© Απαγορεύεται από το δίκαιο της Πνευμ. Ιδιοκτησίας η καθ΄οιονδήποτε τρόπο παράνομη χρήση/ιδιοποίηση του παρόντος, με βαρύτατες αστικές και ποινικές κυρώσεις για τον παραβάτη
Ένας πραγματικός ψηφιακός Αρμαγεδδώνας χτύπησε τον σύγχρονο κόσμο εντός λίγων 24ωρων. Κυβερνοεπιθέσεις κάθε είδους που ξεκίνησαν από κλοπή κρυπτονομισμάτων αξίας πολλών δισ. δολαρίων και κατέληξαν σε σαμποτάζ σε ψυγεία. Παγκόσμιο μπλακ άουτ σε δημοφιλείς ηλεκτρονικές υπηρεσίες και ταυτόχρονα μπλακ άουτ στα συστήματα εναέριας κυκλοφορίας των ΗΠΑ.
Οι αναλύσεις για το τι συνέβη αλλά και το αν και πώς μπορούν τόσο οι απλοί χρήστες όσο και εταιρείες ή μεγάλοι οργανισμοί να προστατευτούν από επιθέσεις ή δυσλειτουργίες στα ηλεκτρονικά δίκτυα είναι πολλές και στο τραπέζι πέφτουν πολλές ιδέες και προτάσεις για την αντιμετώπιση αυτών των φαινομένων.
Το Naftemporiki.gr συζήτησε όλα όσα συνέβησαν αλλά και όσα θα πρέπει να γίνουν από εδώ και πέρα με τον Κωνσταντίνο Βαβούση Αναπληρωτή Καθηγητή Κυβερνοασφάλειας – Εκτελεστικό Διευθυντή Πληροφορικής και Κυβερνοασφάλειας στο Deree – The American College of Greece.
Μέσα σε χρονικό διάστημα λίγων ημερών είχαμε ένα μπαράζ γεγονότων από τους χάκερς στα ψυγεία μέχρι το παγκόσμιο μπλακ άουτ της Microsoft και το μπλακ άουτ στα αμερικανικά αεροδρόμια. Ποιο θα ήταν ένα πρώτο σχόλιο σας για αυτήν την κατάσταση που βιώνουμε ξαφνικά;
Μέσα σε λίγες μέρες ήρθαμε αντιμέτωποι με περιστατικά που αν και διαφορετικά μεταξύ τους ανέδειξαν μια κοινή πραγματικότητα για το πώς λειτουργεί πλέον ο κόσμος μας. Η ψηφιακή εξάρτηση χτίζεται εδώ και δεκαετίες αυτό που γίνεται ξαφνικά ορατό είναι πόσο βαθιά έχει εισχωρήσει στην καθημερινότητά μας. Τα περιστατικά ωστόσο χρειάζονται διάκριση. Στις εγκαταστάσεις ψύξης έχουμε καταγεγραμμένες παραβιάσεις συστημάτων τηλεχειρισμού όπως επιβεβαιώνει το γαλλικό CERT-FR. Στη Microsoft η εταιρεία αποδίδει τη διακοπή σε τεχνικό πρόβλημα του δικτύου της. Στις ΗΠΑ οι τελευταίες ενημερώσεις δείχνουν προς εργασίες αναβάθμισης τηλεπικοινωνιακής υποδομής, με επιμέρους αίτια ακόμη υπό διερεύνηση. Δεν είναι σωστό να τα τοποθετούμε όλα κάτω από την ταμπέλα «κυβερνοεπίθεση».
Το κοινό τους στοιχείο βρίσκεται στις συνέπειες. Μια μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση μπορεί να επηρεάσει τη συντήρηση τροφίμων. Μια υπηρεσία email μπορεί να καθορίζει τη λειτουργία χιλιάδων επιχειρήσεων. Ένα πρόβλημα επικοινωνίας μπορεί να οδηγήσει στην αναστολή αναχωρήσεων για λόγους ασφάλειας. Έχουμε συνδέσει τα πάντα αλλά δεν έχουμε πάντα προβλέψει πώς θα λειτουργήσουμε όταν κάτι πάει στραβά. Ποιο είναι το plan-b; Η σοβαρότητα μιας βλάβης φαίνεται από το πόσα πράγματα εξαρτώνται από αυτό που χάλασε.
Μπορούμε να σκεφτούμε ότι η κατάσταση όπως εξελίσσεται έχει αρχίσει να ξεπερνάει ή ίσως έχει ήδη ξεπεράσει τις ιδέες και στρατηγικές που εφαρμόζει ο κλάδος της προστασίας ηλεκτρονικών συστημάτων και της κυβερνοασφάλειας;
Σε έναν βαθμό ναι. Χρειάζεται όμως να διακρίνουμε δύο προβλήματα: την απόσταση ανάμεσα σε όσα γνωρίζουμε και όσα εφαρμόζουμε, και την αυξανόμενη πολυπλοκότητα των συστημάτων. Για τις εγκαταστάσεις ψύξης, για παράδειγμα, οι βασικές συστάσεις περιλαμβάνουν την κατάργηση της απευθείας έκθεσης των συστημάτων διαχείρισης στο διαδίκτυο, την ασφαλή απομακρυσμένη πρόσβαση, την αλλαγή εργοστασιακών κωδικών και τις έγκαιρες ενημερώσεις. Πρόκειται για γνωστές αρχές ασφάλειας, για πράγματα τα οποία συζητάμε δεκαετίες πλέον. Θα ονόμαζα τη συσσωρευμένη αναβολή τέτοιων παρεμβάσεων «χρέος ασφάλειας». Κάθε συσκευή που συνδέουμε βιαστικά, κάθε σύστημα που διατηρούμε χωρίς υποστήριξη, κάθε δικαίωμα πρόσβασης που ξεχνάμε να αφαιρέσουμε, προσθέτει στο χρέος. Και κάποια στιγμή καλούμαστε να το αποπληρώσουμε με κόστος πολύ μεγαλύτερο από εκείνο της πρόληψης.
Η πολυπλοκότητα δημιουργεί ένα δεύτερο, δυσκολότερο ζήτημα. Μπορεί να έχουμε κύρια και εφεδρικά συστήματα που εξαρτώνται από τον ίδιο πάροχο ή από την ίδια υπηρεσία ταυτοποίησης. Στα χαρτιά έχουμε εφεδρεία. Στην πράξη, μια κοινή αστοχία μπορεί να αχρηστεύσει και τα δύο. Γι’ αυτό η προστασία χρειάζεται να περιλαμβάνει την ανθεκτικότητα: περιορισμό της ζημιάς, συνέχιση κρίσιμων λειτουργιών και αποκατάσταση μέσα σε αποδεκτό χρόνο.

Είναι η επέλαση της τεχνολογίας τεχνητής νοημοσύνης και η ανεξέλεγκτη ανάπτυξη ολοένα και πιο προηγμένων συστημάτων ΑΙ η βασική αιτία της ευαλωτότητας των ηλεκτρονικών συστημάτων και υποδομών;
Έχουμε συχνά την τάση να αναζητούμε έναν βολικό ένοχο και η τεχνητή νοημοσύνη προσφέρεται εύκολα γι’ αυτόν τον ρόλο. Είναι ευκολότερο να αποδώσουμε την ευθύνη σε μια νέα τεχνολογία παρά να αναγνωρίσουμε τις δικές μας παραλείψεις. Έτσι όμως κινδυνεύουμε να παραβλέψουμε προβλήματα που προϋπήρχαν: παρωχημένες υποδομές, λανθασμένες ρυθμίσεις, υπερβολικά δικαιώματα πρόσβασης και καθυστερήσεις στις διορθώσεις ασφαλείας. Πριν αποδώσουμε ένα περιστατικό στην τεχνητή νοημοσύνη, χρειάζεται να τεκμηριώσουμε τον ρόλο της σε αυτό.
Η επίδρασή της στο τοπίο των απειλών είναι πάντως ουσιαστική. Μπορεί να μειώσει τον χρόνο και το κόστος προετοιμασίας μιας επίθεσης, να διευκολύνει την αναζήτηση ευπαθειών και να κάνει την εξαπάτηση πιο πειστική. Όπως επισημαίνει και η βρετανική NCSC, ενισχύει την ταχύτητα, την κλίμακα και την αποτελεσματικότητα υφιστάμενων μεθόδων επίθεσης. Αυτό σημαίνει ότι αδυναμίες που παραμένουν ανεπίλυτες μπορούν να αξιοποιηθούν ταχύτερα και σε μεγαλύτερη έκταση.
Υπάρχει ωστόσο και ο κίνδυνος που δημιουργούμε εμείς μέσα από τον τρόπο με τον οποίο υιοθετούμε την τεχνολογία. Ένας ψηφιακός βοηθός που διαβάζει email, αποκτά πρόσβαση σε αρχεία και εκτελεί εντολές διαθέτει πλέον πραγματική δυνατότητα παρέμβασης στη λειτουργία ενός οργανισμού. Χρειάζεται επομένως σαφείς αρμοδιότητες, περιορισμένα δικαιώματα, καταγραφή των ενεργειών του και ανθρώπινη έγκριση για αποφάσεις με σοβαρές συνέπειες.
Όταν προσλαμβάνουμε έναν άνθρωπο καθορίζουμε τις ευθύνες του, τις πληροφορίες στις οποίες έχει πρόσβαση και τις αποφάσεις που μπορεί να λαμβάνει. Την ίδια πειθαρχία οφείλουμε να εφαρμόζουμε όταν αναθέτουμε καθήκοντα σε έναν AI agent. Η ασφαλής και υπεύθυνη ενσωμάτωση αυτών των συστημάτων αποτελεί ένα πεδίο στο οποίο δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση το τελευταίο διάστημα στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος. Η εμπιστοσύνη σε έναν ψηφιακό βοηθό πρέπει να συνοδεύεται από σαφή όρια στην εξουσία που του παραχωρούμε.
Πώς μπορεί να βρεθεί μια ισορροπία όταν από τη μια πλευρά αναπτύσσονται εργαλεία ΑΙ που αναζητούν τα κενά ασφαλείας σε ένα ηλεκτρονικό σύστημα ώστε να κλείσουν αυτές οι τρύπες και να αντιμετωπιστεί ο κίνδυνος ενώ από την άλλη πλευρά τα ίδια ακριβώς εργαλεία χρησιμοποιούν εκείνοι που αναζητούν αυτά τα κενά για να τα εκμεταλλευτούν με κακόβουλο τρόπο;
Το δίλημμα της διπλής χρήσης της τεχνολογίας δεν είναι καινούργιο. Ο κλειδαράς γνωρίζει πώς να ανοίξει μια κλειδαριά, η ίδια γνώση μπορεί να αξιοποιηθεί τόσο με την άδεια του ιδιοκτήτη όσο και χωρίς αυτήν. Αντίστοιχα, στην κυβερνοασφάλεια, τα εργαλεία που χρησιμοποιούμε για να εντοπίσουμε και να διορθώσουμε αδυναμίες μπορούν να αξιοποιηθούν και από εκείνους που επιδιώκουν να τις εκμεταλλευτούν.
Η τεχνητή νοημοσύνη κάνει αυτή την ισορροπία πιο απαιτητική, προσφέροντας παράλληλα σημαντικές δυνατότητες ενίσχυσης της άμυνας. Ένας οργανισμός διαθέτει δυνητικά ένα ουσιαστικό πλεονέκτημα: γνωρίζει το περιβάλλον του εκ των έσω. Έχει πρόσβαση στον κώδικα, στα αρχεία καταγραφής και στην αρχιτεκτονική των συστημάτων του, ενώ γνωρίζει ποιες λειτουργίες είναι κρίσιμες για τη δραστηριότητά του. Όταν αυτή η γνώση είναι οργανωμένη και αξιοποιείται σωστά η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει στον έγκαιρο εντοπισμό των αδυναμιών και στην ιεράρχησή τους με βάση τον πραγματικό κίνδυνο.
Ο εντοπισμός, όμως, χιλίων ευπαθειών δεν συνεπάγεται αυτομάτως μεγαλύτερη ασφάλεια. Χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιες απαιτούν άμεση παρέμβαση, ποιος αναλαμβάνει την αντιμετώπισή τους και πώς θα επαληθεύσουμε την αποτελεσματικότητα των διορθώσεων. Σε αυτό το σημείο αποκτά ιδιαίτερη αξία η συνεργασία με εξειδικευμένους συμβούλους, όπως η BDO Greece, που μπορούν να βοηθήσουν στη μετατροπή των τεχνικών ευρημάτων σε σαφείς προτεραιότητες, συγκεκριμένες ενέργειες και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Παράλληλα, χρειάζονται κανόνες για την ελεγχόμενη πρόσβαση στις πιο ισχυρές δυνατότητες αυτών των εργαλείων, διαδικασίες υπεύθυνης γνωστοποίησης ευπαθειών και σαφείς υποχρεώσεις για τους κατασκευαστές. Στην Ευρώπη, ο Κανονισμός για την Κυβερνοανθεκτικότητα, ο Cyber Resilience Act, ενισχύει την ευθύνη για την ασφάλεια των προϊόντων με ψηφιακά στοιχεία. Οι υποχρεώσεις των κατασκευαστών για την αναφορά ευπαθειών που αποτελούν αντικείμενο ενεργού εκμετάλλευσης και σοβαρών περιστατικών ασφάλειας εφαρμόζονται από τις 11 Σεπτεμβρίου 2026, ενώ η κύρια εφαρμογή του Κανονισμού ξεκινά στις 11 Δεκεμβρίου 2027, για τα προϊόντα που εμπίπτουν στο πεδίο του. Το ουσιαστικό πλεονέκτημα στην κυβερνοασφάλεια κερδίζεται όταν η γνώση μετατρέπεται εγκαίρως σε αποτελεσματική προστασία.

Ποιες είναι κάποιες γενικές συμβουλές που μπορείτε να δώσετε είτε για να προστατευτεί κάποιος είτε είναι μεμονωμένος χρήστης υπολογιστή είτε πρόκειται για κάποια εταιρεία ή μεγάλο οργανισμό από κάποια κυβερνοεπίθεση ή από ένα μπλακ άουτ στα συστήματα τους ή σε κρίσιμες εγκαταστάσεις και υποδομές;
Θα ξεκινούσα από κάτι απλό, προστατεύουμε πρώτα όσα θα μας κόστιζε περισσότερο να χάσουμε και προετοιμαζόμαστε για την προσωρινή απουσία τους. Για τον πολίτη προτεραιότητα έχουν το email, οι τραπεζικοί λογαριασμοί και τα προσωπικά αρχεία. Χρειάζονται μοναδικοί κωδικοί, εφαρμογή διαχείρισης κωδικών, πολυπαραγοντική ταυτοποίηση ή passkeys όπου υποστηρίζονται, ενημερωμένες συσκευές και προστατευμένα αντίγραφα ασφαλείας. Στις συσκευές περιλαμβάνονται και το ρούτερ και όσα αποκαλούμε «έξυπνα» αντικείμενα του σπιτιού.
Όταν καλούμαστε να κάνουμε πληρωμές ή πρέπει να στείλουμε ευαίσθητα στοιχεία, η επαλήθευση πρέπει να γίνεται από άλλο, ήδη γνωστό κανάλι. Μια οικεία φωνή ή μια πειστική εικόνα δεν αρκεί για να πιστοποιήσει ποιος βρίσκεται στην άλλη πλευρά. Μπορούμε να τερματίσουμε την κλήση και να καλέσουμε εμείς τον άνθρωπο στον αριθμό που ήδη γνωρίζουμε.
Για τις επιχειρήσεις, θα έθετα πέντε σημεία:
* Γνώση των εξαρτήσεων: ποια συστήματα και ποιοι προμηθευτές στηρίζουν κάθε κρίσιμη λειτουργία.
* Περιορισμός πρόσβασης και διαχωρισμός δικτύων: ώστε ένα περιστατικό να μην επεκτείνεται ανεμπόδιστα.
* Δοκιμασμένη αποκατάσταση: προστατευμένα αντίγραφα και ασκήσεις επαναφοράς με πραγματική μέτρηση χρόνου ανταπόκρισης.
* Ελεγχόμενες αλλαγές: σταδιακές εγκαταστάσεις όπου είναι εφικτό, έλεγχοι και δυνατότητα επιστροφής σε λειτουργική κατάσταση.
* Εναλλακτική επικοινωνία: ένα κανάλι συντονισμού που θα λειτουργεί ακόμη και όταν δεν είναι διαθέσιμα το εταιρικό email ή η βασική πλατφόρμα συνεργασίας.
Στις κρίσιμες υποδομές χρειάζεται επιπλέον συνεργασία των ομάδων κυβερνοασφάλειας με το ΙΤ. Η απομακρυσμένη πρόσβαση πρέπει να είναι αυστηρά ελεγχόμενη, ενώ οι εναλλακτικές διαδικασίες και οι ανεξάρτητοι μηχανισμοί παρακολούθησης πρέπει να έχουν σχεδιαστεί με γνώμονα τη φυσική ασφάλεια. Ένας ανεξάρτητος αισθητήρας θερμοκρασίας με αξιόπιστη ειδοποίηση για παράδειγμα, μπορεί να δώσει έγκαιρη προειδοποίηση όταν έχει παραβιαστεί ο βασικός ελεγκτικός μηχανισμός. Ένα σχέδιο συνέχειας αποδεικνύει την αξία του όταν λειτουργεί χωρίς τα συστήματα που υποτίθεται ότι έχουν χαθεί.
Πώς πιστεύετε ότι θα αντιδράσει η κοινότητα της κυβερνοασφάλειας σε όλο αυτό που συμβαίνει; Είστε αισιόδοξος ότι θα δημιουργηθούν σύντομα κάποιες ισχυρές ασφαλιστικές δικλείδες ώστε να μην εμφανίζονται φαινόμενα όπως αυτά που συζητάμε τις τελευταίες μέρες;
Είμαι συγκρατημένα αισιόδοξος. Η κοινότητα αντιδρά πλέον γρήγορα και συντονισμένα. Για τα ψυγεία, μέσα σε λίγες μέρες βγήκαν κοινές προειδοποιήσεις από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τον ENISA και τη Europol στην Ευρώπη, και από τη CISA, το FBI και τρία υπουργεία στις ΗΠΑ. Πριν από δέκα χρόνια αυτό θα έπαιρνε μήνες.
Θα ήταν όμως άδικο απέναντι στους αναγνώστες να υποσχεθώ ότι τέτοια φαινόμενα θα σταματήσουν. Δεν θα σταματήσουν. Ας κοιτάξουμε την αεροπορία. Βλάβες συμβαίνουν ακόμη, όπως είδαμε κι όμως έγινε το ασφαλέστερο μέσο μεταφοράς. Γιατί κάθε περιστατικό μελετάται ανοιχτά και τα συμπεράσματα μοιράζονται σε όλους. Αυτή την κουλτούρα χρειαζόμαστε και στις ψηφιακές υποδομές: δημόσιες, διαφανείς αναλύσεις μετά από κάθε μεγάλο περιστατικό, χωρίς αναζήτηση αποδιοπομπαίων τράγων. Γι’ αυτό περιμένω με ενδιαφέρον την πλήρη ανάλυση που έχει δεσμευτεί να δημοσιεύσει η Microsoft. Περιμένω επίσης μεγαλύτερη έμφαση στην ασφάλεια ήδη από τον σχεδιασμό, στον έλεγχο των προμηθευτών και στις ασκήσεις αποκατάστασης. Η ουσιαστικότερη αλλαγή, όμως, πρέπει να γίνει στη διοίκηση. Η ανθεκτικότητα χρειάζεται προϋπολογισμό και χρόνο πριν από το περιστατικό, τότε που η αξία της δεν φαίνεται ακόμη.
Το πραγματικό σημείο συμφόρησης είναι οι άνθρωποι. Η Ευρώπη έχει έλλειμμα εκατοντάδων χιλιάδων επαγγελματιών κυβερνοασφάλειας. Βλέπουμε καθημερινά ότι η ζήτηση τρέχει πολύ πιο γρήγορα από την προσφορά. Ακριβώς αυτό το κενό προσπαθούμε να καλύψουμε στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος, με τα μεταπτυχιακά μας προγράμματα στην Εφαρμοσμένη Κυβερνοασφάλεια και την συνεχή διασύνδεση με την αγορά. Δεν θα φτάσουμε ποτέ σε έναν κόσμο χωρίς περιστατικά. Μπορούμε όμως να φτάσουμε σε έναν κόσμο όπου ένα περιστατικό κρατά ώρες και όχι εβδομάδες και πλήττει ένα σύστημα και όχι μια ολόκληρη χώρα. Επιτυχία θα είναι μια αστοχία να μένει τοπική αντί να προκαλεί αλυσιδωτή κρίση.
Είναι τελικά η εξάρτηση από ένα πάροχο η αιτία του προβλήματος όπως λένε πολλοί;
Θα ήθελα να σταθώ σε μια φράση που μου αρέσει να χρησιμοποιώ: ψηφιακή μονοκαλλιέργεια. Στη γεωργία ξέρουμε εδώ και αιώνες ότι αν φυτέψεις παντού το ίδιο είδος, μία αρρώστια αρκεί για να χάσεις όλη τη σοδειά. Στην ψηφιακή εποχή κάναμε ακριβώς αυτό. Όταν πολλοί οργανισμοί βασίζονται στις ίδιες υποδομές, τα οφέλη αποδοτικότητας συνοδεύονται από κοινές εξαρτήσεις. Μια αστοχία μπορεί να επηρεάσει ταυτόχρονα επιχειρήσεις που κατά τα άλλα δεν έχουν καμία σχέση μεταξύ τους.
Αυτό χρειάζεται προσεκτικό σχεδιασμό. Η προσθήκη περισσότερων παρόχων δεν εξασφαλίζει αυτόματα ανθεκτικότητα, μπορεί να αυξήσει την πολυπλοκότητα. Αξία έχουν οι πραγματικά ανεξάρτητες εφεδρείες, η δυνατότητα μεταφοράς δεδομένων και οι δοκιμασμένες εναλλακτικές. Για την Ευρώπη και για την Ελλάδα, η ποικιλία των λύσεων και η ψηφιακή αυτονομία δεν είναι πολυτέλεια. Είναι εθνική ασφάλεια. Ο άνθρωπος δεν είναι «ο πιο αδύναμος κρίκος». Ο άνθρωπος κάνει λάθη και χρειάζεται εκπαίδευση. Όμως, όταν ένα λάθος αρκεί για να σταματήσει ολόκληρος οργανισμός, πρέπει να εξετάσουμε και τον σχεδιασμό του συστήματος. Οι ασφαλείς επιλογές πρέπει να είναι οι εύκολες, τα δικαιώματα περιορισμένα και η αναφορά ενός λάθους άμεση και χωρίς φόβο. Ένα πρόβλημα που αναφέρεται γρήγορα δίνει στην ομάδα χρόνο να αντιδράσει.
Η ώριμη ασφάλεια σχεδιάζεται με την παραδοχή ότι οι άνθρωποι θα κάνουν λάθη, και φροντίζει να μπορούν να τα διορθώσουν πριν γίνουν κρίση. Η κυβερνοασφάλεια δεν είναι προϊόν που αγοράζεις. Είναι συνήθεια που αποκτάς. Πρέπει να τη διδάσκουμε από το σχολείο όπως διδάσκουμε στα παιδιά να κοιτάνε δεξιά κι αριστερά πριν περάσουν τον δρόμο.
Naftemporiki.gr
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.















