© Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
Διεθνής ερευνητική ομάδα η πλειοψηφία της οποίας αποτελείται από επιστήμονες του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών παρατηρεί ένα από τα μεγαλύτερα άστρα του Σύμπαντος να μεταμορφώνεται σε ένα σπάνιο είδος άστρου και αυτή η δραματική μεταμόρφωση ίσως αποτελεί τον πρόλογο μιας ισχυρής έκρηξης σουπερνόβα που θα οδηγήσει στη γέννηση μιας μαύρης τρύπας.
Το άστρο αυτό είναι το WOH G64 (γνωστό και ως IRAS 04553–6825) το οποίο βρίσκεται σε απόσταση περίπου 163,000 ετών φωτός από τη Γη στο Μεγάλο Νέφος του Μαγγελάνου, ένα γαλαξία δορυφόρο του του δικού μας γαλαξία. Το άστρο έχει ακτίνα περίπου 1,540 φορές μεγαλύτερη από του Ήλιου, μάζα σχεδόν 30 φορές μεγαλύτερη και φωτεινότητα 282,000 φορές ισχυρότερη από αυτή του μητρικού μας άστρου. Ανακαλύφθηκε τη δεκαετία του 1970 και θεωρούνταν ένας ακραίος ερυθρός υπεργίγαντας περιβαλλόμενος από έναν πυκνό δακτύλιο σκόνης.
Ωστόσο το 2014 η εικόνα του άστρου άρχισε να αλλάζει. Η ερευνητική ομάδα παρατήρησε ότι το χρώμα του μεταβαλλόταν, ενώ αυξανόταν και η θερμοκρασία της επιφάνειάς του. Οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για μετάβαση από ερυθρό υπεργίγαντα σε κίτρινο υπεργίγαντα, ένα εξαιρετικά σπάνιο και βραχύβιο στάδιο εξέλιξης. Αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι οι αστρονόμοι παρακολουθούν ουσιαστικά τον «θάνατο» ενός άστρου σε πραγματικό χρόνο.
Η κ. Άλκηστις Μπονάνου Διευθύντρια Ερευνών στο Ινστιτούτο Αστρονομίας, Αστροφυσικής, Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών μίλησε στο Naftemporiki.gr για την πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα.
Ποιο ήταν το κίνητρο για να ξεκινήσετε την έρευνα σε αυτό το άστρο;
Η έρευνά μας πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος ASSESS, το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Έρευνας (2018–2024) και είχε ως βασικό στόχο την κατανόηση του ρόλου της επεισοδιακής απώλειας μάζας στην εξέλιξη των αστέρων μεγάλης μάζας. Μελετήσαμε τέτοια αστέρια σε 25 κοντινούς γαλαξίες, μεταξύ των οποίων και το Μεγάλο Νέφος του Μαγγελάνου. Εκεί επιλέξαμε το WOH G64, ένα από τα πιο ακραία παραδείγματα ερυθρών υπεργιγάντων, καθώς παρουσιάζει έντονη απώλεια μάζας και αποτελεί ιδανική περίπτωση για τη μελέτη των σχετικών μηχανισμών.
Τι ευελπιστούμε να μάθουμε από τις παρατηρήσεις σε αυτό το άστρο και ποιες κοσμικές διεργασίες αναμένεται να φωτιστούν από τα ευρήματα;
Οι παρατηρήσεις του WOH G64 αποκάλυψαν μια δραματική μεταβολή στη θερμοκρασία του γύρω στο 2013–2014, ένα φαινόμενο πρωτόγνωρο για ερυθρό υπεργίγαντα. Μέσα από τη μελέτη του, επιδιώκουμε να κατανοήσουμε καλύτερα τα τελικά στάδια εξέλιξης των αστέρων μεγάλης μάζας. Συγκεκριμένα, θέλουμε να διερευνήσουμε πώς η έντονη απώλεια μάζας —και ενδεχομένως η παρουσία ενός συνοδού αστέρα— επηρεάζουν την πορεία τους λίγο πριν την τελική τους έκρηξη ως σουπερνόβα, ρίχνοντας φως έτσι στις διεργασίες που οδηγούν σε αυτά τα κοσμικά γεγονότα.
Πόσο σπάνιοι είναι αυτοί οι υπεργίγαντες στο Σύμπαν;
Οι ερυθροί υπεργίγαντες είναι σπάνιοι από τη φύση τους, κυρίως για δύο λόγους. Πρώτον, τα αστέρια μεγάλης μάζας από τα οποία προέρχονται είναι ήδη πολύ λιγότερα σε αριθμό σε σχέση με αστέρια σαν τον Ήλιο, που είναι πολύ πιο συνηθισμένα στο Σύμπαν. Δεύτερον, η εξέλιξή τους είναι εξαιρετικά γρήγορη. Ενώ ο Ήλιος θα ζήσει συνολικά γύρω στα 10 δισεκατομμύρια χρόνια, ένα άστρο μεγάλης μάζας φτάνει στο στάδιο του ερυθρού υπεργίγαντα και ολοκληρώνει τη ζωή του μέσα σε περίπου 10 εκατομμύρια χρόνια. Αυτή η σύντομη διάρκεια ζωής καθιστά το στάδιο αυτό σπάνιο και σχετικά δύσκολο να παρατηρηθεί.
Μπορούν τέτοιου είδους άστρα να φιλοξενήσουν πλανητικά συστήματα και αν ναι μπορούν να αναπτυχθούν κόσμοι φιλικοί στη ζωή;
Θεωρητικά, αστέρια μεγάλης μάζας θα μπορούσαν να σχηματίσουν πλανητικά συστήματα. Ωστόσο, το περιβάλλον γύρω τους είναι εξαιρετικά αφιλόξενο για την ανάπτυξη ζωής. Στα πρώτα στάδιά τους είναι πολύ θερμά και εκπέμπουν έντονη υπεριώδη ακτινοβολία, η οποία μπορεί να διαβρώσει ή και να καταστρέψει τις ατμόσφαιρες πιθανών εξωπλανητών.
Επιπλέον, η εξέλιξή τους είναι ταχύτατη. Μέσα σε λίγα εκατομμύρια χρόνια διογκώνονται σε ερυθρούς υπεργίγαντες, αυξάνοντας δραματικά την ακτίνα τους, με αποτέλεσμα πιθανοί κοντινοί εξωπλανήτες να μην επιβιώσουν. Σε αντίθεση με αστέρια όπως ο Ήλιος, που παραμένουν σταθερά για δισεκατομμύρια χρόνια, τα αστέρια μεγάλης μάζας δεν αφήνουν αρκετό χρόνο ώστε να αναπτυχθούν και να εξελιχθούν βιολογικά πολύπλοκοι, φιλικοί στη ζωή κόσμοι.
Ποια είναι τα επόμενα ερευνητικά σας σχέδια;
Στόχος μου είναι να κατανοήσω τη σύνδεση μεταξύ τελικών σταδίων αστέρων μεγάλης μάζας και τη μεγάλη ποικιλία τύπων σουπερνόβα, που προκύπτουν από εκρήξεις τους. Για αυτό, θέλω να αξιοποιήσω το τηλεσκόπιο 2,3 μέτρων Αρίσταρχος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, στο Αστεροσκοπείο Χελμού, που αποτελεί μια σημαντική ερευνητική υποδομή της χώρας. Πρώτο μας βήμα είναι η προμήθεια ενός υπερσύγχρονου φασματογράφου, ο οποίος θα επιτρέπει την πραγματοποίηση φασματοσκοπικών παρατηρήσεων σουπερνόβα μέσα στις πρώτες ώρες μετά την έκρηξή τους — μια κρίσιμη χρονική φάση που μπορεί να αποκαλύψει άμεσα στοιχεία για τη φύση του προγονικού άστρου και το περιβάλλον του.
Naftemporiki.gr
