Μια τουαλέτα από ανοξείδωτο ατσάλι αστράφτει κάτω από το λευκό φως. Λίγο πιο πέρα, μεταλλικά κιγκλιδώματα, αλυσίδες και φετιχιστικές κατασκευές περιμένουν τους ανθρώπους που θα τα χρησιμοποιήσουν. Μια τεράστια αίθουσα, λουσμένη σε μπλε και κόκκινο φως, είναι εντελώς άδεια. Οι φωτογραφίες μοιάζουν να έχουν τραβηχτεί από κάποιο παράξενο μουσείο βιομηχανικής αρχιτεκτονικής. Στην πραγματικότητα, μας δείχνουν χώρους από το Berghain, το διασημότερο ίσως κλαμπ του Βερολίνου, όπου εδώ και περισσότερα από είκοσι χρόνια οι επισκέπτες απαγορεύεται να φωτογραφίζουν.
Μια σειρά εικόνων που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο Instagram, με τον τίτλο «Inside Berghain», συγκέντρωσε περισσότερα από 31.000 likes και προκάλεσε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση. Κάποιοι χρήστες ενθουσιάστηκαν βλέποντας για πρώτη φορά τους εσωτερικούς χώρους του κλαμπ. Άλλοι διαμαρτυρήθηκαν, υποστηρίζοντας ότι τέτοιες φωτογραφίες καταστρέφουν την ιδιαίτερη ατμόσφαιρα του Berghain. Ένας χρήστης ζήτησε να διαγραφεί η ανάρτηση. Καλύτερα, έγραψε, να αφήνουμε τους ανθρώπους να ανακαλύπτουν μόνοι τους το μέρος.
Οι εικόνες, πάντως, δεν αποτελούν κάποια μυστική φωτογραφική αποκάλυψη. Το αρχιτεκτονικό γραφείο studio karhard, που ανέλαβε τη διαμόρφωση του κλαμπ, διατηρεί δημόσιο αρχείο φωτογραφιών από το εσωτερικό του. Πρόκειται για αρχιτεκτονικές λήψεις, σε συνθήκες πολύ διαφορετικές από εκείνες μιας συνηθισμένης νύχτας. Οι χώροι είναι άδειοι, φωτισμένοι, σχεδόν χειρουργικά καθαροί. Το ίδιο το κτίριο γίνεται ο πρωταγωνιστής.
Το Berghain άνοιξε τον Δεκέμβριο του 2004 σε ένα παλιό ανατολικογερμανικό εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας, που είχε κατασκευαστεί τη δεκαετία του 1950. Διαδέχθηκε το Ostgut, έναν από τους σημαντικότερους χώρους της γκέι και φετιχιστικής σκηνής του Βερολίνου, και γρήγορα απέκτησε παγκόσμια φήμη. Οι αρχιτέκτονες Τόμας Κάρστεν και Αλεξάντρα Έρχαρντ διατήρησαν μεγάλο μέρος της βιομηχανικής φυσιογνωμίας του κτιρίου. Η κεντρική αίθουσα στεγάζεται στην παλιά αίθουσα των στροβίλων, με ύψος 18 μέτρων, ενώ οι μεταλλικές σκάλες συνδέουν τα διαφορετικά επίπεδα του κλαμπ.
Το μπετόν, οι γυμνοί τοίχοι και οι βιομηχανικές εγκαταστάσεις δεν χρησιμοποιήθηκαν απλώς ως διακοσμητικά στοιχεία. Οι αρχιτέκτονες αξιοποίησαν ακόμη και προκατασκευασμένους τσιμεντένιους σωλήνες, βάρους περίπου ενάμιση τόνου, για να κατασκευάσουν καθίσματα και τραπέζια. Τα υλικά έμειναν σκληρά, τα περάσματα διατηρήθηκαν δαιδαλώδη και οι μεγάλοι άδειοι όγκοι απέκτησαν νέα χρήση.
Ο ίδιος ο Κάρστεν έχει εξηγήσει ότι, όταν σχεδίαζαν το Berghain, επιδίωκαν να αποφύγουν την αίσθηση ενός χώρου που έχει σχεδιαστεί υπερβολικά. Στο σκοτάδι ενός κλαμπ, άλλωστε, οι άνθρωποι δεν προσανατολίζονται μόνο με τα μάτια. Αγγίζουν τοίχους, αναζητούν στηρίγματα, κινούνται ανάμεσα σε σώματα, βρίσκουν διαδρομές σχεδόν ενστικτωδώς. Η αρχιτεκτονική έπρεπε να εξυπηρετεί αυτή την εμπειρία, χωρίς να επιβάλλεται πάνω της.
Στις φωτογραφίες εμφανίζονται επίσης μεταλλικά κιγκλιδώματα και εξοπλισμός που παραπέμπουν στη φετιχιστική ιστορία του συγκροτήματος. Κάτω από το Berghain βρίσκεται το Lab.oratory, το γκέι φετιχιστικό κλαμπ που δημιουργήθηκε το 2005 στον παλιό χώρο αποθήκευσης υπολειμμάτων καύσης του εργοστασίου. Η παρουσία του υπενθυμίζει ότι το Berghain δεν γεννήθηκε ως πολυτελές αξιοθέατο της παγκόσμιας νυχτερινής ζωής. Οι ρίζες του βρίσκονται στη σεξουαλική κουλτούρα, τη μουσική και τους χώρους συνάντησης της queer κοινότητας του Βερολίνου.
Ακόμη και οι τουαλέτες έχουν τη δική τους αρχιτεκτονική ιστορία. Οι χώροι υγιεινής ανασχεδιάστηκαν σε διαφορετικές φάσεις, από το 2009 έως το 2015, με τη χρήση ανοξείδωτου ατσαλιού, ορείχαλκου και καουτσούκ. Στα σχόλια της ανάρτησης, αρκετοί επισκέπτες αστειεύονται ότι δεν τις έχουν δει ποτέ τόσο καθαρές ή τόσο καλά φωτισμένες.
Ανάμεσα στις εικόνες βρίσκεται και μια μεγάλη ασπρόμαυρη σύνθεση που παραπέμπει στο «Rituale des Verschwindens» («Τελετουργίες της Εξαφάνισης») του καλλιτέχνη Πιότρ Νάθαν. Το μνημειακό έργο είχε εγκατασταθεί στην είσοδο του Berghain το 2004, αλλά αποσυναρμολογήθηκε το 2017, όταν ανακαινίστηκε ο χώρος. Τα 171 πάνελ αλουμινίου που το αποτελούσαν πουλήθηκαν χωριστά, έναντι 500 ευρώ το καθένα, και εξαντλήθηκαν μέσα σε λίγες ώρες. Έτσι, οι παλιές φωτογραφίες καταγράφουν και τμήματα του κλαμπ που δεν υπάρχουν πλέον στη μορφή με την οποία τα βλέπουμε.
Η απαγόρευση της φωτογράφισης, πάντως, δεν αφορά πρωτίστως την αρχιτεκτονική. Στο Berghain οι κάμερες των κινητών καλύπτονται με αυτοκόλλητα και οι επισκέπτες καλούνται να αφήσουν έξω την ανάγκη να καταγράψουν όσα συμβαίνουν. Η προστασία της ιδιωτικότητας έχει ιδιαίτερη σημασία για έναν χώρο όπου ο χορός, το σεξ, η ανωνυμία και η ελευθερία του σώματος συνυπάρχουν. Για πολλούς ανθρώπους, η δυνατότητα να εκφραστούν χωρίς να φοβούνται ότι θα εμφανιστούν την επόμενη ημέρα στα κοινωνικά δίκτυα αποτελεί μέρος της ίδιας της εμπειρίας.
Βέβαια, η απαγόρευση έχει συμβάλει και στον μύθο του κλαμπ. Η αυστηρή επιλογή στην είσοδο, οι μεγάλες ουρές και η αδυναμία των περισσότερων ανθρώπων να δουν τι ακριβώς συμβαίνει πίσω από τις πόρτες του έχουν δημιουργήσει μια σχεδόν μυθολογική φήμη. Ένας χώρος που ξεκίνησε από την ελευθερία και την περιθωριακή κουλτούρα έχει γίνει ταυτόχρονα ένας από τους πιο περιζήτητους προορισμούς της διεθνούς νυχτερινής ζωής.
Οι φωτογραφίες αποκαλύπτουν λοιπόν το κτίριο, αλλά αφήνουν αθέατο το σημαντικότερο μέρος της ιστορίας του. Τις άδειες αίθουσες μπορεί να τις δει ο καθένας. Τους ανθρώπους που τις γεμίζουν, τις σχέσεις που δημιουργούνται και όσα συμβαίνουν εκεί μέσα, το Berghain εξακολουθεί να τα προστατεύει από τον φωτογραφικό φακό.
Με στοιχεία από studio karhard, Deutsches Architektenblatt, Converg3
