Ένας τεράστιος φαλλός, ανθρώπινες μορφές σε ερωτικές στάσεις και αγγεία που έχουν αποκτήσει διαστάσεις μνημείων. Σε ένα δημόσιο πάρκο κοντά στο Τρουχίγιο, στη βόρεια ακτή του Περού, γιγαντιαία γλυπτά ύψους έως τριών μέτρων έχουν γίνει τουριστικό αξιοθέατο και αντικείμενο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης. Η γερουσιάστρια Μιλάγρος Χαουρέγκι ζητά την απομάκρυνσή τους, υποστηρίζοντας ότι οι σεξουαλικές παραστάσεις τους μπορούν να βλάψουν τα παιδιά. Τα έργα αναπαράγουν αρχαία κεραμικά του πολιτισμού των Μότσε, ο οποίος αναπτύχθηκε στην περιοχή πολλούς αιώνες πριν από την αυτοκρατορία των Ίνκας.
Η Χαουρέγκι, γερουσιάστρια του συντηρητικού κόμματος Renovación Popular, έθεσε το ζήτημα στις 26 Οκτωβρίου, απευθυνόμενη στον υπουργό Πολιτισμού του Περού. Υποστήριξε ότι οι υπερμεγέθεις αναπαραστάσεις του ανθρώπινου σώματος προκαλούν σύγχυση στα μικρά παιδιά και επηρεάζουν αρνητικά την ψυχολογική τους ανάπτυξη. Κατά την άποψή της, τα γλυπτά θα έπρεπε να μεταφερθούν σε μουσεία ή άλλους κλειστούς χώρους, όπου οι έφηβοι θα μπορούσαν να τα γνωρίσουν με την καθοδήγηση εκπαιδευτικών.
Η πρότασή της προκάλεσε αντιδράσεις στο περουβιανό Κογκρέσο, με άλλους βουλευτές να προειδοποιούν ότι η απομάκρυνση των έργων θα μπορούσε να αποτελέσει μορφή λογοκρισίας της πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας. Άλλοι υποστήριξαν ότι οι εικόνες είναι υπερβολικά ρητές για έναν δημόσιο χώρο στον οποίο συχνάζουν οικογένειες. Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί απόφαση για την απομάκρυνσή τους.
Τα επίμαχα γλυπτά βρίσκονται στο Parque de la Fertilidad, το Πάρκο της Γονιμότητας, στην περιοχή Μότσε, κοντά στην πόλη Τρουχίγιο. Η εγκατάστασή τους άρχισε στα τέλη του 2021, με πρωτοβουλία του τότε δημάρχου Αρτούρο Φερνάντες, ο οποίος θέλησε να αξιοποιήσει την προκολομβιανή κληρονομιά της περιοχής για την προσέλκυση τουριστών. Οι κατασκευές είναι φτιαγμένες από υαλονήματα και αναπαράγουν σε μεγάλη κλίμακα αρχαία κεραμικά αγγεία, γνωστά ως *huacos eróticos*, που απεικονίζουν γυμνά σώματα, γεννητικά όργανα και σεξουαλικές πράξεις.
Η πρώτη μεγάλη αναπαραγωγή έγινε σχεδόν αμέσως δημοφιλής. Επισκέπτες σταματούσαν για να φωτογραφηθούν μπροστά της και μικροπωλητές άρχισαν να εγκαθίστανται στην περιοχή. Η επιτυχία, ωστόσο, συνοδεύτηκε από επιθέσεις. Τον Ιανουάριο του 2022, άγνωστοι προκάλεσαν φθορές στο γλυπτό και λίγες εβδομάδες αργότερα το πυρπόλησαν, καταστρέφοντάς το ολοσχερώς. Η δημοτική αρχή προχώρησε στη δημιουργία νέων αναπαραγωγών, με τη συμμετοχή τοπικών τεχνιτών και την οικονομική υποστήριξη επιχειρηματιών που δραστηριοποιούνται στον τουρισμό.
Πίσω από αυτές τις σύγχρονες κατασκευές βρίσκεται ένας από τους σημαντικότερους πολιτισμούς της προκολομβιανής Αμερικής. Οι Μότσε αναπτύχθηκαν στη βόρεια ακτή του σημερινού Περού, κυρίως μεταξύ του 3ου και του 8ου αιώνα μ.Χ. Δημιούργησαν μεγάλα τελετουργικά κέντρα, εντυπωσιακές κατασκευές από πλίνθους και ένα ιδιαίτερα εξελιγμένο σύστημα άρδευσης. Η κεραμική τους ξεχωρίζει για τη δεξιοτεχνία με την οποία αποδίδονται ανθρώπινα πρόσωπα, ζώα, καθημερινές δραστηριότητες και τελετουργικές σκηνές.
Ανάμεσα στα πιο γνωστά δημιουργήματά τους βρίσκονται τα ερωτικά αγγεία. Πρόκειται για μικρά κεραμικά αντικείμενα, συνήθως ύψους έως 30 εκατοστών, που παρουσιάζουν ανθρώπους σε διάφορες σεξουαλικές πράξεις. Πολλά έχουν βρεθεί σε τάφους, όπου τοποθετούνταν ως προσφορές στους νεκρούς. Η παρουσία τους εκεί δείχνει ότι οι εικόνες είχαν σημασία που ξεπερνούσε την αναπαράσταση της σωματικής απόλαυσης.
Ο αρχαιολόγος Βάλτερ Άλβα, ένας από τους σημαντικότερους μελετητές του πολιτισμού των Μότσε, επισημαίνει ότι τα αυθεντικά αγγεία συνδέονταν με τη γονιμότητα, την αναγέννηση της ζωής και ένα ολόκληρο σύστημα θρησκευτικών πεποιθήσεων. Οι σεξουαλικές παραστάσεις αποτελούσαν μέρος μιας ευρύτερης αντίληψης για τη σχέση ανάμεσα στη ζωή, στον θάνατο και στη φύση. Ο Άλβα έγινε διεθνώς γνωστός το 1987, όταν ανακάλυψε τον ασύλητο τάφο του Άρχοντα του Σιπάν, ενός ηγεμόνα των Μότσε, μαζί με εκατοντάδες πολύτιμα αντικείμενα και τα λείψανα ανθρώπων και ζώων που τον συνόδευαν.
Ο ίδιος ο αρχαιολόγος αντιμετωπίζει με επιφύλαξη και τη σύγχρονη εγκατάσταση. Αναγνωρίζει την ελευθερία των καλλιτεχνών να αναδημιουργούν μορφές του παρελθόντος, υπενθυμίζει όμως ότι τα πρωτότυπα αγγεία κατασκευάζονταν για συγκεκριμένες ταφικές και τελετουργικές χρήσεις. Η μεταφορά τους σε ένα υπαίθριο τουριστικό πάρκο, σε κλίμακα πολλαπλάσια του αρχικού τους μεγέθους, αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο τα βλέπουν οι επισκέπτες.
Μια διαφορετική παρουσίαση της ίδιας κληρονομιάς συναντά κανείς στο Μουσείο Λάρκο της Λίμα, που διαθέτει μία από τις σημαντικότερες συλλογές προκολομβιανής κεραμικής. Το μουσείο, που συμπλήρωσε φέτος εκατό χρόνια από την ίδρυσή του, διαθέτει ειδική Γκαλερί Ερωτικής Τέχνης, με την ονομασία *Checan*. Εκεί τα αρχαία αγγεία παρουσιάζονται μαζί με πληροφορίες για τη θρησκευτική και συμβολική τους σημασία. Το μουσείο συνδέει τις παραστάσεις της ερωτικής πράξης με τις δυνάμεις που, σύμφωνα με τις αρχαίες αντιλήψεις, εξασφάλιζαν τη συνέχεια και την αναγέννηση της ζωής.
Η πρόσβαση των ανηλίκων σε αυτού του είδους τις συλλογές έχει αποτελέσει ζήτημα και στο παρελθόν. Πριν από τη δεκαετία του 1960, τα παιδιά δεν επιτρεπόταν να επισκεφθούν την αίθουσα των ερωτικών αγγείων του Μουσείου Λάρκο. Σήμερα, οι ανήλικοι μπορούν να επισκέπτονται το μουσείο με συνοδεία ενηλίκου, ενώ η έκθεση διαθέτει οργανωμένο εκπαιδευτικό υλικό.
Η σημερινή διαμάχη στο Πάρκο της Γονιμότητας φέρνει ξανά στην επιφάνεια ένα παλιό ερώτημα: ποιος αποφασίζει πώς θα παρουσιάζεται η σεξουαλικότητα ενός αρχαίου πολιτισμού στη δημόσια ζωή; Η Χαουρέγκι ζητά να περιοριστεί η έκθεση των παιδιών σε αυτές τις εικόνες. Οι επικριτές της πρότασης υπερασπίζονται το δικαίωμα του κοινού να γνωρίζει μια σημαντική πλευρά της ιστορίας του Περού. Ο Βάλτερ Άλβα προσθέτει στη συζήτηση την ανάγκη να διατηρείται το ιστορικό νόημα των αντικειμένων, ιδιαίτερα όταν οι αναπαραγωγές τους αποκτούν έναν καινούργιο, τουριστικό χαρακτήρα.
Για τους αρχαίους Μότσε, το σώμα και η σεξουαλική πράξη είχαν θέση και στον κόσμο των νεκρών. Στο σημερινό Περού, οι ίδιες εικόνες, μεγεθυμένες σε ύψος τριών μέτρων και τοποθετημένες στην άκρη ενός δημόσιου δρόμου, εξακολουθούν να προκαλούν αντιπαραθέσεις. Τα γλυπτά παραμένουν στο πάρκο, ενώ η συζήτηση για τη θέση τους συνεχίζεται.
Με στοιχεία από The Art Newspaper
