκογκ, ο Πωλ Γκογκέν, ο Οντιλόν Ρεντόν, ο Εντγκάρ Ντεγκά, ο Πωλ Σεζάν, ο Ανρί ντε Τουλούζ-Λοτρέκ, ο Πιερ-Ωγκίστ Ρενουάρ, η Μπερτ Μοριζό, ο Πωλ Σινιάκ, ο Πιερ Μπονάρ, ο Εντουάρ Βιγιάρ και ο Ανρί Ματίς. Παράλληλα, θα αναδείξει τον Φαγιέ ως έναν σχεδόν ξεχασμένο πρωταγωνιστή της μοντέρνας τέχνης, που συνέλεξε έργα της πρωτοπορίας πολύ πριν αυτά περάσουν στα μουσεία.
Για το κοινό, το μεγάλο γεγονός θα είναι η σπάνια εμφάνιση του πίνακα του Βαν Γκογκ. Το έργο έχει παρουσιαστεί κατά καιρούς ως δάνειο στο Kunsthaus Zürich, όμως, σύμφωνα με το Fondation Louis Vuitton, δεν έχει εκτεθεί στη Γαλλία από το 1937 και δεν έχει δοθεί ως δάνειο σε προσωρινή έκθεση από το 1990.
Στο Παρίσι θα σταθεί δίπλα σε αυτοπροσωπογραφία του Γκογκέν, επίσης από ιδιωτική συλλογή και επίσης άλλοτε μέρος της συλλογής Φαγιέ: δύο πρόσωπα της μοντέρνας τέχνης, μετά από μια από τις πιο διάσημες ρήξεις της ιστορίας της.
Με στοιχεία από The Art Newspaper, Fondation Louis Vuitton
