Μετά την απομάκρυνση του Άντονι Βακαρέλο από τον Saint Laurent και του Σον ΜακΓκίρ από τον Alexander McQueen τον Οκτώβριο, την περασμένη Παρασκευή ήταν η σειρά του Πιερ Πάολο Πιτσιόλι να αφήσει τον Balenciaga μετά από ένα σύντομο πέρασμα τριών μόλις σεζόν, με τη θέση του να παραδίδεται στη Βρετανο-τζαμαϊκανή Μαρτίν Ρόουζ, σε μια χειρονομία «δεύτερης ευκαιρίας», η οποία δικαίωσε τους κριτικούς και τους θαυμαστές της σχεδιάστριας που είχαν ελπίσει σε αυτήν τη μετακίνηση από τον Μάρτιο του 2025, τότε που ο Ντέμνα πέρασε από τον Balenciaga στην Gucci.
«Πιστέψαμε σε ένα όνειρο. Αλλά η ζωή είναι ένα ταξίδι, και κάθε κομμάτι της υπάρχει για να ανοίξει τον δρόμο για το επόμενο. Όλα εξελίσσονται, και στο τέλος τα μόνα πράγματα που μας ανήκουν αληθινά είναι η ταυτότητα και οι αξίες μας…» Ποιητικά σαν τη μόδα του, τα λόγια του Πιτσιόλι δύσκολα καλύπτουν το σοκ από την απαξιωτική αποπομπή του μόλις 18 μήνες αφότου ανέλαβε τον ιστορικό οίκο. Τα εντυπωσιακά couture διαπιστευτήριά του και ο δραματικός του ρομαντισμός δεν βρήκαν χρόνο (ούτε στήριξη από τον όμιλο) να ριζώσουν στον Balenciaga, τον οποίο ο προκάτοχός του, Ντέμνα Γκβασάλια, απογείωσε επικοινωνιακά και εμπορικά, χτίζοντας για δέκα χρόνια πάνω στη μόδα της καθημερινότητας και στο προκλητικό μάρκετινγκ.
Αυτήν ακριβώς τη σύνδεση με τη χρυσή εποχή του Ντέμνα αναζητά ο νέος διευθύνων σύμβουλος του ομίλου Kering, Λούκα Ντε Μέο, στο πρόσωπο της 46χρονης Ρόουζ, μιας σχεδιάστριας εξοικειωμένης με τη δημιουργική ταυτότητα του Balenciaga στην πιο επιδραστική του περίοδο, αφού είχε εργαστεί ως σύμβουλος σχεδιασμού της ανδρικής σειράς Balenciaga επί Ντέμνα, το διάστημα 2015-2018.
Η Μαρτίν Ρόουζ υπήρξε τα τελευταία χρόνια το –όχι και τόσο κρυφό– αστέρι του σύγχρονου menswear, μια από τις πιο επιδραστικές σχεδιάστριες της γενιάς της, που ξεχώρισε για την ικανότητά της να αμφισβητεί τα στερεότυπα και να επανερμηνεύει τα καθημερινά ρούχα.
Οι δυο τους συνδιαμόρφωσαν το στυλ του «στρεβλωμένου» sportswear με τις υπερτονισμένες αναλογίες που ανέδειξε τον οίκο σε cult φαινόμενο και καθόρισε τον τρόπο που ντυνόταν μια ολόκληρη γενιά στα τέλη της δεκαετίας των 2010s. Στον ίδιο αντισυμβατικό σχεδιαστικό κώδικα, άλλωστε, έχει στηρίξει από το 2007 η Ρόουζ και το προσωπικό της brand, προτείνοντας μια «elevated» αθλητική ένδυση με εξεζητημένες αναλογίες και παράδοξο tailoring, η οποία της έφερε φανατικά προσηλωμένους ακολούθους.
Μια ανορθόδοξη καριέρα
Κράμα ουτσάιντερ και ανθρώπου «μέσα στα πράγματα», μια γυναίκα θερμή, εξωστρεφής αλλά και φύσει επαναστατική, που λειτουργεί μέσα από τις κοινότητες ενώ παραμένει μοναχική, η Μαρτίν Ρόουζ αποτελεί τυπική περίπτωση ενός κοριτσιού που δεν ανήκε στους δημοφιλείς του σχολείου και βρήκε τη φωνή της μέσα από τη μόδα. «Εκεί καταλήγουν όλα τα “φρικιά”, και μέσα σε αυτόν τον χώρο δημιουργούν έναν δικό τους τύπο κομφορμισμού», παρατήρησε η ίδια στο «Another Magazine». Τα ανδρικά ρούχα Martine Rose επιβεβαιώνουν και τα δύο στοιχεία, της εκκεντρικότητας και της συμμόρφωσης σε (δικούς της) κανόνες: κομμάτια δύσκολα σε αναλογίες και υλικά που συστρέφονται γύρω από τις σιλουέτες – σίγουρα δεν είναι για όλους. Αυτό όμως δεν την ενοχλεί, αφού σε ολόκληρη την καριέρα της η Ρόουζ πήγαινε κόντρα στη λογική της μάζας και σε κάθε είδους «ξεπούλημα», όσο κι αν αυτό σήμαινε σκαμπανεβάσματα, χαμένες σεζόν και οικονομική ανασφάλεια έως το 2015.
«Μέσω της μόδας και της μουσικής ερχόμουν πιο κοντά με τους ανθρώπους. Οι κυριλέ πασαρέλες δεν ήταν καθόλου στο ραντάρ μου, με αφορούσαν περισσότερο τα ρούχα που φορούσε η (κατά 15 χρόνια μεγαλύτερη, glamorous, φασιονίστα) αδελφή μου, η Μισέλ: Παμ Χογκ, Junior Gaultier, Έλεν Στόρεϊ. Η Μισέλ ήταν η έμπνευσή μου, χάρη σ’ εκείνη αποφάσισα να σπουδάσω μόδα», έλεγε το 2020 στον Αλεξάντερ Φιούρι. Επέλεξε το κολέγιο Camberwell στο Λονδίνο, ένα σοβαρό ίδρυμα με έμφαση στις τέχνες και το design, και συνέχισε με σπουδές μόδας στο Πανεπιστήμιο Μίντλσεξ, αποφοιτώντας το 2002. «Σχεδίαζα γυναικεία, αλλά στην πραγματικότητα έντυνα κορίτσια με αγορίστικα ρούχα», είχε δηλώσει στην «Guardian» το 2017, δέκα χρόνια μετά το λανσάρισμα της προσωπικής της menswear ετικέτας, σε μια εποχή που η ανδρική μόδα δεν ήταν παρά μια niche αγορά στον τομέα της πολυτέλειας.
Με αρκετούς αναλυτές να τη συγκρίνουν με τον Ραφ Σίμονς όχι ως προς το ύφος αλλά για το εικονοκλαστικό τους όραμα, η Ρόουζ άντλησε έμπνευση από τις υποκουλτούρες της δεκαετίας του 1980 και 1990, κυρίως από τη μουσική σκηνή, ένα «κόλλημα» που οφείλει στα μεγαλύτερα ξαδέλφια της που ήταν παθιασμένα με το rave, τη reggae, το lovers rock και την dance. Οι σιλουέτες της είναι αναγνωρίσιμες από τις υπερβολικές τους αναλογίες και τα ανορθόδοξα κοψίματά τους, ενώ το δημιουργικό της σύμπαν αντλεί στοιχεία από τους ακρογωνιαίους λίθους της βρετανικής κουλτούρας –το ποδόσφαιρο και το tailoring–, σε μια εκρηκτική μείξη με την τζαμαϊκανή της καταγωγή, το clubbing και το streetwear. Αυτά τα συστατικά προσδίδουν στη δουλειά της Ρόουζ μια αυθεντική ταυτότητα πέρα από φύλα και εποχές.
Από τον Ντέμνα ως τον Κέντρικ Λαμάρ
Στις 22 Ιουνίου του 2016, ο Ντέμνα Γκβασάλια παρουσίασε στο Παρίσι την πρώτη του ανδρική επίδειξη για τον Balenciaga, για την Άνοιξη/Καλοκαίρι του 2017. Γι’ αυτό το ντεμπούτο που έγραψε ιστορία, ο Γεωργιανός σχεδιαστής επιστράτευσε το ταλέντο της Μαρτίν Ρόουζ, αναγνωρίζοντας την αυθεντική της ματιά στην ανδρική μόδα. «Η μόδα για μένα ως τα 34 μου ήταν ένα ακριβό χόμπι. Δούλευα ακόμα σε μπαρ κι έκανα καταλήψεις σε κτίρια. Ουσιαστικά έγινε βιώσιμη καριέρα όταν ο Ντέμνα [σ.σ. κι ενώ βρισκόταν σε προχωρημένη εγκυμοσύνη στην κόρη της] μού είπε: “Μου αρέσει αυτό που κάνεις. Θέλεις να έρθεις να το κάνεις εδώ;”» έχει δηλώσει.
Έτσι, η αισθητική της Ρόουζ, αυτή ενός underground αουτσάιντερ, διοχετεύτηκε στις σνομπ κλίκες της μόδας αλλά και πιο μαζικά, σε hype-beast clubbers που κατέληξαν να φορούν ρούχα με το λογότυπο της Balenciaga, με πιο δημοφιλές ανάμεσά τους το πειραγμένο πολιτικό logo του Μπέρνι Σάντερς από τη χειμερινή συλλογή Balenciaga του 2017. Αυτή η «πειρατεία λογοτύπων» (logo jacking) που ταυτίστηκε με την Balenciaga του Ντέμνα είναι μια ιδέα της οποίας η πατρότητα αποδίδεται στη Ρόουζ, που από την αρχή της καριέρας της πείραζε γνωστές εμπορικές ταυτότητες, από τα προφυλακτικά Durex ως το MTV, αναδιαμορφώνοντάς τες στο στυλ των παραποιημένων, χιουμοριστικών λογοτύπων στα ρούχα των ravers, γνωστών ως bootlegs.
Η ειρωνική της προσέγγιση στο branding, οι oversized γραμμές, οι ακροβασίες της ανάμεσα στην υψηλή μόδα και τις υποκουλτούρες, αλλά και οι συνεργασίες της με σταρ της μουσικής σκηνής, τοποθέτησαν τη Ρόουζ σε μια ξεχωριστή θέση μέσα στη βιομηχανία της μόδας. Τα ρούχα της ανακαλύφθηκαν από τον Τζάστιν Μπίμπερ, τον Τιμοτέ Σαλαμέ, τη Ριάνα και τον Ντρέικ. Ο Κέντρικ Λαμάρ έφτιαξε ρίμα με το μικρό της όνομα (Martine-sardine) στο τραγούδι του «The Hillbillies» και πέρσι φόρεσε ένα δερμάτινο τζάκετ με το σλόγκαν «Gloria» (τον τίτλο ενός άλλου κομματιού του) στο Super Bowl, ενώ οι συνεργασίες της με τη Nike και τη Supreme τη σύστησαν σε ένα κοινό πέρα από εκείνο της παραδοσιακής υψηλής μόδας.
Η Μαρτίν Ρόουζ υπήρξε τα τελευταία χρόνια το –όχι και τόσο κρυφό– αστέρι του σύγχρονου menswear, μια από τις πιο επιδραστικές σχεδιάστριες της γενιάς της, που ξεχώρισε για την ικανότητά της να αμφισβητεί τα στερεότυπα και να επανερμηνεύει τα καθημερινά ρούχα.
Σταθερά επιφυλακτική απέναντι στο σύστημα της βιομηχανίας μόδας, έδειχνε τη δουλειά της σε αναπάντεχους χώρους (ένα κέντρο αναρρίχησης, μια γκέι σάουνα, το σχολείο της κόρης της, Βαλεντίνας), όταν δεν κατέφευγε στον ήρεμο στοχασμό των still-life φωτογραφίσεων. Το «θεαματικό» για εκείνη περπατάει δίπλα της στον δρόμο ή σε κόσμους στους οποίους το ευρύ κοινό της μόδας δεν θα σκεφτόταν ποτέ να μπει, γι’ αυτό και τα ρούχα της φέρνουν στο προσκήνιο τη ζωή των ανθρώπων στην πιο κοινότοπη και «παρατραβηγμένη» εκδοχή της.
Ο τρόπος που η Μαρτίν βλέπει –και λατρεύει– την ομορφιά ή τον αισθησιασμό σε ένα πρόσωπο ή ένα ρούχο προδίδει ένα πνεύμα βαθιάς ανθρώπινης κατανόησης, κι ενώ το όνομά της συζητιέται πάντα σε σχέση με την εξύμνηση των κοινοτήτων και της καθημερινής ζωής, αυτό που τελικά επιτυγχάνει είναι να αναδείξει τις αποχρώσεις και τις ιδιαιτερότητες που η μόδα συχνά ισοπεδώνει.
«Μιλάει σε όσους δεν βλέπουν τον εαυτό τους στον χώρο της πολυτέλειας», σχολίασε ο Λονδρέζος σχεδιαστής Τσαρλς Τζέφρι, θεωρώντας ότι γι’ αυτόν τον λόγο είναι τόσο κατάλληλη για τον Balenciaga. Θα πρόσθετα ότι η αληθινή δύναμή της βρίσκεται στο ότι έχει το χάρισμα να κάνει τη γλώσσα του περιθωρίου κατανοητή και σε όσους ανήκουν στην πολυτέλεια. «Αντί για τη νοοτροπία “από εμάς, για εμάς”, η Μαρτίν ενσαρκώνει τη φιλοσοφία τού “από εμάς, για όλους”», παρατήρησε η βρετανική «Vogue».
Ανήκει η Μαρτίν στον πλανήτη Balenciaga;
Σπάνια μια δημιουργική ανάθεση ξεσήκωσε τόσο ενθουσιασμό όσο αυτή της Μαρτίν Ρόουζ στο τιμόνι του Balenciaga, της πρώτης γυναίκας στην ιστορία των 109 χρόνων του οίκου.
Όταν το πρότυπο «λευκός, άνδρας και παλαιάς κοπής» αποτελεί το de facto κλισέ στους περισσότερους ιστορικούς οίκους μόδας, το γεγονός ότι ο Balenciaga και πέρσι ο Hermès με την επιλογή της Γκρέις Γουέιλς Μπόνερ ως επικεφαλής της ανδρικής του σειράς τοποθετούν μαύρες γυναίκες με αυτόνομη διαδρομή και cult εκτόπισμα στις κορυφαίες θέσεις τους δεν είναι απλά ελπιδοφόρο, συνιστά μια ιστορική μετατόπιση νοοτροπίας. Υπάρχουν σίγουρα ομοιότητες ανάμεσα στις πρακτικές των δυο γυναικών –το πόσο τις συναρπάζουν οι υποκουλτούρες, ο στοχασμός τους γύρω από το τι σημαίνει να εκφράζεις το φύλο μέσα από τα ρούχα, ο σεβασμός τους για το tailoring και συνάμα η αποδόμησή του, η ανατρεπτική τους προσέγγιση στο sportswear–, αυτό, όμως, που κυρίως τις συνδέει είναι ότι αντιλαμβάνονται την κουλτούρα πλουραλιστικά, κοιτάζοντας πέρα από τα όρια της μόδας.
Ο διορισμός της Ρόουζ έρχεται σε μια περίοδο ευρύτερων ανακατάξεων στην Kering, που ξεκίνησε από την τοποθέτηση του Ντε Μέο στη θέση του CEO, πέρσι τον Σεπτέμβριο. Ο νέος μάνατζερ επιχειρεί να οργανώσει ένα κεντρικό μοντέλο διοίκησης, ενοποιώντας τα τμήματα παραγγελίας υλικών, ανάπτυξης δειγμάτων, κόστους παραγωγής και παραδόσεων στα καταστήματα για όλους τους οίκους του ομίλου. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι οι συλλογές των σχεδιαστών του ομίλου θα εξαρτώνται από αποφάσεις που θα έχουν πάρει άλλες ομάδες, χωρίς να έχει ξεκαθαριστεί ποιες αρμοδιότητες θα παραμείνουν στο κάθε στούντιο.
Σε αυτό το πλαίσιο, και με τα corporate μεγάλα κεφάλια όλων των ομίλων να διαχειρίζονται μια πρωτόφαντη οικονομική και ηθική κρίση στη μόδα, η Ρόουζ, με την ισχυρή ταυτότητα που κουβαλάει, αντιπροσωπεύει ακριβώς αυτό που η βιομηχανία της μόδας καλείται να παραγάγει: πολιτιστική συνάφεια και αξιοπιστία στο νεανικό κοινό.
Επιπλέον, γνωρίζει τον οίκο Balenciaga εκ των έσω, έχοντας συμβάλει στη δημιουργία των πρώτων ανδρικών συλλογών μαζί με τον Ντέμνα· με την ενέργειά τους εκτίναξαν τον οίκο στην καρδιά της ποπ κουλτούρας, γεννώντας έναν παροξυσμό λατρείας που το εκλεπτυσμένο όραμα του Πιτσιόλι δεν είχε καμιά ελπίδα να ανταγωνιστεί.
Η Ρόουζ έχει τη δύναμη να ανανεώσει την ταυτότητα του Balenciaga και όχι απλά να τον επαναφέρει στην αισθητική της περιόδου Ντέμνα. Οι συλλογές, το κάστινγκ, οι διαφημιστικές καμπάνιες, το αφήγημα του οίκου… όλα μπορούν να αποκτήσουν έναν χαρακτήρα έξω από τα συμβατικά πλαίσια της μόδας, με περιεχόμενο από τις κουλτούρες και τις κοινότητες που αγάπησε με τη δουλειά της όλα αυτά τα χρόνια, εφόσον βέβαια καταφέρει να επεκτείνει την ξεχωριστή της γλώσσα στις γυναικείες σειρές, στα αξεσουάρ και τις απαιτήσεις ενός διεθνούς οίκου πολυτελείας. Το ερώτημα είναι αν πραγματικά το θέλει.
Στον Balenciaga, η Μαρτίν Ρόουζ θα υποχρεωθεί να επιταχύνει και να εκτεθεί, ενώ σε ολόκληρη την καριέρα της πάλευε να μείνει ανεξάρτητη. «Μου αρέσει να κινούμαι κάτω από το ραντάρ», έλεγε το 2018 στο περιοδικό «W». Το σίγουρο είναι πως δεν περίμενε τον Balenciaga για να γράψει την προσωπική της ιστορία στη μόδα. Ίσως ακριβώς αυτό την κάνει μια ιδανική υποψήφια για το προσκήνιο της πολυτέλειας.
