Στη γαλλική Γερουσία, η Catherine Conconne, γερουσιαστής από τη Μαρτινίκα και απόγονος σκλαβωμένων ανθρώπων, στράφηκε προς το άγαλμα του Ζαν-Μπατίστ Κολμπέρ, του υπουργού του Λουδοβίκου ΙΔ΄ που συνδέθηκε με τη σύνταξη του «Μαύρου Κώδικα». Απευθυνόμενη στο άγαλμα, κατήγγειλε ότι στη φρίκη της υποδούλωσης είχε προστεθεί και η νομοθετική κατοχύρωσή της. Η σκηνή εκτυλίχθηκε την Τρίτη 20 Οκτωβρίου, στη συνεδρίαση κατά την οποία η Γερουσία ενέκρινε οριστικά την κατάργηση του ιστορικού νομοθετήματος που ρύθμιζε τη δουλεία στις γαλλικές αποικίες.
Η απόφαση ελήφθη 178 χρόνια μετά την οριστική κατάργηση της δουλείας στη Γαλλία, το 1848. Η πρόταση εγκρίθηκε με 320 ψήφους υπέρ, καμία κατά και 18 αποχές, ολοκληρώνοντας την κοινοβουλευτική διαδικασία που είχε ξεκινήσει με την ομόφωνη έγκρισή της από την Εθνοσυνέλευση τον περασμένο Μάιο. Απομένει η έκδοση του νόμου από τον πρόεδρο της Δημοκρατίας.
Ο «Μαύρος Κώδικας» (Code noir) ήταν ένα σύνολο βασιλικών διαταγμάτων που θεσπίστηκαν από το 1685 έως το 1724 και καθόριζαν τη μεταχείριση των σκλαβωμένων ανθρώπων στις γαλλικές αποικίες. Το πρώτο διάταγμα, που εκδόθηκε επί Λουδοβίκου ΙΔ΄, τους χαρακτήριζε κινητή ιδιοκτησία, την οποία οι ιδιοκτήτες μπορούσαν να αγοράζουν και να πωλούν. Προέβλεπε επίσης εξαιρετικά σκληρές ποινές για όσους επιχειρούσαν να δραπετεύσουν, από μαστιγώσεις και ακρωτηριασμούς έως τη θανατική ποινή.
Παρότι η δουλεία καταργήθηκε οριστικά το 1848, τα βασιλικά διατάγματα δεν είχαν καταργηθεί ποτέ ρητά. Είχαν χάσει κάθε νομική ισχύ, παρέμεναν όμως ως τυπικό κατάλοιπο της αποικιακής νομοθεσίας της χώρας.
Την πρωτοβουλία για την κατάργησή τους ανέλαβε ο Max Mathiasin, βουλευτής από τη Γουαδελούπη και απόγονος σκλαβωμένων ανθρώπων. Η πρότασή του είχε την υποστήριξη του προέδρου Εμανουέλ Μακρόν και της γαλλικής κυβέρνησης. «Ο Μαύρος Κώδικας οργάνωσε και νομιμοποίησε τη δουλεία. Δεν έχει πλέον θέση στη νομοθεσία μας, ούτε ως κατάλοιπο», δήλωσε στη Γερουσία η υπουργός Υπερπόντιων Εδαφών Ναϊμά Μουτσού.
Το νέο νομοθέτημα αναγνωρίζει επίσης ότι οι διατάξεις που αντιμετώπιζαν ανθρώπους ως αντικείμενα αγοραπωλησίας συνδέονται άμεσα με το έγκλημα κατά της ανθρωπότητας που συνιστούν η δουλεία και το δουλεμπόριο, όπως έχει ήδη αναγνωρίσει η Γαλλία με νόμο του 2001. Προβλέπει ακόμη ότι η κυβέρνηση θα υποβάλει μέσα σε έναν χρόνο έκθεση για τα κατάλοιπα της αποικιακής νομοθεσίας, τις συνέπειές τους στις σημερινές κοινωνικές ανισότητες και διακρίσεις, αλλά και τη θέση που κατέχει η ιστορία της δουλείας στα σχολικά προγράμματα.
Η ψηφοφορία δεν έκλεισε, ωστόσο, τη συζήτηση για τις αποζημιώσεις. Το ζήτημα δεν περιλαμβάνεται στο νομοθέτημα, παρά τις διεκδικήσεις που έχουν διατυπωθεί σε γαλλικά υπερπόντια εδάφη. Αρκετοί γερουσιαστές υπενθύμισαν ότι μετά την κατάργηση της δουλείας το 1848, το γαλλικό κράτος αποζημίωσε τους πρώην ιδιοκτήτες σκλάβων και όχι τους ανθρώπους που είχαν απελευθερωθεί.
Αντιρρήσεις εκφράστηκαν και για το εύρος της κατάργησης. Η γερουσιαστής Εβελίν Κορμπιέρ Ναμινζό (Évelyne Corbière Naminzo), από τη Ρεϊνιόν, επισήμανε ότι το κείμενο δεν αναφέρει ρητά όλες τις διατάξεις που ρύθμιζαν τη δουλεία στον Ινδικό Ωκεανό. Η κυβέρνηση απάντησε ότι ο νόμος καλύπτει συνολικά το αποικιακό νομοθετικό πλαίσιο, χωρίς να απαιτείται ξεχωριστή απαρίθμηση των διαταγμάτων. Η ομάδα των κομμουνιστών γερουσιαστών απείχε από την τελική ψηφοφορία.
Η κατάργηση του «Μαύρου Κώδικα» δεν αλλάζει το σημερινό νομικό καθεστώς της Γαλλίας, αφού οι διατάξεις του είχαν πάψει να εφαρμόζονται από τον 19ο αιώνα. Αποτελεί όμως μια επίσημη απομάκρυνση της γαλλικής νομοθεσίας από ένα από τα σημαντικότερα κείμενα της αποικιακής της ιστορίας, ενώ η συζήτηση για τις αποζημιώσεις και τις συνέπειες της δουλείας παραμένει ανοιχτή.
Με στοιχεία από Le Monde
