Νέο πλαίσιο για την προστασία και την αποκατάσταση των παραδοσιακών λιθόστρωτων μονοπατιών επιχειρεί να διαμορφώσει το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, θέτοντας σε δημόσια διαβούλευση σχέδιο Τεχνικής Οδηγίας που αφορά τα ιστορικά καλντερίμια της ορεινής και νησιωτικής χώρας.
Τα λιθόστρωτα μονοπάτια αποτέλεσαν για αιώνες βασικό στοιχείο της μετακίνησης στην ελληνική ύπαιθρο, ιδιαίτερα σε περιοχές με δύσκολο ανάγλυφο και περιορισμένο οδικό δίκτυο. Η κατασκευή τους βασιζόταν στην τοπική πέτρα και στη γνώση τεχνιτών, με τρόπο που εξασφάλιζε αντοχή, προσαρμογή στο φυσικό έδαφος και σωστή απορροή των νερών.
Τα τελευταία χρόνια, η ανάπτυξη του πεζοπορικού και του εναλλακτικού τουρισμού έφερε ξανά πολλά από αυτά τα μονοπάτια στο προσκήνιο. Ωστόσο, σύμφωνα με το ΤΕΕ, σε αρκετές περιπτώσεις οι εργασίες αποκατάστασης πραγματοποιήθηκαν χωρίς ενιαίες επιστημονικές προδιαγραφές, με χρήση σύγχρονων υλικών, όπως σκυρόδεμα και τσιμεντοκονιάματα, που αλλοίωσαν τον παραδοσιακό χαρακτήρα των κατασκευών.
Η νέα Τεχνική Οδηγία φέρει τον τίτλο «Αειφόρος κατασκευή, αποκατάσταση και συντήρηση λιθόστρωτων επιστρώσεων στην ορεινή και νησιωτική Ελλάδα» και φιλοδοξεί να καλύψει το σχετικό θεσμικό και τεχνικό κενό.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον τρόπο με τον οποίο τα παλιά καλντερίμια διαχειρίζονταν τα όμβρια ύδατα. Οι παραδοσιακές κατασκευές ακολουθούσαν τις φυσικές κλίσεις του εδάφους και επέτρεπαν τη διήθηση του νερού, περιορίζοντας τη διάβρωση και τις καταστροφές.
Μετά τη δεκαετία του 1960 και την επέκταση του ασφαλτοστρωμένου οδικού δικτύου, μεγάλος αριθμός τέτοιων διαδρομών εγκαταλείφθηκε, με αποτέλεσμα πολλά μονοπάτια να υποστούν σημαντικές φθορές από τη βλάστηση, τις κατολισθήσεις και την έλλειψη συντήρησης.
Σήμερα, οι αρχές πάνω στις οποίες βασιζόταν η παραδοσιακή ξερολιθιά επανεκτιμώνται υπό το πρίσμα της βιώσιμης ανάπτυξης, καθώς συνδέονται με τη χρήση τοπικών υλικών, τη φυσική αποστράγγιση και τη λογική της κυκλικής οικονομίας.
Ο πρόεδρος του ΤΕΕ, Γιώργος Στασινός, επισημαίνει ότι τα λιθόστρωτα μονοπάτια αποτελούν ταυτόχρονα στοιχείο της πολιτιστικής κληρονομιάς και μορφή πράσινης υποδομής, τονίζοντας ότι με τη νέα Οδηγία επιχειρείται για πρώτη φορά η θέσπιση ενιαίων και τεκμηριωμένων προδιαγραφών για την αποκατάσταση και τη νέα κατασκευή τέτοιων επιστρώσεων.
Το σχέδιο της ΤΟΤΕΕ εκπονήθηκε από εξειδικευμένη ομάδα εργασίας του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας σε συνεργασία με την ομάδα «Μπουλούκι» και αφορά παραδοσιακούς οικισμούς, ιστορικούς τόπους και υπαίθρια μονοπάτια.
Η δημόσια διαβούλευση θα παραμείνει ανοιχτή έως τις 20 Σεπτεμβρίου 2026.
