Αρχαία οστά και αναλύσεις DNA αποκαλύπτουν ότι η μεγάλη ποικιλία των σκύλων, καθώς και η στενή σχέση τους με τους ανθρώπους που μετανάστευαν διαμορφώθηκαν πριν από χιλιάδες χρόνια.
Αρκεί να βάλει κανείς δίπλα-δίπλα ένα λυκόσκυλο, ένα κανίς, ένα ντάτσχουντ και ένα μαστίφ για να αντιληφθεί το εντυπωσιακό εύρος των σωματικών χαρακτηριστικών που μπορεί να παρουσιάζουν οι σκύλοι. Σήμερα υπολογίζεται ότι περίπου 700 εκατομμύρια σκύλοι ζουν μαζί με τους ανθρώπους ή πολύ κοντά τους σε ολόκληρο τον κόσμο.
Οι σκύλοι είναι σύντροφοι, ζώα εργασίας και μέλη της οικογένειας ενώ η ιστορία τους είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη δική μας. Ωστόσο η προέλευση της εντυπωσιακής τους ποικιλομορφίας και η πραγματική ηλικία της σχέσης τους με τον άνθρωπο εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο ερευνών.
Δύο νέες μελέτες που δημοσιεύθηκαν στην επιθεώρηση «Science» προσεγγίζουν αυτά τα ερωτήματα από διαφορετικές οπτικές γωνίες. Η πρώτη με επικεφαλής επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Μονπελιέ βασίστηκε στη μελέτη αρχαίων σκελετικών καταλοίπων. Η δεύτερη με επικεφαλής επιστήμονες από το Ινστιτούτο Ζωολογίας του Κουνμίνγκ στην Κίνα ανέλυσε DNA αρχαίων σκύλων από την ανατολική Ευρασία.
Συνολικά τα ευρήματα δείχνουν ότι τόσο η ποικιλομορφία των σκύλων όσο και ο δεσμός τους με τον άνθρωπο έχουν βαθύτερες ρίζες στο παρελθόν και εξελίχθηκαν μέσα από μια πολύ πιο σύνθετη ιστορία απ’ ό,τι πίστευαν έως σήμερα οι επιστήμονες.
Η ποικιλομορφία των σκύλων ξεκίνησε πριν από χιλιάδες χρόνια
Στη πρώτη μελέτη εξέτασαν 643 κρανία σκύλων και λύκων που καλύπτουν μια χρονική περίοδο 50,000 ετών προκειμένου να διαπιστώσουν πότε άρχισε να εμφανίζεται η μορφολογική ποικιλία που χαρακτηρίζει τους σύγχρονους σκύλους. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το χαρακτηριστικό «σκυλόμορφο» κρανίο εμφανίστηκε για πρώτη φορά πριν από περίπου 11,000 χρόνια κατά την Ολόκαινο εποχή δηλαδή μετά το τέλος της τελευταίας παγετωνικής περιόδου. Ήδη εκείνη την εποχή, τα κρανία των σκύλων παρουσίαζαν σημαντικές διαφορές μεταξύ τους.
Αυτό σημαίνει ότι η μεγάλη ποικιλία στα σχήματα και τα μεγέθη των σημερινών σκύλων δεν οφείλεται αποκλειστικά στη συστηματική επιλεκτική εκτροφή των τελευταίων λίγων αιώνων. Μέρος αυτής της διαφοροποίησης είχε ήδη εμφανιστεί χιλιάδες χρόνια νωρίτερα.
Οι πρώτοι σκύλοι έμοιαζαν ακόμη με λύκους
Η ερευνητική ομάδα επανεξέτασε τα κρανία και των 17 γνωστών σκύλων ή λύκων της Ύστερης Πλειστόκαινου περιόδου η οποία εκτείνεται από περίπου 129,000 έως 11,700 χρόνια πριν. Ορισμένα από τα κρανία είχαν ηλικία έως και 50,000 ετών. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι όλα αυτά τα κρανία διατηρούσαν ουσιαστικά μορφολογία λύκου, ακόμη και ορισμένα που είχαν προηγουμένως χαρακτηριστεί ως πρώιμοι σκύλοι.
Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι παρότι ο διαχωρισμός ανάμεσα στους λύκους και τους σκύλους πιθανότατα συνέβη κατά την Πλειστόκαινο περίοδο η χαρακτηριστική αλλαγή στη μορφή του κρανίου των σκύλων άρχισε να εμφανίζεται πολύ αργότερα, περίπου πριν από 11,000 χρόνια.
Παρ’ όλα αυτά ορισμένοι σκύλοι της Ολόκαινου εποχής εξακολουθούσαν να διατηρούν χαρακτηριστικά λύκου. Η μελέτη δείχνει επίσης ότι οι πρώτοι σκύλοι παρουσίαζαν πολύ μεγαλύτερη ποικιλία απ’ ό,τι θεωρούσαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες. Αυτή η πρώιμη διαφοροποίηση φαίνεται πως αποτέλεσε τη βάση για τη μεγάλη ποικιλία μεγεθών και μορφών που συναντάμε στους σύγχρονους σκύλους.
Προηγούμενες γενετικές έρευνες είχαν ήδη εντοπίσει τέσσερις βασικές εξελικτικές γενεαλογικές γραμμές σκύλων οι οποίες πιθανότατα εμφανίστηκαν πριν από περίπου 20,000 χρόνια: τις ανατολικές (Ανατολική Ασία και Αρκτική) και τις δυτικές (Ευρώπη και Εγγύς Ανατολή).
Η ακριβής προέλευση αυτών των αρχαίων πληθυσμών εξακολουθεί να διερευνάται. Ωστόσο, η παρακολούθηση των αλλαγών στη γενετική τους καταγωγή μέσα στον χρόνο και μεταξύ διαφορετικών περιοχών βοηθά τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τόσο την εξημέρωση των σκύλων όσο και τις μετακινήσεις των νεολιθικών ανθρώπων.
Το DNA των σκύλων αποκαλύπτει τις μετακινήσεις των ανθρώπων
Η δεύτερη μελέτη ανέλυσε 73 γονιδιώματα αρχαίων σκύλων ηλικίας έως και 10.000 ετών, προκειμένου να διερευνήσει πώς μετακινήθηκαν άνθρωποι και σκύλοι στην ανατολική Ευρασία μέσα στους αιώνες.
Η ανάλυση αποκάλυψε πολλές αλλαγές στη γενετική καταγωγή των σκύλων, οι οποίες συνέπιπταν χρονικά με τις μετακινήσεις συγκεκριμένων ανθρώπινων πληθυσμών, όπως κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες, γεωργοί και κτηνοτρόφοι. Αυτό υποδηλώνει ότι καθώς διαφορετικοί ανθρώπινοι πολιτισμοί εξαπλώνονταν στην Ευρασία οι σκύλοι τους ταξίδευαν μαζί τους μεταφέροντας τα ιδιαίτερα γενετικά χαρακτηριστικά των πληθυσμών από τους οποίους προέρχονταν.
Σε ορισμένες περιοχές της Ασίας, ωστόσο διαπιστώθηκαν διαφορές ανάμεσα στη γενετική ιστορία των ανθρώπων και των σκύλων τους. Για παράδειγμα, οι κυνηγοί-τροφοσυλλέκτες των περιοχών Veretye και Botai οι οποίοι γενετικά συνδέονταν περισσότερο με τους δυτικούς Ευρασιάτες είχαν κυρίως σκύλους ανατολικής (αρκτικής) καταγωγής και όχι δυτικής όπως συνέβαινε σε άλλους δυτικούς ευρασιατικούς πολιτισμούς της ίδιας εποχής.
Το γεγονός αυτό δείχνει ότι οι σκύλοι ίσως αποτελούσαν σημαντικό στοιχείο πολιτισμικών ανταλλαγών ή εμπορίου μεταξύ διαφορετικών ανθρώπινων κοινοτήτων. Παράλληλα αποκαλύπτει ότι η εξελικτική ιστορία των σκύλων είναι πιθανότατα πιο πολύπλοκη απ’ όσο γνωρίζουμε σήμερα.
Η έρευνα παρουσιάζει ισχυρές ενδείξεις ότι πριν από χιλιάδες χρόνια στην ανατολική Ευρασία οι σκύλοι αποτελούσαν αναπόσπαστο μέρος των ανθρώπινων κοινωνιών και μετακινούνταν μαζί με τους ανθρώπους ως ένα είδος «βιοπολιτισμικού πακέτου». Με άλλα λόγια οι άνθρωποι έπαιρναν τους σκύλους τους μαζί στις μετακινήσεις τους ενώ πιθανότατα τους αντάλλασσαν και με άλλες κοινότητες αντί να αποκτούν νέους σκύλους αφού εγκαθίσταντο σε διαφορετικές περιοχές.
Οι σκύλοι διατηρούν ζωντανή την κοινή ιστορία ανθρώπου και ζώου
Τα νέα ευρήματα αναδεικνύουν τη μακρόχρονη, πολύπλοκη και αλληλένδετη σχέση ανάμεσα στους ανθρώπους και τους σκύλους η οποία εκτείνεται τουλάχιστον 10.000 χρόνια πίσω. Η γενετική καταγωγή των σκύλων λειτουργεί σαν ένα ζωντανό αρχείο των αρχαίων ανθρώπινων μετακινήσεων, των εμπορικών δικτύων και των πολιτισμικών ανταλλαγών. Παράλληλα η μελέτη των αρχαίων σκύλων βοηθά τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τους περιβαλλοντικούς παράγοντες που επηρέασαν τόσο την εξέλιξή τους όσο και τη σχέση τους με τον άνθρωπο.
Οι δύο αυτές μελέτες αλλάζουν ουσιαστικά την εικόνα που είχαμε μέχρι σήμερα για το πώς οι σκύλοι απέκτησαν τη μεγάλη τους ποικιλομορφία και πώς εξελίχθηκε η σχέση τους με τον άνθρωπο.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η εντυπωσιακή ποικιλία των σύγχρονων σκύλων δεν αποτελεί αποκλειστικά προϊόν της πρόσφατης επιλεκτικής εκτροφής. Οι γενετικές και μορφολογικές βάσεις αυτής της ποικιλίας είχαν ήδη τεθεί πριν από χιλιάδες χρόνια, διαμορφωμένες από τη φυσική επιλογή, την ανθρώπινη παρέμβαση και τα διαφορετικά περιβάλλοντα στα οποία ζούσαν οι πρώτοι σκύλοι.
Μελλοντικές έρευνες που θα εξετάσουν ακόμη περισσότερο τη μορφολογική και γενετική εξέλιξη των σκύλων μέσα στον χρόνο αναμένεται να αποκαλύψουν νέες πληροφορίες για την προέλευση και την εξάπλωσή τους σε ολόκληρο τον κόσμο. Όποια κι αν είναι τελικά η πλήρης ιστορία τους, τα νέα αυτά ευρήματα ενισχύουν την εκτίμησή μας για τον μοναδικό και πανάρχαιο δεσμό ανάμεσα στους ανθρώπους και τους σκύλους – έναν δεσμό σχεδόν τόσο πολύπλευρο όσο και οι ίδιοι οι σκύλοι.
Naftemporiki.gr
Για να εμφανίζονται περισσότερα άρθρα της Ναυτεμπορικής στις αναζητήσεις σας εύκολα και γρήγορα, πρέπει να προσθέσετε το site στις προτιμώμενες πηγές σας. Μπορείτε να το κάνετε πηγαίνοντας εδώ.
