Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά στην κατάρτιση σχεδίου εφαρμογής της ρήτρας αμοιβαίας συνδρομής, ενός σχετικά άγνωστου μηχανισμού συλλογικής άμυνας της ΕΕ, καθώς εντείνονται οι επικρήσεις του Ντόναλντ Τραμπ στοχευμένες στο NATO.
Οι ηγέτες των κρατών-μελών συμφώνησαν ότι η Κομισιόν θα ετοιμάσει «οδικό χάρτη» για το πώς θα αντιδράσει η Ένωση εάν ενεργοποιηθεί η σχετική ρήτρα, σύμφωνα με τον πρόεδρο της Κύπρου, Νίκο Χριστοδουλίδη, ο οποίος φιλοξενεί τις συνομιλίες.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκε το άρθρο 42.7 της Συνθήκης της ΕΕ, που προβλέπει υποχρέωση βοήθειας και συνδρομής από τα κράτη-μέλη όταν μια χώρα της Ένωσης δεχθεί επίθεση από ξένο κράτος ή μη κρατικό δρώντα.
Η συζήτηση έγινε λίγες ώρες πριν από δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες εξετάζουν τρόπους να αναστείλουν τη συμμετοχή της Ισπανίας στο ΝΑΤΟ, εν μέσω νέας έντασης στις σχέσεις Ουάσιγκτον-Ευρώπης.
Ο Τραμπ, διαχρονικός επικριτής της διατλαντικής συμμαχίας, κλιμάκωσε πρόσφατα τις επιθέσεις του κατά του ΝΑΤΟ, χαρακτηρίζοντάς το «πολύ απογοητευτικό», μετά την άρνηση ευρωπαϊκών χωρών να εμπλακούν στον πόλεμο με το Ιράν.
Νωρίτερα μέσα στον μήνα είχε δηλώσει ότι εξετάζει ακόμη και την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμμαχία, σχόλιο που αναζωπύρωσε ανησυχίες για τη συνοχή του ΝΑΤΟ.
Ο πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ, από τους εντονότερους Ευρωπαίους επικριτές του πολέμου στο Ιράν, δήλωσε ότι η χώρα του παραμένει πιστό μέλος του ΝΑΤΟ, επαναλαμβάνοντας παράλληλα την κριτική του για «την αποτυχία της ωμής βίας στη Μέση Ανατολή».
Μέσα σε αυτό το κλίμα, επανήλθε στο προσκήνιο η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της ΕΕ, η οποία υποχρεώνει τα κράτη-μέλη να παράσχουν βοήθεια «με όλα τα μέσα που διαθέτουν» σε χώρα της Ένωσης που δέχεται επίθεση.
Οι Βρυξέλλες εξετάζουν «εγχειρίδιο χρήσης» για την ενεργοποίηση του μηχανισμού.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα δήλωσε ότι οι Βρυξέλλες επεξεργάζονται πλέον «εγχειρίδιο χρήσης» για την ενεργοποίηση του μηχανισμού.
Όπως ανέφερε, υπήρξε ήδη ένα πρόσφατο «δοκιμαστικό παράδειγμα» στην Κύπρο, αναφερόμενος σε επίθεση με drone σε βρετανική βάση στο νησί κατά την έναρξη της τελευταίας σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η Ελλάδα και στη συνέχεια η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία και η Ολλανδία κινητοποίησαν στρατιωτικό εξοπλισμό και δυνάμεις για να βοηθήσουν την Κύπρο απέναντι σε εξωτερική απειλή.
Μέχρι σήμερα, μόνο η Γαλλία έχει ενεργοποιήσει επίσημα το άρθρο 42.7, μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι το 2015, όταν ένοπλοι σκότωσαν 130 ανθρώπους σε μπαρ, εστιατόρια, στο στάδιο Stade de France και στο θέατρο Bataclan.
Τότε, το Παρίσι ζήτησε από τους Ευρωπαίους εταίρους του να ενισχύσουν στρατιωτικές αποστολές στο εξωτερικό, ώστε να αποδεσμεύσει γαλλικές δυνάμεις για την εσωτερική ασφάλεια.
Η μέχρι σήμερα έλλειψη σαφών διαδικασιών θεωρούνταν πλεονέκτημα, καθώς επέτρεπε ευελιξία. Ωστόσο, αρκετά κράτη-μέλη εκφράζουν πλέον αβεβαιότητα για το πώς θα λειτουργούσε πρακτικά η ρήτρα σε πραγματική κρίση.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης ανέφερε ως παράδειγμα το ενδεχόμενο ενεργοποίησης της ρήτρας από τη Γαλλία, θέτοντας το ερώτημα ποια κράτη θα ανταποκρίνονταν πρώτα και ποιες ακριβώς ανάγκες θα έπρεπε να καλυφθούν.
Όπως είπε, στόχος είναι να υπάρξει επιχειρησιακό σχέδιο έτοιμο προς εφαρμογή εφόσον και όταν ζητηθεί ενεργοποίηση του άρθρου 42.7.
Η Κύπρος πιέζει για τη χρήση του άρθρου 42.7
Η Κύπρος, η οποία δεν είναι μέλος του NATO, επιδιώκει η Ευρωπαϊκή Ένωση να αντιμετωπίσει πιο σοβαρά τη συγκεκριμένη ρήτρα, ιδιαίτερα μετά την επίθεση με drone που έπληξε τη βρετανική αεροπορική βάση RAF Akrotiri στο νησί τον Μάρτιο.
Ωστόσο, ορισμένα κράτη-μέλη εμφανίζονται επιφυλακτικά απέναντι σε κινήσεις που θα μπορούσαν να εκληφθούν ως υπονόμευση του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ, δηλαδή της ρήτρας συλλογικής άμυνας της συμμαχίας.
Ευρωπαίος αξιωματούχος σημείωσε ότι υπάρχει ανάγκη κοινής κατανόησης για το πώς θα εξελισσόταν μια ενεργοποίηση της ρήτρας.
«Το ΝΑΤΟ παραμένει το θεμέλιο της συλλογικής άμυνας», δήλωσε στον Guardian, προσθέτοντας όμως ότι η ΕΕ διαθέτει συμπληρωματικά εργαλεία, όπως κυρώσεις, οικονομική στήριξη και ανθρωπιστική βοήθεια, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε μια κρίση άρθρου 42.7.
Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας ενημέρωσε τους ηγέτες για την πρόοδο των σχετικών εργασιών.
Την ίδια στιγμή, οι δηλώσεις Τραμπ προκαλούν ανησυχία ακόμη και σε χώρες που θεωρούνται σταθεροί σύμμαχοι της Ουάσιγκτον. Ο πρωθυπουργός της Πολωνίας, Ντόναλντ Τασκ, δήλωσε στους Financial Times ότι το σημαντικότερο ερώτημα για την Ευρώπη είναι αν οι ΗΠΑ θα παραμείνουν τόσο πιστές στις δεσμεύσεις τους όσο προβλέπουν οι συνθήκες του ΝΑΤΟ.
Παράλληλα, ο Πέδρο Σάντσεθ επιχείρησε να υποβαθμίσει δημοσιεύματα σύμφωνα με τα οποία το Πεντάγωνο εξετάζει αντίποινα κατά συμμάχων του ΝΑΤΟ που θεωρούνται ανεπαρκώς υποστηρικτικοί απέναντι στις αμερικανικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν.
Σύμφωνα με πηγή που επικαλέστηκε το Reuters, σε εσωτερικό υπόμνημα που κυκλοφόρησε σε ανώτατα κλιμάκια του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας καταγράφονταν επιλογές πίεσης, μεταξύ των οποίων η αναστολή της συμμετοχής της Ισπανίας στη συμμαχία και επανεξέταση της αμερικανικής στάσης απέναντι στη βρετανική κυριαρχία στα νησιά Falkland.
Νέα κρίση στο ΝΑΤΟ με αφορμή τη στάση των Ευρωπαίων για τον πόλεμο στο Ιράν
Η ίδια πηγή ανέφερε ότι το email εξέφραζε δυσαρέσκεια για τη διστακτικότητα ορισμένων συμμάχων να παραχωρήσουν πρόσβαση, βάσεις ή δικαιώματα υπερπτήσεων στις αμερικανικές δυνάμεις για τα πλήγματα στο Ιράν.
Το κείμενο χαρακτήριζε αυτές τις διευκολύνσεις ως «το απολύτως ελάχιστο» που αναμένεται στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ και πρότεινε την απομάκρυνση «δύσκολων» χωρών από σημαντικές ή προβεβλημένες θέσεις εντός της συμμαχίας.
Ο Σάντσεθ είχε ήδη προκαλέσει την ενόχληση του Τραμπ πέρυσι, όταν απέρριψε πρόταση για αύξηση των αμυντικών δαπανών των κρατών-μελών στο 5% του ΑΕΠ, χαρακτηρίζοντάς την όχι μόνο παράλογη αλλά και αντιπαραγωγική.
Μιλώντας από την Κύπρο, ο Ισπανός πρωθυπουργός δήλωσε ότι η κυβέρνησή του εργάζεται με βάση επίσημα έγγραφα και δημόσιες τοποθετήσεις της αμερικανικής κυβέρνησης και όχι διαρροές email.
Παράλληλα, επανέλαβε την κριτική του για τον πόλεμο στο Ιράν, λέγοντας ότι η κρίση που προκάλεσε αυτή η «παράνομη σύγκρουση» αποδεικνύει την αποτυχία της ωμής βίας και την ανάγκη ενίσχυσης του διεθνούς δικαίου και της πολυμερούς τάξης.
Με πληροφορίες από Guardian
