— Τι είναι αυτό που σας ανησυχεί περισσότερο σήμερα όσον αφορά την ενεργειακή κρίση;
Το τωρινό πρόβλημα της ενεργειακής κρίσης οφείλεται κατά κύριο λόγο στον απρόβλεπτο Πρόεδρο των ΗΠΑ, ο οποίος ξεκίνησε τον πόλεμο στο Ιράν χωρίς κανέναν σχεδιασμό, με αποτέλεσμα η τιμή του πετρελαίου να ξεπεράσει τα 100 δολάρια. Οι αγορές, δυστυχώς, αντιδρούν (και σε μεγάλο βαθμό αφελώς) σε κάθε post που κάνει στα social media. Όταν, για παράδειγμα, δηλώνει ότι ο πόλεμος έχει τελειώσει επειδή «νίκησε» (sic) στο Ιράν, η τιμή του πετρελαίου πέφτει από τα 100 δολάρια. Καθώς όμως, οι αγορές συνειδητοποιούν ότι ο πόλεμος καλά κρατεί, η τιμή του πετρελαίου παίρνει και πάλι την ανιούσα. Με άλλα λόγια, φοβάμαι πως τα επόμενα δύο έτη, δηλαδή όσο θα διαρκέσει η προεδρία του Tραμπ, θα παρατηρούμε αρκετά υψηλές και με μεγάλες διακυμάνσεις τιμές ενέργειας. Μην ξεχνάτε ότι ο Tραμπ έχει επίσης την… ικανότητα, δίκην εκδίκησης, να επιβάλλει και υψηλότερους δασμούς, ανεξάρτητα από το τι συμβαίνει στις τιμές ενέργειας.
Η Ευρώπη χρειάζεται τη δική της παραγωγή ενέργειας, έτσι ώστε να μη βρίσκεται δέσμια του κάθε «ηγέτη» τύπου Πούτιν ή Tραμπ, οι οποίοι έχουν τη δυνατότητα να επηρεάζουν τα μέγιστα τις τιμές ενέργειας.
— Οι υψηλές τιμές της ενέργειας και των καυσίμων επιστρέφουν. Πόσο σοβαρό είναι το πρόβλημα για την ευρωπαϊκή οικονομία και πόσο μπορεί να διαρκέσει;
Πρέπει ο πόλεμος στο Ιράν να τερματιστεί το συντομότερο δυνατό, αλλιώς το ενεργειακό σοκ θα επιμείνει, με αποτέλεσμα τη μεγάλη αύξηση του εισαγόμενου πληθωρισμού στην Ευρώπη. Ο Tραμπ βέβαια επιμένει ότι οι υψηλές τιμές ενέργειας σήμερα οφείλονται στα drones της Ουκρανίας τα οποία χτυπάνε τις ενεργειακές εγκαταστάσεις της Ρωσίας. Παράλληλα, δημιουργείται ένα «ρεύμα» στους ρεπουμπλικανούς το οποίο προωθεί την απαγόρευση εξαγωγών καυσίμων (τα οποία παράγονται στις ΗΠΑ). Αυτό, εάν συμβεί, θα αυξήσει περαιτέρω τις διεθνείς τιμές ενέργειας.
— Είναι υπαρκτός ο κίνδυνος να ξαναζήσουμε έναν φαύλο κύκλο υψηλού πληθωρισμού, ακριβής ενέργειας και υψηλών επιτοκίων, όπως αυτός που βιώσαμε τα προηγούμενα χρόνια;
Δυστυχώς το συγκεκριμένο σενάριο έχει, κατά τη γνώμη μου, πολλές πιθανότητες να επαληθευτεί. Οι υψηλές τιμές ενέργειας μετακυλίονται στις τιμές των βασικών αγαθών και, εν τέλει, οδηγούν σε αύξηση του γενικού πληθωρισμού. Οι εργαζόμενοι με τη σειρά τους πιέζουν για υψηλότερους μισθούς (ειδικά τώρα που το επίπεδο ανεργίας είναι σχετικά χαμηλό) προκειμένου να υπερασπιστούν την αγοραστική δύναμη του εισοδήματός τους. Έτσι οδηγούμαστε από τον εισαγόμενο πληθωρισμό σε υψηλό πληθωρισμό στο σύνολο της οικονομίας, τον οποίο συχνά ακολουθεί μεγάλη αύξηση μισθών χωρίς ανάλογη αύξηση της παραγωγικότητας εργασίας κι αυτό με τη σειρά του οδηγεί σε περαιτέρω αύξηση του πληθωρισμού. Οι κεντρικές τράπεζες, οι οποίες μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία καθυστέρησαν να αντιδράσουν με αύξηση επιτοκίων, δείχνουν περισσότερο διατεθειμένες σήμερα να κινηθούν πιο γρήγορα. Αυτό σημαίνει ότι τα επιτόκια θα πάρουν την ανιούσα προκειμένου να «φρενάρουν» τον πληθωρισμό.
— Πόσο κοντά βρίσκεται η Ευρώπη σε μια νέα οικονομική κρίση; Υπάρχουν σήμερα μηχανισμοί άμυνας που δεν υπήρχαν στην κρίση του 2008 ή στην ενεργειακή κρίση του 2022;
Εάν ο πληθωρισμός ξεπεράσει το 4-5%, οπότε και οι κεντρικές τράπεζες θα αυξήσουν τα επιτόκια άνω του 5%, προφανώς θα βρεθούμε ένα βήμα πιο κοντά στην ύφεση. Σύμφωνα με τη Eurostat και στοιχεία για το 2024, το 57,3% των ενεργειακών αναγκών της Ευρώπης καλύπτεται από εισαγωγές (στην Ελλάδα το αντίστοιχο ποσοστό είναι στο 77,7%). Η Ευρώπη χρειάζεται τη δική της παραγωγή ενέργειας, έτσι ώστε να μη βρίσκεται δέσμια του κάθε «ηγέτη» τύπου Πούτιν ή Tραμπ, οι οποίοι έχουν τη δυνατότητα να επηρεάζουν τα μέγιστα τις τιμές ενέργειας.
— Αν οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου παραμείνουν υψηλές, ποιο είναι το μεγαλύτερο ρίσκο για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις: ο πληθωρισμός, η ύφεση ή η νέα αύξηση του κόστους χρήματος;
Αυτά στα οποία αναφέρεστε συνδέονται μεταξύ τους. Όπως ανέφερα και παραπάνω, ξεκινάμε από μεγάλη αύξηση του πληθωρισμού και περνάμε σε αυξήσεις μισθών, οι οποίες συχνά επιτυγχάνονται ίσως και με (παρατεταμένες) απεργίες των εργαζομένων. Οι αυξήσεις μισθών, χωρίς να συμβαδίζουν με ανάλογη αύξηση της παραγωγικότητας, ανατροφοδοτούν τον πληθωρισμό. Καθώς, λοιπόν, τα επιτόκια αυξάνονται, οδηγούμαστε σε μεγάλη αύξηση του κόστους δανεισμού για καταναλωτές και επιχειρήσεις, με αποτέλεσμα τόσο η καταναλωτική δαπάνη όσο και οι επενδύσεις να εισέρχονται σε καθοδική τροχιά, επηρεάζοντας αρνητικά την οικονομική ανάπτυξη. Δημιουργείται, λοιπόν, υψηλό ρίσκο πληθωρισμού και οικονομικής ύφεσης.
— Η Ελλάδα έχει πλέον μεγαλύτερη ανθεκτικότητα ή θα μπορούσε μια νέα διεθνής ενεργειακή αναστάτωση να μας ξαναφέρει αντιμέτωπους με προβλήματα που θεωρούσαμε ότι είχαμε αφήσει πίσω;
Η Ελλάδα έχει κάνει βήματα επενδύσεων στην αιολική ενέργεια, αλλά ως μικρή χώρα (η οποία επηρεάζεται τα μέγιστα από τις διεθνείς εξελίξεις) σίγουρα είναι εκτεθειμένη αρνητικά στην παρατεταμένη αύξηση των τιμών ενέργειας. Στην ουσία το πρόβλημα είναι διπλό, γιατί μιλάμε για μεγάλη αύξηση των τιμών ενέργειας αλλά και μεγάλες διακυμάνσεις. Ο συγκεκριμένος «εκρηκτικός» συνδυασμός προκαλεί έντονη αβεβαιότητα στον οικονομικό σχεδιασμό που πρέπει οι κεντρικές τράπεζες αλλά και οι κυβερνήσεις να ακολουθήσουν προκειμένου να μετριάσουν την επίδραση της ενεργειακής κρίσης.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LIFO
