Ο Λούκα Γκουαντανίνο επιστρέφει στην όπερα με ένα έργο που δεν έπαψε ποτέ να διχάζει. Ο “Θάνατος του Κλίνγκχοφερ”, σε μουσική του Τζον Ανταμς και λιμπρέτο της Αλις Γκούντμαν, ανοίγει το Maggio Musicale Fiorentino στη Φλωρεντία και φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα έργο που από το 1991 προκαλεί αντιδράσεις για τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει την τρομοκρατία, το πένθος και την ανθρώπινη μορφή του “εχθρού”.
Η όπερα βασίζεται στην αεροπειρατεία του Ακίλε Λάουρο το 1985 από μέλη του Παλαιστινιακού Απελευθερωτικού Μετώπου και στη δολοφονία του Λέον Κλίνγκχοφερ, του Αμερικανοεβραίου επιβάτη σε αναπηρικό αμαξίδιο που οι δράστες πέταξαν νεκρό στη θάλασσα. Από την πρώτη της εμφάνιση κατηγορήθηκε ότι εξανθρωπίζει υπερβολικά τους αεροπειρατές και ότι δημιουργεί μια ηθική ισοδυναμία που πολλοί θεωρούν απαράδεκτη. Το 2014 η παραγωγή της Μετροπόλιταν Οπερας της Νέας Υόρκης προκάλεσε μεγάλες αντιδράσεις και η προγραμματισμένη ζωντανή μετάδοσή της ακυρώθηκε.
Αυτό που κρατά ζωντανή τη διαμάχη γύρω από το έργο δεν είναι μόνο το ιστορικό του θέμα, αλλά ο τρόπος με τον οποίο το προσεγγίζει. Ο “Θάνατος του Κλίνγκχοφερ” δεν περιορίζεται στην καταγραφή ενός εγκλήματος. Δίνει χώρο σε περισσότερες από μία φωνές, βάζει δίπλα στο πένθος και την οργή μια ευρύτερη ιστορική και πολιτική αφήγηση και ζητά από τον θεατή να μείνει μέσα σε αυτή την ένταση χωρίς την ασφάλεια μιας εύκολης ηθικής βεβαιότητας.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται και το ρίσκο της νέας παραγωγής. Ο Γκουαντανίνο ανεβάζει το έργο σε μια στιγμή που η αναπαράσταση της βίας, η θέση του θύματος και η γλώσσα με την οποία μιλά κανείς για τον “άλλον” έχουν ξαναγίνει εξαιρετικά φορτισμένα ζητήματα. Ο Guardian σημειώνει ότι πρόκειται για την πρώτη νέα παραγωγή του έργου που πραγματοποιείται μετά την 7η Οκτωβρίου και τον πόλεμο στη Γάζα. Το ίδιο έργο ερμηνεύεται διαφορετικά όταν επιστρέφει σε μια τέτοια συγκυρία.
Ο ίδιος ο Γκουαντανίνο λέει ότι η όπερα σπάει τον καθρέφτη που κρατά αόρατους τους ανθρώπους και αναγκάζει το κοινό να δει όσα συνήθως μένουν έξω από το οπτικό του πεδίο. Με αυτή τη γραμμή υπερασπίζεται το έργο όχι ως ουδέτερο ή συμφιλιωτικό, αλλά ως έργο που επιμένει να κοιτά την οδύνη χωρίς να την απλοποιεί.
Η ένσταση των πολεμίων του παραμένει η ίδια: ότι ένα τέτοιο έργο δίνει υπερβολικό χώρο εκεί όπου δεν θα έπρεπε να υπάρχει χώρος. Η υπεράσπισή του παραμένει επίσης ίδια: ότι η τέχνη δεν μπορεί να αφαιρεί την ανθρώπινη μορφή από ό,τι θέλει να καταδικάσει. Με αυτή την έννοια, η επιστροφή του “Θανάτου του Κλίνγκχοφερ” στη Φλωρεντία δεν είναι ένα γεγονός που αφορά μόνο το λυρικό κοινό.
Είναι η επανεμφάνιση ενός έργου που συνεχίζει να δοκιμάζει τα όρια της πολιτικής αναπαράστασης και να ξαναφέρνει στο προσκήνιο ένα δύσκολο ερώτημα: ποιος επιτρέπεται να εμφανίζεται ως άνθρωπος πάνω στη σκηνή όταν το θέμα είναι η βία;
με στοιχεία από τον Guardian
