Μια τοξίνη που παράγεται από ορισμένα βακτήρια του εντέρου ενδέχεται να βρίσκεται πίσω από την ανησυχητική αύξηση των περιστατικών καρκίνου του παχέος εντέρου σε ανθρώπους κάτω των 50 ετών, σύμφωνα με επιστήμονες που παρουσίασαν τα ευρήματά τους στο βρετανικό Κοινοβούλιο.
Τα τελευταία 20 χρόνια, οι διαγνώσεις καρκίνου του εντέρου σε νεότερες ηλικίες έχουν διπλασιαστεί σε πολλές χώρες, προκαλώντας προβληματισμό στην επιστημονική κοινότητα.
Παρότι η παχυσαρκία, το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ και η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας αποτελούν γνωστούς παράγοντες κινδύνου, οι ερευνητές εκτιμούν ότι δεν αρκούν για να εξηγήσουν την αύξηση.
Μιλώντας στην Επιτροπή Επιστήμης και Τεχνολογίας της βρετανικής Βουλής, ο Καρλ Σμιθ-Μπερν, ερευνητής μοριακής επιδημιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, ανέφερε ότι οι ήδη γνωστοί παράγοντες κινδύνου εξηγούν περίπου τις μισές περιπτώσεις καρκίνου του παχέος εντέρου.
Όπως υποστήριξε, δεν είναι πιθανό η αύξηση των περιστατικών στους νεότερους ανθρώπους να οφείλεται αποκλειστικά σε αυτούς τους παράγοντες.
Στο επίκεντρο της νέας έρευνας βρίσκεται η κολιβακτίνη, μια ουσία που παράγεται από συγκεκριμένα στελέχη του βακτηρίου Escherichia coli (E. coli), το οποίο υπάρχει φυσιολογικά στο ανθρώπινο έντερο.
Τι είναι η κολιβακτίνη και πώς συνδέεται με τον καρκίνο
Η κολιβακτίνη είναι μια τοξίνη που μπορεί να προκαλέσει μεταλλάξεις στο DNA των κυττάρων.
Οι επιστήμονες εξετάζουν το ενδεχόμενο η έκθεση σε αυτήν κατά τα πρώτα χρόνια της ζωής να δημιουργεί γενετικές βλάβες, οι οποίες ενδέχεται να συμβάλλουν στην εμφάνιση καρκίνου πολλές δεκαετίες αργότερα.
Μια σημαντική ένδειξη προέκυψε από επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 στο περιοδικό Nature.
Οι ερευνητές ανέλυσαν γενετικά δεδομένα από όγκους ασθενών με καρκίνο του παχέος εντέρου και εντόπισαν χαρακτηριστικές μεταλλάξεις που συνδέονται με την κολιβακτίνη.
Τα συγκεκριμένα γενετικά ίχνη ήταν περισσότερο από τρεις φορές συχνότερα σε ασθενείς κάτω των 40 ετών, σε σύγκριση με εκείνους που είχαν διαγνωστεί μετά τα 70.
Το εύρημα ενίσχυσε την υπόθεση ότι η έκθεση στην τοξίνη μπορεί να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση της νόσου σε νεότερες ηλικίες.
«Αυτή είναι πιθανότατα η επικρατέστερη εξήγηση αυτή τη στιγμή», δήλωσε ο Σμιθ-Μπερν, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να αποδειχθεί αν η τοξίνη προκαλεί πράγματι την ανάπτυξη καρκίνου.
Γενετικές βλάβες που μπορεί να αρχίζουν από τη βρεφική ηλικία
Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία των ερευνών είναι ότι οι επιπτώσεις της κολιβακτίνης ενδέχεται να αρχίζουν πολύ νωρίτερα απ’ ό,τι θεωρούσαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες.
Ο καθηγητής Μάικ Στράτον, από το βρετανικό Ινστιτούτο Sanger, έχει διαπιστώσει ότι η τοξίνη μπορεί να προκαλεί μεταλλάξεις σε ορισμένα παιδιά ήδη από τη βρεφική ηλικία.
Σύμφωνα με την έρευνά του, μέχρι την ηλικία των 10 ετών, κάποια παιδιά μπορεί να έχουν συσσωρεύσει στα κύτταρα του εντέρου τους αριθμό μεταλλάξεων αντίστοιχο με εκείνον ενός ανθρώπου 50 ετών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα παιδιά αυτά έχουν καρκίνο ή ότι θα εμφανίσουν απαραίτητα τη νόσο. Σημαίνει, όμως, ότι ενδέχεται να έχουν ήδη υποστεί γενετικές αλλαγές οι οποίες θα μπορούσαν να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισής της αργότερα.
Ο Σμιθ-Μπερν, ο οποίος έχει και ο ίδιος επιβιώσει από καρκίνο του ορθού σε νεαρή ηλικία, εξήγησε ότι η έκθεση σε μια τέτοια τοξίνη σε ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδο της ανάπτυξης μπορεί να επιταχύνει τη διαδικασία που οδηγεί στη δημιουργία καρκινικών όγκων.
Τι μπορεί να έχει αλλάξει στα βακτήρια του εντέρου
Ένα από τα ερωτήματα που προσπαθούν τώρα να απαντήσουν οι επιστήμονες είναι γιατί τα περιστατικά καρκίνου του εντέρου αυξάνονται ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές.
Ο καθηγητής Επιδημιολογίας του Καρκίνου Έλιο Ρίμπολι, από το Imperial College London, διατύπωσε την υπόθεση ότι ορισμένα στελέχη του E. coli μπορεί να έχουν υποστεί αλλαγές τις τελευταίες δεκαετίες, αποκτώντας τη δυνατότητα να παράγουν κολιβακτίνη.
Σύμφωνα με τον ίδιο, υπάρχουν ενδείξεις ότι η έκθεση στη συγκεκριμένη τοξίνη αφορά ιδιαίτερα ανθρώπους που γεννήθηκαν μετά το 1960.
Ωστόσο, η υπόθεση για τις αλλαγές στα βακτήρια παραμένει υπό διερεύνηση και δεν έχει αποσαφηνιστεί πότε ή γιατί μπορεί να συνέβησαν.
Η καθηγήτρια Έλεν Κόουλμαν, επιδημιολόγος του καρκίνου στο Πανεπιστήμιο Queen’s του Μπέλφαστ, χαρακτήρισε την κολιβακτίνη ως το πρώτο ουσιαστικά νέο στοιχείο που έχουν αποκτήσει οι επιστήμονες εδώ και αρκετό καιρό για την αύξηση των περιστατικών.
Επισήμανε, πάντως, ότι η σύνδεσή της με την εμφάνιση καρκίνου χρειάζεται περαιτέρω επιβεβαίωση.
«Παρότι μιλάμε για ενήλικες που διαγιγνώσκονται με καρκίνο μεταξύ 18 και 49 ετών, είναι αρκετά πιθανό η έκθεση στους παράγοντες κινδύνου να έχει συμβεί πολύ νωρίς στη ζωή τους», ανέφερε.
Μάλιστα, όπως εξήγησε, η έκθεση αυτή μπορεί να έχει πραγματοποιηθεί στην πρώιμη παιδική ηλικία ή ακόμη και πριν από τη γέννηση, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη τη μελέτη της.
Τι μπορούν να κάνουν σήμερα οι άνθρωποι για να μειώσουν τον κίνδυνο
Ο καρκίνος του παχέος εντέρου παραμένει πολύ συχνότερος σε ανθρώπους άνω των 50 ετών, ωστόσο η αύξηση των διαγνώσεων στις νεότερες ηλικίες αποτελεί πλέον σημαντικό αντικείμενο διεθνούς έρευνας.
Πρόκειται για την τρίτη συχνότερη μορφή καρκίνου παγκοσμίως, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 10% των νέων διαγνώσεων.
Παρά τις νέες ενδείξεις για πιθανό ρόλο της κολιβακτίνης, οι επιστήμονες υπογραμμίζουν ότι οι γνωστοί παράγοντες κινδύνου εξακολουθούν να έχουν μεγάλη σημασία.
Ο Ρίμπολι επισήμανε ότι, ενώ το κάπνισμα και η κατανάλωση αλκοόλ παρουσιάζουν μείωση στη Βρετανία και στις ΗΠΑ, η παχυσαρκία αυξάνεται και η σωματική δραστηριότητα περιορίζεται.
Κατά τον ίδιο, η επιστημονική έρευνα πρέπει να συνεχίσει να αναζητά τις άγνωστες αιτίες του καρκίνου, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρέπει να παραμελούνται τα μέτρα πρόληψης που είναι ήδη γνωστό ότι μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο.
Με πληροφορίες από Guardian















