— Τι είναι αυτό;
— Τίποτα.
— Πες μου.
— Σχεδίαζα τη γραμμή της ζωής μου. Ανεβαίνει όμορφα μέχρι το 1914. Από κει και πέρα, όλα παίρνουν την κάτω βόλτα.
― Aντρέι Βάιντα, Οι δεσποινίδες του Βίλκο
Ο Βίκτορ, ένας άντρας στα 40, κάθεται στον τάφο της πρώτης του αγάπης και κάτι σχεδιάζει στο χώμα, απορροφημένος. Ήρθε εδώ, στην επαρχία του, για να μαζέψει τα κομμάτια του. Στη Βαρσοβία βρήκε τοίχο ― η δουλειά χωρίς ενδιαφέρον, ακατάληκτοι έρωτες, ο κολλητός του πέθανε τις προάλλες.
Δίπλα στο σπίτι της θείας του, που τον φιλοξενεί, μένουν τα καλοκαίρια οι αδελφές της Φέλα, οι δεσποινίδες του Βίλκο. Όλες μυστικά ερωτευμένες μαζί του.
ΑΝ ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ να συνοψίσω την τωρινή μου κατάσταση, βρίσκεται όλη σε αυτή τη σκηνή. Ο κατήφορος του ανύσματος· και δυο- τρία κομβικά ερωτήματα που μάλλον δεν θα απαντηθούν ποτέ. Περιέργως μού δίνει κουράγιο το γεγονός ότι ένας σοβαρός άντρας από την Πολωνία (ο Γιάροσλαβ Ιβασκέβιτς) περιέγραψε τόσο λιτά και με ακρίβεια τη φάση μου, σχεδόν έναν αιώνα πριν.
Η σκηνή είναι μελαγχολική, αλλά το διήγημα γράφτηκε στις Συρακούσες, το 1932, στον ήλιο της Μεσογείου. Ο Γιάροσλαβ είχε ξεμείνει εκεί περιμένοντας τον εραστή του, έναν νεαρό Πολωνό ζωγράφο ονόματι Józef Rajnfeld. Ο Ράινφελντ επρόκειτο να φτάσει με πλοίο από την Τρίπολη της Λιβύης και να ταξιδέψουν μαζί στην Ιταλία, αλλά καθυστέρησε. Στο ξενοδοχείο Hotel des Étrangers, απέναντι από την Πηγή της Αρέθουσας, ο νεαρός συγγραφέας έγραψε αυτό το πολύ πικρό διήγημα, για το μη αντιστρέψιμο του χρόνου.

Ένας άλλος Πολωνός, μέγιστος, που συμπτωματικά είναι ξάδελφος του Γιάροσλαβ, gay επίσης, αφήνει το ίχνος του στην ταινία. Ο Κάρολ Σιμανόφσκι ― με το Κοντσέρτο για βιολί αρ. 1, έργο 35. Ακούγεται ένα μέρος του έργου αυτού, που (κι άλλη σύμπτωση) μου είχε γίνει εμμονή, πριν δω την ταινία: Σε μια κοπαδιαστή εκδρομή στην κομμουνιστική Βουλγαρία, πρωτοετής φοιτητής, το 1976, είχα αγοράσει για πενταροδεκάρες καμμια τριανταριά βινύλια της Melodiya, σχεδόν τυχαία, κι ανάμεσά στις cheesy χαζομάρες («Ο μαγικός αυλός του Ζαμφύρ» κ.λπ.) ήταν το κονσέρτο του Σιμανόφσκι. Το λατρεύω ακόμη. Το χρησιμοποίησα και στην κορυφαία σκηνή των πόντκαστ του Σεφέρη.
Στο βιβλίο (που δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά) , η σκηνή της ιππασίας με τη Γιόλα είναι λίγο διαφορετική. Πάρτε μια γεύση, σε πρόχειρα ελληνικά.
Μετά το δείπνο, ο Βίκτορ και η Γιόλα βγήκαν για ιππασία. Ύστερα από τη ζεστή μέρα, είχε πέσει μια δροσερή πάχνη, και τα φύλλα που χτυπούσαν στο πρόσωπο του Βίκτορ ήταν ολότελα βρεγμένα. Το φεγγάρι ανέτειλε αργά, σκίζοντας τα σύννεφα, ανοίγοντας τρύπες ανάμεσά τους. Οι φωτεινές κηλίδες του πάνω στα σύννεφα έμοιαζαν με νιφάδες χιονιού. Η Γιόλα το παρατήρησε, αλλά ο Βίκτορ έμεινε σιωπηλός. Ύστερα σώπασαν και οι δύο, προχωρώντας με τα άλογά τους αργά, όλο και πιο μακριά.
Ο Βίκτορ αισθανόταν την αδιαπέραστη μοναξιά του άντρα· την αδυναμία του να δείξει στη Γιόλα όσα συνέβαιναν εκείνη τη μέρα μέσα του: πώς καθετί που μπορούσε να πραγματοποιηθεί, καθετί που μπορούσε να πάρει συγκεκριμένη μορφή, διαλυόταν, αφήνοντας πίσω του μια ομίχλη μελαγχολίας. Είχε απαρνηθεί τα πάντα· η σημερινή μέρα αντηχούσε μέσα του σαν τη μουσική μιας από τις μεγάλες σονάτες του Μπετόβεν· και διαισθανόταν πως η Γιόλα δεν ήθελε να απαρνηθεί τίποτα. Εκείνη, όλο και πιο θερμή και πιο όμορφη, πιο γαλήνια, πιο περήφανη, ίππευε πλάι του, τόσο κοντά που τα πόδια τους σχεδόν αγγίζονταν
«Θυμάσαι που κάναμε άλλοτε ιππασία έτσι μαζί;» του είπε απλά.
Εκείνος δεν μπορούσε να θυμηθεί. Υποψιαζόταν μάλιστα πως ίσως να μην είχαν ιππεύσει ποτέ οι δυο τους μέσα στη νύχτα. Ποτέ μια καλοκαιρινή νύχτα δεν είχε αναδώσει τόσο έντονα το άρωμα της αψιθιάς, κι όμως ποτέ άλλοτε δεν είχε αποχαιρετήσει με τόση τρυφερότητα την εποχή της δράσης, τα νιάτα του.
Η νύχτα ήταν πράγματι όμορφη και ξαφνικά, μέσα στη λευκότητα και το απύθμενο βάθος της, φάνηκε στον Βίκτορ σαν να ήταν η ίδια μέρα που μόλις είχε περάσει, μια μέρα λευκή. Ανάμεσα στα δέντρα του δάσους, που το προσπερνούσαν καβάλα στα άλογά τους, ανοίγονταν κοιλώματα σκιάς, γαλάζιες εκτάσεις όπου το φως δεν μπορούσε να φτάσει.
Επικρατούσε μια απίστευτη ησυχία, και ο Βίκτορ, σχεδόν παρά τη θέλησή του, έσκυψε μπροστά και φίλησε τη Γιόλα.
______
Υ.Γ. Μη δείτε την ταινία, μη διαβάσετε το βιβλίο. Πιθανότατα δεν θα σας αρέσουν. Πρόκειται για προσωπικό μου κόλλημα όλο αυτό. Μη δίνετε σημασία.














