Στη φωτογραφία που ανέβασε στο Instagram, ο Τζερεμάια Χάρις επιπλέει χαμογελαστός ανάμεσα σε τεράστια νούφαρα. Την είχε τραβήξει στον ποταμό Ινίριδα της Κολομβίας και πίστευε ότι τα φυτά ανήκαν σε ένα ήδη γνωστό είδος.
Όταν όμως ο βοτανολόγος Κάρλος Μαγκνταλένα είδε την εικόνα, κάτι του φάνηκε παράξενο. Τα συγκεκριμένα νούφαρα δεν θα έπρεπε να βρίσκονται εκεί.
Αυτή η φωτογραφία έγινε η αφετηρία μιας πολυετούς έρευνας που κατέληξε στην αναγνώριση ενός νέου είδους γιγάντιου νούφαρου, του Victoria colombiana. Τα στρογγυλά φύλλα του φτάνουν σε διάμετρο τα δύο μέτρα και είναι τόσο μεγάλα ώστε διακρίνονται σε δορυφορικές εικόνες. Η επιστημονική περιγραφή δημοσιεύτηκε στις 7 Οκτωβρίου στο περιοδικό Phytotaxa, ενώ οι Βασιλικοί Βοτανικοί Κήποι του Κιου παρουσίασαν την ανακάλυψη την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου.
Ο Μαγκνταλένα, ειδικός στα υδρόβια φυτά, γνώριζε ότι η φυσική εξάπλωση του Victoria amazonica, του είδους που είχε αναγνωρίσει ο Χάρις, δεν περιλάμβανε τον ποταμό Ινίριδα. Επικοινώνησε μαζί του για να εντοπίσει την ακριβή τοποθεσία και άρχισε να εξετάζει δορυφορικές φωτογραφίες της περιοχής. Σύντομα διέκρινε μέσα στα νερά τα μεγάλα κυκλικά φύλλα. Είχε πλέον μια πρώτη ένδειξη ότι εκεί αναπτυσσόταν ένας πληθυσμός γιγάντιων νούφαρων που άξιζε να εξεταστεί.
Χρειάστηκαν σχεδόν δύο χρόνια προετοιμασίας για την αποστολή, με τη συνεργασία του Βοτανικού Κήπου της Μπογκοτά και μελών αυτοχθόνων κοινοτήτων. Όταν οι ερευνητές έφτασαν στα πλημμυρισμένα τροπικά δάση, άρχισαν να αναζητούν τα φυτά με βάρκες, διασχίζοντας ποτάμια και μικρές λίμνες.
Η αποστολή διαρκούσε πέντε ημέρες. Μέχρι την τελευταία είχαν εντοπίσει μόλις δύο φυτά, κανένα όμως δεν είχε ανθίσει. Για την επιστημονική αναγνώριση χρειαζόταν δείγμα με άνθος, ώστε να συγκριθούν τα χαρακτηριστικά του με εκείνα άλλων ειδών. Χωρίς αυτό, οι ερευνητές κινδύνευαν να επιστρέψουν χωρίς το απαραίτητο υλικό.
Το αεροπλάνο τους για την Μπογκοτά αναχωρούσε στις εννέα το επόμενο πρωί.
Στις έντεκα το βράδυ, ο Μαγκνταλένα μίλησε στον Γκουστάβο Μέλο, τον άνθρωπο που οδηγούσε τη βάρκα τους και ανήκε στην αυτόχθονη κοινότητα των Τουκάνο. Ο Μέλο γνώριζε ένα ακόμη σημείο όπου φύτρωναν τα συγκεκριμένα νούφαρα.
Στη μία τα ξημερώματα ξεκίνησαν πάλι, αυτή τη φορά προς την αντίθετη κατεύθυνση από το αεροδρόμιο. Προχώρησαν μέσα στο σκοτεινό, πλημμυρισμένο δάσος, βασιζόμενοι στην εμπειρία του Μέλο για να βρουν τον δρόμο τους.
Λίγο πριν ανατείλει ο ήλιος, έφτασαν σε μια μικρή λίμνη. Εκεί τους περίμεναν πέντε ακόμη νούφαρα. Ένα από αυτά είχε άνθος.
Η ομάδα συγκέντρωσε τα απαραίτητα δείγματα και πρόλαβε την πτήση της επιστροφής. Συνολικά είχε καταγράψει επτά φυτά σε δύο λίμνες. Ακολούθησαν η εξέταση των δειγμάτων και οι μορφολογικές συγκρίσεις που επέτρεψαν την επιστημονική περιγραφή του νέου είδους.
Η συμβολή των αυτοχθόνων κατοίκων ήταν καθοριστική. Ορισμένοι γνώριζαν τα νούφαρα από την παιδική τους ηλικία, ενώ τρία μέλη των τοπικών κοινοτήτων συμμετείχαν ως συντάκτες στην επιστημονική εργασία. Το φυτό δεν ήταν άγνωστο στους ανθρώπους της περιοχής. Δεν είχε όμως αναγνωριστεί από τη βοτανική επιστήμη ως ξεχωριστό είδος.
Η αναγνώρισή του συνοδεύτηκε από μια ανησυχητική εκτίμηση. Οι ερευνητές υπολογίζουν ότι στη φύση υπάρχουν μόλις 30 έως 50 φυτά Victoria colombiana. Θεωρούν ότι το είδος μπορεί να πληροί τα κριτήρια για να χαρακτηριστεί κρισίμως κινδυνεύον, αν και δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί η επίσημη αξιολόγησή του από τη Διεθνή Ένωση Προστασίας της Φύσης (IUCN).
Οι επιστήμονες εξετάζουν τώρα τρόπους προστασίας του, από τη συλλογή σπόρων και την καλλιέργειά του στον Βοτανικό Κήπο της Μπογκοτά μέχρι τη δημιουργία ενός επιπλέον πληθυσμού σε ασφαλέστερη λίμνη, εντός αυτόχθονης περιοχής. Ελπίζουν ότι κάποια στιγμή το νούφαρο θα μπορέσει να καλλιεργηθεί και στο Κιου.
Το τεράστιο φυτό που ένας άνθρωπος φωτογράφισε για το Instagram απέκτησε επιτέλους το δικό του επιστημονικό όνομα. Η επόμενη πρόκληση είναι να εξασφαλιστεί ότι δεν θα εξαφανιστεί.
Με στοιχεία από The Guardian
