Mεσημέρι Τετάρτης, η θερμοκρασία έχει φτάσει τους 38 βαθμούς Κελσίου και οι θυελλώδεις άνεμοι, που ξεπερνούν τα 10 μποφόρ, σκορπούν τον καπνό και εκμηδενίζουν την ορατότητα. Οι δύο πυροσβέστες μόλις έχουν φτάσει στην περιοχή Κρύα Βρύση Ρεθύμνου με σκοπό να αναπτύξουν εγκατάσταση πυρόσβεσης για να προλάβουν την επέκταση της πυρκαγιάς.
Ο 58χρονος Μανώλης Στρατιδάκης, πολύ πιο έμπειρος από τον 25χρονο Παντελή Διαμαντάκη, που έχει μόλις έναν χρόνο στην πυρόσβεση, βλέπει μπροστά του τις φλόγες να στροβιλίζουν, το πύρινο ποτάμι να τους πλησιάζει με ταχύτητα και δίνει την εντολή εγκατάλειψης του οχήματος. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα οι φλόγες περνούν πάνω από τους δύο ήρωες του Πυροσβεστικού Σώματος και τους αφήνουν χωρίς αναπνοή.
Ο χαμός των δύο πυροσβεστών στην Κρήτη, που συνέπεσε τραγικά με την απώλεια ενός ακόμη συναδέλφου τους, του 27χρονου Κωνσταντίνου Λαιμοδέτη την ίδια ακριβώς ημέρα στο μέτωπο του Γυθείου, βύθισε τη χώρα στο πένθος, φέρνοντας στην επιφάνεια αμείλικτα ερωτήματα γύρω από την ασφάλεια εκείνων που ρίχνονται στις φλόγες.
Στη δραματική και μοιραία, όπως αποδείχθηκε, παγίδευση των δύο πυροσβεστών στο Ρέθυμνο αναφέρεται ο πρόεδρος της Ένωσης Αξιωματικών Πυροσβεστικού Σώματος, Κώστας Τσίγκας. «Οι δύο πυροσβέστες έφτασαν στο σημείο και προσπάθησαν να προλάβουν την εξάπλωση της φωτιάς. Να πιάσουν το μέτωπο, την ώρα που οι άνεμοι ξεπερνούσαν τα δέκα μποφόρ. Η φωτιά πλησίαζε με τρομακτική ταχύτητα από το πλάγιο μέτωπο του δρόμου. Όταν οι δύο ένστολοι αντιλήφθηκαν ότι ο μοναδικός δρόμος διέλευσης έκλεινε, επιχείρησαν την ύστατη προσπάθεια», σημειώνει.
«Δεν είχαν καθόλου ορατότητα εξαιτίας του καπνού. Κατάλαβαν ότι η φωτιά πάει να τους κλείσει και να τους εγκλωβίσει. Βγήκαν από το όχημα προκειμένου να σωθούν αλλά δεν πρόλαβαν και η φωτιά πέρασε από πάνω τους. Δεν υπήρχε άλλος τρόπος διαφυγής, ήταν μόνο αυτός ο δρόμος. Δεν μπορούσαν να πάνε ούτε μπροστά ούτε πίσω. Κανείς δεν μπορεί να αποδεχθεί ότι οι άνθρωποι που στάθηκαν απέναντι στον κίνδυνο με αυταπάρνηση δεν θα γυρίσουν ξανά στους δικούς τους», λέει ο Κ. Τσίγκας.
«Απρόβλεπτη»
Στις αντικειμενικές δυσκολίες του φυσικού περιβάλλοντος και της γεωμορφολογίας της Κρήτης εστιάζει και ο αντιστράτηγος ε.α. του Πυροσβεστικού Σώματος, Γιάννης Σταμούλης. Όπως αναφέρει, η ιδιαίτερη γεωμορφολογία του νησιού, σε συνδυασμό με τους ισχυρούς ανέμους, αποτέλεσε καθοριστικό παράγοντα για την εξέλιξη της φονικής πυρκαγιάς.
«Τα ορεινά της Κρήτης, τα φαράγγια και το έντονο ανάγλυφο της περιοχής δημιουργούν συνθήκες που μπορούν να καταστήσουν μια πυρκαγιά εξαιρετικά δύσκολη και απρόβλεπτη, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από ισχυρές ριπές ανέμων. Όταν ο αέρας εγκλωβίζεται μέσα σε ορεινούς όγκους, αλλάζει συνεχώς ένταση και κατεύθυνση. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η φωτιά να μετατρέπεται μέσα σε ελάχιστα λεπτά σε ανεξέλεγκτο μέτωπο, καθώς οι φλόγες και ο καπνός αλλάζουν πορεία αιφνιδιαστικά. Δημιουργείται το “φαινόμενο της καμινάδας” στην ορολογία των δασικών πυρκαγιών, που περιγράφει ένα από τα πιο επικίνδυνα και φονικά φαινόμενα συμπεριφοράς της φωτιάς σε ορεινά ανάγλυφα», σημειώνει. Ένας ακόμη παράγοντας που επιτάχυνε την καταστροφή ήταν η σύνθεση της καύσιμης ύλης. Ο Γ. Σταμούλης επισημαίνει ότι η συνύπαρξη από ασφάκες, ψηλά δέντρα και ελαιόδενδρα δημιουργεί ένα ανομοιογενές φυσικό περιβάλλον. «Η καύση αυτών των διαφορετικών υλικών προκαλεί ακραίες μεταβολές στην ένταση, κάνοντας αδύνατη την πρόβλεψη της συμπεριφοράς της φωτιάς».
Τα μοιραία λεπτά
Την ίδια στιγμή, συγκλονίζουν οι περιγραφές συναδέλφων για τα μοιραία λεπτά των δύο Κρητικών πυροσβεστών που εγκλωβίστηκαν στις φλόγες. Η απόσταση που τους χώριζε δεν ήταν μεγάλη. Όμως, κανένα από τα στελέχη της Πυροσβεστικής που βρίσκονταν στο συγκεκριμένο σημείο δεν μπορούσε να δει στα δύο μέτρα. Ήταν τόσο δύσκολες οι συνθήκες που επικρατούσαν που δεν μπορούσαν να αντιληφθούν ότι δίπλα τους δύο συνάδελφοί τους έδιναν μάχη με τις φλόγες για να μείνουν στη ζωή.
«Ο καπνός τούς είχε τυφλώσει… Ήταν σαν να τους είχε κλείσει τα μάτια. Οι συνάδελφοι βρέθηκαν σε ένα σημείο με πολύ υψηλή θερμοκρασία και καπνό. Η διαχείριση μιας τέτοιας κρίσης, υπό τέτοιες συνθήκες, αποτελεί τον πιο σημαντικό κίνδυνο», δηλώνουν στη Realnews συνάδελφοι των δύο άτυχων πυροσβεστών.
Από τα μέχρι στιγμής στοιχεία προκύπτει ότι και οι δύο άτυχοι πυροσβέστες προσπάθησαν να απομακρυνθούν. «Δεν μπορούσαν να δουν τίποτα. Ο καπνός δεν τους επέτρεπε να ανοίξουν τα μάτια τους και δεν μπορούσαν να κινηθούν προς μία κατεύθυνση», λένε και προσθέτουν: «Πέρασε η φωτιά από πάνω τους. Βγήκε στον δρόμο με τεράστια ταχύτητα και δεν πρόλαβαν να κάνουν τίποτα. Όση εμπειρία και αν έχει ένας πυροσβέστης, σε τέτοιες περιπτώσεις δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Τα πύρινα μέτωπα ήταν πολλά και γι’ αυτόν τον λόγο έγινε διασπορά των δυνάμεων για να αντιμετωπιστούν όλα. Έτσι, βρέθηκαν μόνοι τους στο σημείο».
Το βαρύ τίμημα
Οι τρεις ανθρώπινες απώλειες, μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο, υπενθυμίζουν με τον πιο σκληρό τρόπο το βαρύ τίμημα που καλούνται να πληρώσουν όσοι βρίσκονται καθημερινά στην πρώτη γραμμή απέναντι στις καταστροφικές πυρκαγιές.
Ιδιαίτερα συγκλονιστική είναι η ιστορία του 25χρονου Παντελή Διαμαντάκη, ο οποίος μόλις είχε ολοκληρώσει τις σπουδές του στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και είχε ξεκινήσει να εργάζεται ως εποχικός πυροσβέστης. Τραγική ειρωνεία είναι ότι την επίμαχη ημέρα ο 25χρονος μόλις είχε πιάσει δουλειά στο πλαίσιο του ωραρίου του, αντικαθιστώντας στις 2 το μεσημέρι έναν άλλον συνάδελφό του. Δυστυχώς για εκείνον, έμελλε να είναι η τελευταία βάρδια που έκανε. Η είδηση του θανάτου του βύθισε στο πένθος τον Φουρφουρά Ρεθύμνου, όπου μεγάλωσε, με συγγενείς και φίλους να μιλούν για έναν ευγενικό νέο, αγαπητό σε όλους. Ήταν παιδί πολύτεκνης οικογένειας, με τον πατέρα του να υπηρετεί ως ιερέας στην περιοχή, ενώ και ο παππούς του ήταν ιερέας.
Ο δεύτερος πυροσβέστης, ο 58χρονος Μανώλης Στρατιδάκης από το Γερακάρι, αφήνει πίσω του μια μακρά διαδρομή προσφοράς. Εκτός από την υπηρεσία του στο Πυροσβεστικό Σώμα, είχε διατελέσει πρόεδρος του πολιτιστικού συλλόγου του χωριού του και ήταν ιδιαίτερα ενεργός στην τοπική κοινωνία, με τους κατοίκους να τον περιγράφουν ως έναν άνθρωπο της προσφοράς, της αλληλεγγύης και της ανιδιοτελούς δράσης.
Την ώρα που συγγενείς, συνάδελφοι και φίλοι πληροφορούνταν τον θάνατο των δύο πυροσβεστών που εγκλωβίστηκαν στις φλόγες στο Ρέθυμνο, ακόμη μία δυσάρεστη είδηση ερχόταν να βυθίσει στο πένθος την Πυροσβεστική. Ο 27χρονος αξιωματικός Κωνσταντίνος Λαιμοδέτης εντοπίστηκε νεκρός στο Γύθειο, σε σημείο εκτός της περιμέτρου της πυρκαγιάς που εκδηλώθηκε στην περιοχή. Ασθενοφόρο του ΕΚΑΒ τον μετέφερε στο Γενικό Νοσοκομείο Σπάρτης, όπου οι γιατροί διαπίστωσαν τον θάνατό του.
Σύμφωνα με την Πυροσβεστική, ο 27χρονος δεν συμμετείχε εκείνη τη στιγμή στις επιχειρήσεις κατάσβεσης, ενώ τα ακριβή αίτια του θανάτου του αναμένεται να αποσαφηνιστούν από την ιατροδικαστική εξέταση. Κατά τις πρώτες εκτιμήσεις, ο θάνατός του προήλθε από παθολογικά αίτια.
«Μία από τις κυριότερες αιτίες θανάτου των πυροσβεστών παγκοσμίως είναι τα παθολογικά αίτια εξαιτίας του στρες και της αγωνίας να φέρουν εις πέρας μια δύσκολη αποστολή», δηλώνει στην «R» o Σεραφείμ Τσιουγκρής, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ενωσης Εθελοντών Πυροσβεστικού.
Η είδηση προκάλεσε σοκ στο Αγρίνιο, από όπου καταγόταν ο νεαρός αξιωματικός. Ήταν μοναχοπαίδι, γιος εκπαιδευτικού από τον Άγιο Κωνσταντίνο, και είχε διαγράψει μια πορεία που προμήνυε μια λαμπρή επαγγελματική εξέλιξη. Εισήχθη στη Σχολή Πυροσβεστών το 2017, ολοκλήρωσε τις σπουδές του με άριστα και στη συνέχεια φοίτησε στη Σχολή Αξιωματικών. Έπειτα από δύο χρόνια υπηρεσίας στην Αθήνα, τον Ιούνιο του 2025 τοποθετήθηκε στην Πυροσβεστική Υπηρεσία Γυθείου, όπου ανέλαβε καθήκοντα υποδιοικητή.
Καταγγέλλει παραλείψεις
Ο Ανδριανός Γκουρμπάτσης, υπαρχηγός ε.α. του Πυροσβεστικού Σώματος και ειδικός πραγματογνώμονας, μιλά στην «R» για τον θάνατο των δύο πυροσβεστών στο Ρέθυμνο και κάνει λόγο για «λάθη που κοστίζουν ζωές». Η αποκάλυψη για τα τεχνικά μέσα του οχήματος, σύμφωνα με τον ίδιο, καταδεικνύει το μέγεθος της επιχειρησιακής αδυναμίας στο σημείο.
«Το πυροσβεστικό όχημα μετέφερε μόλις 500 λίτρα νερού. Η ποσότητα αυτή επαρκούσε για περίπου τρία λεπτά κατάσβεσης, κάνοντας αδύνατη την αποτελεσματική αντιμετώπιση της φωτιάς. Οι πυροσβέστες δεν έφεραν προσωπίδες προστασίας, ενώ το πυροσβεστικό όχημα δεν διέθετε αναπνευστικές συσκευές, στοιχεία που, κατά την άποψή μου, θα μπορούσαν να αποδειχθούν κρίσιμα σε συνθήκες έντονης έκθεσης σε καπνό. Πρόκειται για εγκληματικές ελλείψεις», λέει ο έμπειρος αξιωματικός.
Το κρισιμότερο ζήτημα, σύμφωνα με τον Α. Γκουρμπάτση, αφορά τις εντολές και τη διάταξη των δυνάμεων. «Οι δύο πυροσβέστες δεν θα έπρεπε σε καμία περίπτωση να επιχειρούν μόνοι τους στο συγκεκριμένο σημείο. Θα πρέπει να διαταχθεί διενέργεια προκαταρκτικής έρευνας από την Εισαγγελία, προκειμένου να διερευνηθεί αν υπήρξαν επιχειρησιακά λάθη ή παραλείψεις», λέει, θέτοντας το ερώτημα ποιος είχε τον συντονισμό της επιχείρησης την κρίσιμη στιγμή.
Η απειλή των megafires
Ανάκληση αδειών, καθολική απαγόρευση κυκλοφορίας σε δάση, 24ωρη δορυφορική επιτήρηση και χρήση drones περιλαμβάνονται -μεταξύ άλλων- στα μέτρα που προτείνουν κορυφαίοι επιστήμονες στη Realnews για την αντιμετώπιση των megafires.
Με τις κλιματικές συνθήκες να αναμένονται ιδιαίτερα δύσκολες τις επόμενες εβδομάδες και να ευνοούν την ανάπτυξη πυρκαγιών, σύμφωνα με τα προγνωστικά μοντέλα, οι Έλληνες ειδικοί τονίζουν ότι η παραμικρή ολιγωρία μπορεί να αποβεί μοιραία. Όπως εξηγεί στην «R» o Aλέξανδρος Δημητρακόπουλος, καθηγητής με γνωστικό αντικείμενο τις δασικές πυρκαγιές στο τμήμα Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, «οι megafires θεωρούνται ισοδύναμες των φυσικών καταστροφών (π.χ. σεισμών) και είναι αδύνατον να ελεγχθούν από τον άνθρωπο. Κανένας δασοπυροσβεστικός οργανισμός δεν μπορεί να είναι προετοιμασμένος για μια τέτοιου μεγέθους πυρκαγιά. Δεδομένου ότι με βάση τα μοντέλα πρόβλεψης περιμένουμε έναν μεγάλο καύσωνα γύρω στις 15 Αυγούστου μέχρι τέλος του μήνα, θα πρέπει να είμαστε σε ετοιμότητα και να δοκιμάσουμε τα σχέδια εκκένωσης σε δασοαστικές περιοχές».
Αυτό, σύμφωνα με τον Αλ. Δημητρακόπουλο, σημαίνει εφαρμογή σειράς προληπτικών μέτρων. «Απαιτούνται ανάκληση όλων των αδειών και πλήρης ετοιμότητα του δασοπυροσβεστικού οργανισμού και των ΟΤΑ, πλήρης αποκλεισμός πρόσβασης σε επικίνδυνες δασικές και αγροτικές περιοχές, αυστηρή τήρηση της απαγόρευσης θερμών εργασιών στην ύπαιθρο, 24ωρη επιτήρηση των δασικών εκτάσεων με drones, δορυφορικές εικόνες και επίγειες περιπολίες από εθελοντικές οργανώσεις και διασπορά των δασοπυροσβεστικών δυνάμεων σε επικίνδυνες δασικές περιοχές για την άμεση κατάσβεση των πυρκαγιών στα αρχικά τους στάδια», αναφέρει.
Ο καθηγητής Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών και πρόεδρος του ΟΑΣΠ, Ευθύμης Λέκκας, ξεκαθαρίζει ότι στα megafires (μεγαπυρκαγιές) δεν μπορεί να γίνει απολύτως τίποτα σε επίπεδο καταστολής, παρά μόνο σε επίπεδο πρόληψης. Αυτό, όπως σημειώνει, δεν αποτελεί ελληνικό φαινόμενο αλλά διεθνές, όπως αποδείχθηκε στις πρόσφατες γιγαντιαίες πυρκαγιές στη Γαλλία, στον Καναδά και στις ΗΠΑ, όπου οι φωτιές έκαιγαν ανεξέλεγκτα για εβδομάδες. Όταν μια πυρκαγιά γιγαντωθεί, πάρει διαστάσεις και οι συνθήκες γίνουν ακραίες, τα περιθώρια ανθρώπινης παρέμβασης εκμηδενίζονται. «Κάθε φωτιά που ανάβει είναι μια εν δυνάμει μεγάλη πυρκαγιά. Το “παιχνίδι” κρίνεται αποκλειστικά στο να μην εκδηλωθεί η πυρκαγιά και, στη συνέχεια, στην άμεση πρώτη επέμβαση ώστε να αποτραπεί η εξάπλωσή της. Ωστόσο, η άρση των παραγόντων που ευνοούν την έναρξη και την εξέλιξη είναι ένα εξαιρετικά σύνθετο έργο».
Για τον ίδιο, εκεί που πρέπει να δοθεί έμφαση είναι η επιτήρηση των δασών, μέσα από ένα άμεσο σύστημα εθελοντών μαζί με την εγκατάσταση σύγχρονων συστημάτων σε κομβικές περιοχές. Σύμφωνα με τον καθηγητή Φυσικής της Ατμόσφαιρας και επόπτη του Κέντρου Έρευνας Φυσικής της Ατμόσφαιρας και Κλιματολογίας της Ακαδημίας Αθηνών, Χρήστο Ζερεφό, η παραδοσιακή καταστολή δεν επαρκεί πλέον. Πρώτη προτεραιότητα αποτελεί ο συστηματικός καθαρισμός των δασών από την καύσιμη ύλη που λειτουργεί ως πυρομαχικό. Παράλληλα, επισημαίνει την ανάγκη συνεχούς παρακολούθησης των δεικτών ξηρασίας. «Όταν η υγρασία της ατμόσφαιρας και του εδάφους πέφτει κάτω από το κρίσιμο όριο του 10%, οι δυνάμεις οφείλουν να τίθενται σε κατάσταση κόκκινου συναγερμού, καθώς η ανάφλεξη γίνεται ακαριαία», τονίζει.
