Το 1939, η βασίλισσα Ναζλί της Αιγύπτου φόρεσε ένα τεράστιο πλατινένιο κολιέ με 673 διαμάντια στον γάμο της κόρης της, πριγκίπισσας Φαουζίας, με τον διάδοχο του ιρανικού θρόνου Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί. Στις 27 Αυγούστου 2026, δύο άνδρες μπήκαν με εισιτήριο στο Μουσείο Εφαρμοσμένων Τεχνών της Βιέννης (MAK), έσπασαν με σφυρί την προθήκη ασφαλείας όπου εκτιθόταν και έφυγαν με το κολιέ.
Ανάμεσα στις δύο εικόνες μεσολαβούν 87 χρόνια βασιλικής ιστορίας, γεωπολιτικής, εξορίας, χρεών, δημοπρασιών και μιας δεύτερης ζωής μέσα στα μουσεία.
Φωτ.: Facebook / Fawzia Farouk
Η αυστριακή αστυνομία αναζητεί τους δύο άνδρες και εκτός της χώρας. Δεν είχαν καλυμμένα τα πρόσωπά τους και έχουν καταγραφεί από τις κάμερες ασφαλείας. Η κλοπή έγινε περίπου στις 2 το μεσημέρι, ενώ το μουσείο ήταν ανοιχτό και υπήρχαν επισκέπτες στην αίθουσα. Σύμφωνα με την αστυνομία, ο ένας είχε όπλο που θεωρείται πιθανότατα πραγματικό· δεν το χρησιμοποίησε, αλλά το έδειξε για να ανοίξει δρόμο κατά τη διαφυγή. Κανείς δεν τραυματίστηκε. Το κολιέ έχει πλέον καταχωριστεί από τις αυστριακές αρχές στη διεθνή βάση κλεμμένων έργων τέχνης της Interpol.
Ήταν ένα από τα σημαντικότερα εκθέματα της «GLANZSTÜCKE: Van Cleef & Arpels High Jewelry × Masterpieces from the MAK Collection», της μεγάλης έκθεσης που άνοιξε τον Ιούνιο στο MAK και συγκεντρώνει περίπου 500 κοσμήματα, ρολόγια και πολύτιμα αντικείμενα. Περισσότερα από 300 προέρχονται από τη συλλογή του Van Cleef & Arpels και πάνω από 200 από τις συλλογές του ίδιου του μουσείου.
Το κόσμημα της Ναζλί, όμως, δύσκολα θα μπορούσε να είναι απλώς ένα ακόμη λαμπερό αντικείμενο ανάμεσά τους. Η ιστορία του αρχίζει με μια μεγάλη βασιλική παραγγελία του Van Cleef & Arpels. Ενόψει του γάμου του 1939, η αιγυπτιακή βασιλική οικογένεια ανέθεσε στον παρισινό οίκο να δημιουργήσει δύο εντυπωσιακά διαμαντένια σύνολα, ένα για τη νύφη και ένα για τη μητέρα της.
Για τη Φαουζία κατασκευάστηκαν τιάρα, κολιέ και σκουλαρίκια με κρεμαστά αχλαδόσχημα διαμάντια. Για τη βασίλισσα Ναζλί δημιουργήθηκε το εντυπωσιακό κολιέ τύπου πλαστρόν που τώρα αναζητεί η Interpol, μαζί με μια αντίστοιχη τιάρα από πλατίνα και διαμάντια.
Χρειάστηκαν μήνες μόνο για να συγκεντρωθούν οι πέτρες για τα δύο σύνολα. Τα διαμάντια επιλέχθηκαν για την εξαιρετική ομοιομορφία και τη φωτεινότητά τους, ενώ ο σχεδιασμός μετέφερε σε πλατίνα και πολύτιμους λίθους την αίσθηση του υφάσματος, με πτυχώσεις και καμπύλες. Ήταν ταυτόχρονα βασιλική επίδειξη πλούτου και δείγμα των τεχνικών δυνατοτήτων που είχε κατακτήσει τότε η υψηλή κοσμηματοποιία.
Το κολιέ της Ναζλί είναι κατασκευασμένο από πλατίνα και σχεδιασμένο σαν έκρηξη φωτός γύρω από τον λαιμό. Στο κέντρο του δεσπόζει ένα στρογγυλό διαμάντι περίπου έξι καρατίων, τοποθετημένο σε αρθρωτή βάση. Γύρω του αναπτύσσονται 118 μεγαλύτερα στρογγυλά διαμάντια συνολικού βάρους περίπου 134 καρατίων, μικρότερες στρογγυλές πέτρες περίπου 27 καρατίων και σειρές από διαμάντια κοπής baguette περίπου 50 καρατίων. Συνολικά, το βάρος των διαμαντιών φτάνει περίπου τα 217 καράτια.
Ο γάμος στον οποίο εμφανίστηκε το κόσμημα δεν ήταν απλώς ένα από τα μεγάλα κοσμικά γεγονότα της δεκαετίας του 1930. Η δεκαεπτάχρονη Φαουζία ήταν η αδελφή του βασιλιά Φαρούκ και απόγονος της αιγυπτιακής δυναστείας που ξεκινούσε από τον Μοχάμεντ Άλι Πασά. Ο δεκαεννιάχρονος Μοχάμεντ Ρεζά Παχλαβί ήταν ο διάδοχος μιας πολύ νεότερης δυναστείας, η οποία είχε ανέβει στον θρόνο του Ιράν μόλις το 1925.
Ο γάμος είχε σαφή πολιτική σημασία. Βρετανικά διπλωματικά αρχεία της εποχής τον αντιμετώπιζαν ως κίνηση που ενίσχυε το διεθνές κύρος των Παχλαβί και ως συμβολική γέφυρα ανάμεσα στη σουνιτική Αίγυπτο και το σιιτικό Ιράν. Χρειάστηκε μάλιστα αυτοκρατορικό διάταγμα για να αποκτήσει η Φαουζία ιρανική υπηκοότητα πριν από τον γάμο, ώστε να λυθεί το συνταγματικό ζήτημα που αφορούσε τη διαδοχή του θρόνου.
Οι εορτασμοί άρχισαν στο Κάιρο και συνεχίστηκαν στην Τεχεράνη με κρατικά δείπνα, παρελάσεις, πυροτεχνήματα και πολυήμερες τελετές. Η Ναζλί βρισκόταν εκεί με περίπου 217 καράτια διαμαντιών στον λαιμό της, μέσα σε μια εξαιρετικά σκηνοθετημένη στιγμή δυναστικής ισχύος.
Η συμμαχία δεν κράτησε. Το 1945 η Φαουζία ταξίδεψε στην Αίγυπτο για «διακοπές» και δεν επέστρεψε ποτέ στο Ιράν. Λίγα χρόνια αργότερα, και η ζωή της ίδιας της Ναζλί απείχε πολύ από την εικόνα του 1939.
Η σχέση της με τον γιο της, βασιλιά Φαρούκ, διαλύθηκε οριστικά όταν η μικρότερη κόρη της, πριγκίπισσα Φαθία, παντρεύτηκε τον Riad Ghali, έναν Κόπτη χριστιανό, παρά την αντίθεση του βασιλιά. Ο Φαρούκ αφαίρεσε από τη μητέρα και την αδελφή του τους τίτλους και τα βασιλικά τους προνόμια. Η Ναζλί βρισκόταν ήδη στις Ηνωμένες Πολιτείες και παρέμεινε εκεί, ενώ τα επόμενα χρόνια αντιμετώπισε σοβαρά οικονομικά προβλήματα.
Το 1975, τα βασιλικά κοσμήματα έγιναν χρήματα. Σε δημοπρασία του Sotheby Parke Bernet στη Νέα Υόρκη, η διαμαντένια τιάρα της Ναζλί, με 720 πέτρες και συνολικό βάρος 274 καρατίων, πουλήθηκε για 127.500 δολάρια. Το κολιέ έφτασε τα 140.000 δολάρια.
Στη συνέχεια χάθηκε από τη δημόσια θέα για τέσσερις δεκαετίες. Εμφανίστηκε ξανά στον Sotheby’s της Νέας Υόρκης τον Δεκέμβριο του 2015, με εκτίμηση μεταξύ 3,6 και 4,6 εκατ. δολαρίων. Η τελική τιμή έφτασε τα 4,282 εκατ. δολάρια. Το κόσμημα πέρασε αργότερα στη συλλογή του Van Cleef & Arpels και απέκτησε μια καινούργια ζωή: από προσωπική βασιλική περιουσία είχε γίνει ιστορικό αντικείμενο του ίδιου του οίκου που το είχε κατασκευάσει.
Μέχρι τις 27 Αυγούστου.
Οι δύο άνδρες που μπήκαν στο MAK δεν χρειάστηκαν κάποια περίτεχνη κινηματογραφική επιχείρηση. Αγόρασαν εισιτήρια, πλησίασαν την προθήκη και τη διέλυσαν με ένα σφυρί. Ο ένας έδειξε το όπλο που κρατούσε για να ανοίξει δρόμο και στη συνέχεια οι δύο άνδρες έφυγαν προς το κοντινό Stadtpark. Η αστυνομία κινητοποίησε ισχυρές δυνάμεις και ειδικά εκπαιδευμένους σκύλους, αλλά μέχρι στιγμής παραμένουν άφαντοι.
Η δισέγγονη της Ναζλί, Φαουζία Φαρούκ, μίλησε για ένα αναντικατάστατο κομμάτι της οικογενειακής ιστορίας αλλά και της πολιτιστικής κληρονομιάς της Αιγύπτου. Ίσως αυτή να είναι και η ακριβέστερη περιγραφή της πραγματικής αξίας του.
Τα 4,282 εκατ. δολάρια είναι η τελευταία γνωστή τιμή αγοράς. Τα 673 διαμάντια και τα περίπου 217 καράτια μπορούν να μετρηθούν. Εκείνο που δεν αποτιμάται τόσο εύκολα είναι ότι το ίδιο αντικείμενο βρέθηκε πάνω στο σώμα μιας Αιγύπτιας βασίλισσας την ώρα που ένας γάμος επισφράγιζε μια δυναστική συμμαχία ανάμεσα στην Αίγυπτο και το Ιράν, πέρασε μαζί της στις Ηνωμένες Πολιτείες, επέζησε από την πτώση της αιγυπτιακής μοναρχίας, μετατράπηκε σε χρήμα όταν η βασιλική ζωή είχε πια καταρρεύσει, εξαφανίστηκε για δεκαετίες και τελικά επέστρεψε ως μουσειακό αντικείμενο.
Η ληστεία της Βιέννης έρχεται, μάλιστα, σε μια στιγμή που οι ευρωπαϊκές αρχές προειδοποιούν ότι οι κλοπές από μουσεία αλλάζουν χαρακτήρα. Μόλις τρεις ημέρες πριν από την κλοπή, η Europol δημοσίευσε έκθεση σύμφωνα με την οποία οι δράστες χρησιμοποιούν όλο και συχνότερα βαριοπούλες, πυροβόλα όπλα και ακόμη και εκρηκτικά, στρέφοντας παράλληλα το ενδιαφέρον τους σε αντικείμενα υψηλής αξίας που περιέχουν πολύτιμα μέταλλα και λίθους.
Ο λόγος είναι πρακτικός. Ένας διάσημος πίνακας είναι εξαιρετικά δύσκολο να πουληθεί χωρίς να αναγνωριστεί. Ένα κόσμημα μπορεί να χάσει την ταυτότητά του: οι πέτρες αφαιρούνται, η πλατίνα λιώνει και τα επιμέρους υλικά επιστρέφουν στην αγορά χωρίς το ιστορικό αντικείμενο που τα ένωνε.
Για το κολιέ της βασίλισσας Ναζλί, η χειρότερη πιθανή κατάληξη δεν είναι επομένως μόνο να μη βρεθεί ποτέ.
Είναι να βρεθούν κάποτε τα διαμάντια του και να μην υπάρχει πια το κολιέ.
Με στοιχεία από The Art Newspaper, The Guardian
