Το Ισραήλ φαίνεται να βρίσκεται σε πολιτικό αδιέξοδο.
Με καταμετρημένο το 85% των ψήφων, ούτε ο εν ενεργεία πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου ούτε ο βασικός αντίπαλός του, Γκάντι Άιζενκοτ, φαίνεται να εξασφαλίζουν αρκετές έδρες για να σχηματίσουν αυτοδύναμη κυβέρνηση.
Για τον σχηματισμό κυβέρνησης, ένα από τα δύο μεγάλα πολιτικά στρατόπεδα πιθανότατα θα πρέπει να αθετήσει τις προεκλογικές του δεσμεύσεις. Ως εκ τούτου, το πιθανότερο ενδεχόμενο μπορεί να είναι η διεξαγωγή νέων εκλογών.
Ακολουθούν τέσσερα πιθανά σενάρια.
Κυβέρνηση εθνικής ενότητας με επικεφαλής τον Νετανιάχου
Θα μπορούσε ο Νετανιάχου να πείσει τον Άιζενκοτ να συμμετάσχει σε μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας;
Για να συμβεί αυτό, ο Άιζενκοτ θα έπρεπε να εγκαταλείψει βασικές θέσεις του προγράμματός του. Έχει παρουσιάσει τον εαυτό του ως τη μοναδική εναλλακτική απέναντι στον Νετανιάχου, οικοδομώντας την προεκλογική του εκστρατεία γύρω από την απομάκρυνσή του από την εξουσία.
Μόλις το προηγούμενο βράδυ, ανεβαίνοντας στη σκηνή στο εκλογικό του επιτελείο, κάλεσε τον Νετανιάχου να «ανακοινώσει σήμερα την αποχώρησή του από την πολιτική ζωή», λέγοντας στους συγκεντρωμένους ότι οι Ισραηλινοί έχουν κουραστεί από την «κουλτούρα των ψεμάτων», τη «διχόνοια και την υποκίνηση» που, όπως υποστήριξε, χαρακτηρίζουν τον Νετανιάχου.
Ωστόσο, οι δηλώσεις αυτές έγιναν πριν αναθεωρηθούν τα αποτελέσματα μίας από τις βασικές δημοσκοπήσεις εξόδου από τις κάλπες, η οποία αρχικά έδινε προβάδισμα στο μπλοκ του Αϊζενκότ. Μετά την αναθεώρηση, ο Νετανιάχου πέρασε μπροστά.
Ο Νετανιάχου θα μπορούσε να επιχειρήσει να πείσει το κόμμα Yashar του Άιζενκοτ να συμμετάσχει σε κυβέρνηση εθνικής ενότητας μαζί με το δικό του κόμμα, το Λικούντ, εγκαταλείποντας τα ακροδεξιά και υπερορθόδοξα κόμματα με τα οποία συνεργάζεται σήμερα.
Ωστόσο, το προηγούμενο βράδυ, στα κεντρικά γραφεία του Λικούντ, ευχαρίστησε τους «πιστούς συμμάχους» του και ζήτησε τον σχηματισμό μιας «ισχυρής δεξιάς κυβέρνησης». Ορισμένοι ερμήνευσαν τις δηλώσεις του ως ένδειξη ότι σκοπεύει να διατηρήσει την υφιστάμενη συμμαχία του.
Ένας παράγοντας που θα μπορούσε να ενισχύσει το ενδεχόμενο κυβέρνησης εθνικής ενότητας είναι μια νέα σύγκρουση με το Ιράν. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ασκήσει ισχυρές πιέσεις στους πολιτικούς αρχηγούς να παραμερίσουν τις διαφορές τους και να συνεργαστούν.
Τις ημέρες πριν από τις εκλογές, ισραηλινά και αμερικανικά μέσα ενημέρωσης ανέφεραν ότι ο Νετανιάχου πίεζε για νέες επιθέσεις κατά του Ιράν και είχε ζητήσει από τον Ντόναλντ Τραμπ να εγκρίνει τη συμμετοχή των ΗΠΑ.
Οι επικριτές του Νετανιάχου αναμφίβολα θα μπορούσαν να παρουσιάσουν μια τέτοια εξέλιξη ως προσπάθειά του να διασώσει την πολιτική του θέση, εμπλέκοντας τη χώρα σε μια νέα περιφερειακή σύγκρουση.
Κυβέρνηση του Άιζενκοτ με τη στήριξη αραβικών κομμάτων
Ένα τέτοιο σενάριο θα αποτελούσε σημαντική ανατροπή για την ισραηλινή πολιτική σκηνή. Μόνο ένα ανεξάρτητο αραβικό κόμμα έχει συμμετάσχει επισήμως σε κυβερνητικό συνασπισμό, το 2021, και η συνεργασία αυτή δεν διήρκεσε πολύ.
Ο Αϊζενκότ και όλα τα εβραϊκά κόμματα του πολιτικού του μπλοκ, με μία εξαίρεση, έχουν ήδη αποκλείσει το ενδεχόμενο συμμετοχής σε κυβέρνηση μαζί με τα αραβικά κόμματα. Ωστόσο, αυτή τη στιγμή, πρόκειται για τη μοναδική οδό που θα μπορούσε να οδηγήσει την αντιπολίτευση στην εξουσία.
Τα αραβικά κόμματα αποτέλεσαν μία από τις σημαντικότερες εκπλήξεις της εκλογικής βραδιάς. Φαίνεται ότι διέψευσαν τις προσδοκίες και ενδέχεται να εξασφαλίσουν αριθμό-ρεκόρ 19 εδρών, χάρη και στην πρωτοφανή συμμετοχή των Αράβων πολιτών του Ισραήλ στις εκλογές.
Η συγκεκριμένη πληθυσμιακή ομάδα αντιπροσωπεύει περίπου το ένα πέμπτο των κατοίκων της χώρας, ενώ πολλά μέλη της αυτοπροσδιορίζονται ως Παλαιστίνιοι πολίτες του Ισραήλ.
Για χρόνια, πολλοί απείχαν από τις ισραηλινές εκλογές, υποστηρίζοντας ότι η συμμετοχή τους στην ψηφοφορία θα νομιμοποιούσε ένα σύστημα που, κατά την άποψή τους, τους αντιμετωπίζει ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Η αυξημένη συμμετοχή τους αυτή τη φορά, με βασικό κίνητρο την απομάκρυνση του δεξιότερου κυβερνητικού συνασπισμού στην ιστορία του Ισραήλ, έχει αλλάξει τα δεδομένα.
Η Ενωμένη Αραβική Λίστα (United Arab List), η οποία εκτιμάται ότι θα εξασφαλίσει περίπου επτά έδρες, έχει δηλώσει ότι θα συμμετείχε σε κυβέρνηση της αντιπολίτευσης. Αντίθετα, η Κοινή Λίστα (Joint List), που προβλέπεται να κερδίσει 12 έδρες, έχει ανακοινώσει ότι θα τη στήριζε χωρίς να συμμετάσχει σε αυτήν.
Προς το παρόν, ο μοναδικός Εβραίος πολιτικός αρχηγός που υποστηρίζει αυτό το σενάριο είναι ο Γιαΐρ Γκολάν, επικεφαλής του κόμματος Οι Δημοκρατικοί (The Democrats).
Ωστόσο, ένας τέτοιος συνασπισμός θα ήταν ιδιαίτερα εύθραυστος, ιδίως σε ζητήματα όπως η Γάζα και η κατεχόμενη Δυτική Όχθη.
Το γεγονός ότι τα εβραϊκά κόμματα εμφανίζονται τόσο ενωμένα στην αντίθεσή τους στη συμμετοχή αραβικών κομμάτων στην κυβέρνηση αναδεικνύει το βάθος των διαιρέσεων στην ισραηλινή κοινωνία.
Κυβέρνηση πλειοψηφίας του Νετανιάχου με τη συμμετοχή δεξιών κομμάτων της αντιπολίτευσης
Θα μπορούσε ο Νετανιάχου να πείσει τα δεξιά κόμματα του μπλοκ του Αϊζενκότ να αποχωρήσουν από αυτό και να ενταχθούν στον δικό του κυβερνητικό συνασπισμό;
Οι δύο πιθανότεροι υποψήφιοι για μια τέτοια συνεργασία είναι ο Ναφτάλι Μπένετ, συν-επικεφαλής της πολιτικής συμμαχίας Beyachad, και ο Αβιγκντόρ Λίμπερμαν, αρχηγός του κόμματος Yisrael Beiteinu.
Και οι δύο ανήκουν στη δεξιά παράταξη, υιοθετούν σκληρή στάση σε ζητήματα ασφάλειας και έχουν ορισμένες κοινές πολιτικές θέσεις με τον Νετανιάχου.
Ωστόσο, αμφότεροι είχαν δεσμευτεί προεκλογικά να τον απομακρύνουν από την εξουσία, αλλά και να επεκτείνουν την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία στους υπερορθόδοξους Εβραίους. Η τελευταία θέση τους φέρνει σε ευθεία αντιπαράθεση με τα δύο υπερορθόδοξα κόμματα που συμμετέχουν ήδη στην κυβέρνηση Νετανιάχου.
Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι θα μπορούσαν να συνεργαστούν.
Ορισμένοι έχουν προτείνει ότι τα κόμματα του Μπένετ και του Λίμπερμαν θα μπορούσαν να αντικαταστήσουν τα υπερορθόδοξα κόμματα στον κυβερνητικό συνασπισμό. Ωστόσο, οι σημερινοί συσχετισμοί των εδρών δείχνουν ότι ακόμη και αυτός ο συνδυασμός ενδέχεται να μην εξασφαλίζει την απαιτούμενη πλειοψηφία.
Νέες εκλογές
Εάν δεν καταστεί δυνατή η επίτευξη συμφωνίας σε κανένα από τα παραπάνω σενάρια, η προεπιλεγμένη λύση θα είναι η προκήρυξη νέων εκλογών.
Πολλοί θα θεωρούσαν μια τέτοια εξέλιξη μια έμμεση νίκη για τον Νετανιάχου, ο οποίος θα παρέμενε πρωθυπουργός με υπηρεσιακές αρμοδιότητες μέχρι τη διεξαγωγή της νέας ψηφοφορίας. Ο ίδιος ενδέχεται να εκτιμά ότι σε μια νέα εκλογική αναμέτρηση οι πιθανότητές του να επικρατήσει θα είναι μεγαλύτερες.
Ορισμένοι αναλυτές εκτιμούν ότι η υψηλή συμμετοχή των Αράβων πολιτών δεν θα επαναληφθεί, ιδίως εάν η ιστορική εκπροσώπησή τους στο κοινοβούλιο δεν οδηγήσει σε ουσιαστικές αλλαγές. Παράλληλα, μια νέα εκλογική αναμέτρηση θα μπορούσε να κινητοποιήσει περισσότερους ψηφοφόρους της δεξιάς.
Ο Νετανιάχου ενδέχεται επίσης να υπολογίζει ότι οι περίπου 70.000 Ισραηλινοί που επέστρεψαν αεροπορικώς από το εξωτερικό για να ψηφίσουν, και οι οποίοι θεωρείται ότι στην πλειονότητά τους δεν τον υποστηρίζουν, δεν θα κάνουν το ίδιο σε μια νέα εκλογική διαδικασία.
Επιπλέον, αρκετά δεξιά κόμματα που δεν κατάφεραν να ξεπεράσουν το εκλογικό όριο του 3,25% ενδέχεται να συγκεντρώσουν λιγότερες ψήφους ή ακόμη και να μην κατέβουν ξανά στις εκλογές. Σε αυτή την περίπτωση, περισσότερες ψήφοι θα μπορούσαν να κατευθυνθούν προς το Λικούντ και τους συμμάχους του.
Το Ισραήλ έχει βιώσει στο παρελθόν παρατεταμένη πολιτική αστάθεια: από το 2019 έως το 2022 διεξήχθησαν πέντε διαφορετικές εκλογικές αναμετρήσεις, καθώς ο Νετανιάχου και οι πολιτικοί αντίπαλοί του αδυνατούσαν επανειλημμένα να καταλήξουν σε συμφωνία για τον σχηματισμό κυβέρνησης.
Με πληροφορίες από BBC
