Την έναρξη επίσημων διαπραγματεύσεων με τη Ρουάντα για τη δημιουργία κέντρου απελάσεων μεταναστών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης ανακοίνωσαν σήμερα Δευτέρα πέντε ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, κάνοντας το πρώτο ουσιαστικό βήμα για την εφαρμογή ενός σχεδίου που συζητείται εδώ και μήνες.
Η Ελλάδα, η Γερμανία, η Αυστρία, η Δανία και η Ολλανδία παρουσίασαν την κοινή τους πρωτοβουλία στη Βιέννη, παρουσία εκπροσώπων της κυβέρνησης της Ρουάντα, με στόχο οι πρώτες μεταφορές μεταναστών στην αφρικανική χώρα να πραγματοποιηθούν μέσα στο 2027.
Το σχέδιο αφορά ανθρώπους που δεν έχουν πλέον δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ, είτε επειδή έχει απορριφθεί οριστικά το αίτημά τους για άσυλο είτε επειδή δεν διαθέτουν νόμιμη άδεια διαμονής και πρέπει να εγκαταλείψουν την ευρωπαϊκή επικράτεια.
Οι πέντε κυβερνήσεις υποστηρίζουν ότι η πρωτοβουλία θα συμβάλει στον περιορισμό της παράτυπης μετανάστευσης και της δράσης των κυκλωμάτων διακίνησης ανθρώπων.
Ωστόσο, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγγέλλουν ότι η μεταφορά ανθρώπων σε μια χώρα με την οποία δεν έχουν καμία σχέση ενδέχεται να παραβιάζει θεμελιώδη δικαιώματά τους.
Πώς θα λειτουργεί το κέντρο στη Ρουάντα
Σύμφωνα με τον Guardian, η πρώτη φάση του προγράμματος προβλέπει τη μεταφορά περίπου 100 ανθρώπων στη Ρουάντα, προκειμένου να δοκιμαστεί στην πράξη η λειτουργία του νέου συστήματος απελάσεων.
Το κέντρο θα λειτουργεί ως ανοιχτή εγκατάσταση προσωρινής φιλοξενίας και όχι ως χώρος κράτησης.
Οι άνθρωποι που θα μεταφέρονται εκεί θα μπορούν, σύμφωνα με τον σχεδιασμό, να παραμένουν για ένα διάστημα μερικών μηνών, πριν αποφασίσουν αν θα εγκατασταθούν μόνιμα στη Ρουάντα ή αν θα επιστρέψουν στη χώρα καταγωγής τους.
Η ολλανδική κυβέρνηση διευκρίνισε ότι όσοι επιλέξουν να εγκατασταθούν στη Ρουάντα θα έχουν δικαίωμα διαμονής, πρόσβαση στην αγορά εργασίας, στην εκπαίδευση και στις υπηρεσίες υγείας.
Στην αρχική φάση, σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση, το πρόγραμμα θα αφορά άνδρες που ταξιδεύουν μόνοι τους, ενώ αποκλείεται η μεταφορά ασυνόδευτων ανηλίκων.
Οι πέντε ευρωπαϊκές χώρες θα αναλάβουν τη χρηματοδότηση του κέντρου και των μεταφορών, χωρίς ωστόσο να έχει γίνει γνωστό το συνολικό κόστος του εγχειρήματος.
Προς το παρόν δεν υπάρχει οριστική συμφωνία με τη Ρουάντα. Οι κυβερνήσεις επιδιώκουν να ολοκληρώσουν τις διαπραγματεύσεις το συντομότερο δυνατό, ώστε να ξεκινήσει η πιλοτική λειτουργία μέσα στο επόμενο έτος.
Η συμμετοχή της Ελλάδας και οι δηλώσεις των Ευρωπαίων υπουργών
Στην παρουσίαση της πρωτοβουλίας στη Βιέννη συμμετείχε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, καθώς η Ελλάδα ανήκει στην ομάδα των πέντε χωρών που προωθούν τη δημιουργία κέντρων επιστροφής εκτός ΕΕ.
Οι κυβερνήσεις που συμμετέχουν υποστηρίζουν ότι το νέο σύστημα θα διευκολύνει τις απελάσεις ανθρώπων που δεν μπορούν να επιστρέψουν στις χώρες καταγωγής τους, επειδή οι κυβερνήσεις των χωρών αυτών δεν συνεργάζονται με τις ευρωπαϊκές αρχές.
Ο υπουργός Μετανάστευσης της Δανίας, Μόρτεν Μπόντσκοφ, χαρακτήρισε την ανακοίνωση σημαντική πρόοδο για την ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική.
Από την πλευρά του, ο Γερμανός υπουργός Εσωτερικών, Αλεξάντερ Ντόμπριντ, υποστήριξε ότι τα κέντρα επιστροφών προσφέρουν μια εναλλακτική λύση για ανθρώπους που δεν έχουν δικαίωμα να παραμείνουν στην Ευρώπη, αλλά δεν μπορούν να επαναπατριστούν.
Το core group των 5 ευρωπαϊκών χωρών (Αυστρία, Γερμανία, Δανία, Ελλάδα, Ολλανδία) μαζί με τη Ρούαντα ανακοινώσαμε τη δημιουργία του πρώτου return hub έκτος της ΕΕ στην Αφρική. Στόχος είναι να καταπολεμήσουμε την παράνομη Μετανατευση, να αντιμετωπίσουμε τα κυκλώματα των διακινητών και να αυξήσουμε τις επιστροφές των παράνομων μεταναστών. Το κέντρο θα αφορά μετανάστες χωρίς δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ, καθώς θα έχει απορριφθεί η αίτηση ασύλου τους, θα λειτουργει με απόλυτο σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα και θα ξεκινήσει εντός του 2027. Στην ελληνική προεδρία το πρώτο return hub δεν θα είναι στόχος, θα είναι πραγματικότητα.
— Θάνος Πλεύρης (@thanosplevris) November 16, 2026
Οι πέντε χώρες επιμένουν ότι η λειτουργία του κέντρου θα συμμορφώνεται με το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη εκφράσει τη στήριξή της στην πρωτοβουλία, επισημαίνοντας ωστόσο την ανάγκη να διασφαλιστεί ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
«Συμφωνία ντροπής» καταγγέλλουν οργανώσεις και ευρωβουλευτές
Η ανακοίνωση προκάλεσε αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες τόσο για τις συνθήκες διαβίωσης των ανθρώπων που θα μεταφέρονται στη Ρουάντα όσο και για την προστασία τους από ενδεχόμενες παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους.
Η Γαλλίδα ευρωβουλευτής των Πρασίνων, Μελίσα Καμαρά, χαρακτήρισε την πρωτοβουλία «συμφωνία ντροπής» και «σοβαρή ηθική αποτυχία».
Όπως υποστήριξε, η μεταφορά ανθρώπων χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Ευρώπη, χωρίς επαρκείς εγγυήσεις για τα δικαιώματά τους, συνιστά απαράδεκτη επιλογή.
Η ανησυχία εντείνεται λόγω του ιστορικού της Ρουάντα σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών είχε καταγράψει το 2024 σοβαρές παραβιάσεις στη χώρα, μεταξύ των οποίων αυθαίρετες κρατήσεις, περιορισμούς στην ελευθερία της έκφρασης και περιστατικά κακομεταχείρισης από κρατικές υπηρεσίες.
Η οργάνωση Picum, που υπερασπίζεται τα δικαιώματα των μεταναστών χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα, προειδοποιεί ότι το σχέδιο κινδυνεύει να αποτύχει, καθώς οι άνθρωποι που θα μεταφερθούν στη Ρουάντα ενδέχεται να προσπαθήσουν να επιστρέψουν στην Ευρώπη, όπου έχουν οικογένεια και κοινωνικούς δεσμούς.
Η Κιάρα Κατέλι, εκπρόσωπος της οργάνωσης, υποστήριξε ότι οι διαφορετικές ονομασίες που χρησιμοποιούνται για τα κέντρα δεν αλλάζουν την πραγματικότητα της αναγκαστικής μεταφοράς ανθρώπων σε μια άγνωστη χώρα, χωρίς οικογενειακό περιβάλλον ή επαγγελματικές προοπτικές.
Τα νομικά εμπόδια και το προηγούμενο της Βρετανίας
Παρότι οι πέντε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εμφανίζονται αποφασισμένες να προχωρήσουν, το σχέδιο αναμένεται να αντιμετωπίσει νομικές προσφυγές.
Ο γενικός γραμματέας του Συμβουλίου της Ευρώπης, Αλέν Μπερσέ, τόνισε ότι κάθε πρόταση για κέντρα επιστροφών πρέπει να αξιολογείται με βάση την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
Όπως εξήγησε, δεν μπορεί να κριθεί εκ των προτέρων αν κάθε τέτοιο σχέδιο είναι νόμιμο, καθώς αυτό εξαρτάται από τους συγκεκριμένους όρους εφαρμογής του.
Η Ρουάντα είχε βρεθεί στο επίκεντρο ανάλογης πρωτοβουλίας το 2022, όταν η τότε συντηρητική κυβέρνηση της Βρετανίας είχε επιχειρήσει να μεταφέρει στην αφρικανική χώρα ανθρώπους που ζητούσαν άσυλο.
Το βρετανικό σχέδιο αντιμετώπισε σοβαρά νομικά εμπόδια και τελικά ακυρώθηκε το 2024, μετά την ανάληψη της εξουσίας από τους Εργατικούς.
Το νέο ευρωπαϊκό πρόγραμμα διαφέρει σε ένα βασικό σημείο: δεν προβλέπει την εξέταση αιτήσεων ασύλου στη Ρουάντα, αλλά τη μεταφορά ανθρώπων που έχουν ήδη εξαντλήσει τις νόμιμες δυνατότητες να παραμείνουν στην ΕΕ.
Οι κυβερνήσεις θεωρούν ότι αυτή η διαφορά θα βοηθήσει το σχέδιο να ξεπεράσει τα νομικά εμπόδια που αντιμετώπισε η Βρετανία.
Ωστόσο, παραμένουν ανοιχτά σημαντικά ζητήματα, όπως οι εγγυήσεις προστασίας των μεταναστών, οι όροι παραμονής τους στη Ρουάντα και η δυνατότητα ανεξάρτητου ελέγχου των συνθηκών στο κέντρο.
Οι απαντήσεις αναμένονται μέσα από τις διαπραγματεύσεις που ξεκινούν πλέον επίσημα, με τις πέντε χώρες να θέτουν ως στόχο τις πρώτες απελάσεις μέσα στο 2027.
Με πληροφορίες από τον Guardian














