Καθ’ οδόν τα σκάφη-σωματοφύλακες δορυφόρων

Η εταιρεία Astroscale, η οποία δραστηριοποιείται στον τομέα του καθαρισμού του Διαστήματος, εκτιμά ότι οι τεχνολογίες που αναπτύχθηκαν και δοκιμάστηκαν σε τροχιά για την απομάκρυνση διαστημικών σκουπιδιών και την επισκευή χαλασμένων δορυφόρων μπορούν να αξιοποιηθούν γρήγορα για έναν νέο σκοπό: την κατασκευή στόλων διαστημικών σκαφών-σωματοφυλάκων τα οποία θα προστατεύουν σημαντικούς δορυφόρους από επιθέσεις αντιπάλων.

Η Astroscale έγραψε ιστορία το 2024, πραγματοποιώντας μια λεπτομερή επιθεώρηση από πολύ κοντινή απόσταση ενός εγκαταλειμμένου σταδίου ιαπωνικού πυραύλου που βρίσκεται σε τροχιά. Αυτό συνέβη στο πλαίσιο της πρωτοποριακής αποστολής ADRAS-J, σε χαμηλή γήινη τροχιά (LEO), δηλαδή στην περιοχή του διαστήματος που βρίσκεται σε ύψος μικρότερο από 2,000 χιλιόμετρα πάνω από τη Γη.

Η αποστολή ELSA-D της εταιρείας, η οποία διήρκεσε από το 2021 έως το 2024, ήταν η πρώτη εμπορική προσπάθεια που απέδειξε στην πράξη τις τεχνολογίες σύλληψης αντικειμένων σε χαμηλή γήινη τροχιά. Αυτές οι τεχνολογίες θα μπορούσαν να αποδειχθούν ιδιαίτερα χρήσιμες καθώς υπάρχουν φόβοι ότι ΗΠΑ, Κίνα και Ρωσία σε πρώτη τουλάχιστον φάση θα μπορούσαν να οργανώσουν αποστολές εξουδετέρωσης δορυφόρων που θεωρούν εχθρικούς.

Μιλώντας στο περιθώριο εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο ο Άλεξ Γκόντφρι επικεφαλής του τομέα άμυνας της Astroscale ανέφερε ότι η εταιρεία θα μπορούσε να έχει έτοιμο για εκτόξευση ένα διαστημικό σκάφος προστασίας μέσα σε λιγότερο από τρία χρόνια.

«Στην εξυπηρέτηση δορυφόρων σε τροχιά πρέπει να επιτύχουμε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα ευελιξίας ώστε να μπορούμε να πραγματοποιούμε πρόσδεση και να πλησιάζουμε σε απόσταση μηδενικών μέτρων προκειμένου να ανεφοδιάσουμε κάτι ή να το απομακρύνουμε από την τροχιά του. Στον έλεγχο του Διαστήματος σπάνια χρειάζεται να πλησιάσουμε τόσο πολύ επομένως από ορισμένες απόψεις η διαδικασία είναι απλούστερη επειδή παραμένουμε σε μεγαλύτερη απόσταση» δήλωσε στο Space.com o Γκόντφρι.

Ο έλεγχος

Ο έλεγχος του Διαστήματος (space control) —ένας στρατιωτικός όρος που περιγράφει τις προσπάθειες διασφάλισης της τάξης και της ειρηνικής χρήσης του διαστήματος γύρω από τη Γη— εξελίσσεται γρήγορα σε σημαντικό θέμα συζήτησης.

Οι δηλώσεις του Γκόντφρι έγιναν την ίδια περίοδο που ο κόσμος παρακολουθούσε με ανησυχία τη Ρωσία να πραγματοποιεί ελιγμούς πολύ κοντά σε έναν δορυφόρο ραντάρ της ICEYE, μιας εταιρείας παρατήρησης της Γης με έδρα τη Φινλανδία.

Το περιστατικό που συνέβη πριν από λίγες εβδομάδες το οποίο οι ειδικοί περιέγραψαν ως την πρώτη προσέγγιση δύο ενεργών δορυφόρων σε χαμηλή γήινη τροχιά χωρίς τη συγκατάθεση του δορυφόρου-στόχου προκάλεσε ανησυχίες ότι η Ρωσία ενδέχεται να προετοιμάζεται να προκαλέσει ζημιές στον συγκεκριμένο δορυφόρο. Αυτός αποτελεί μέρος ενός στόλου που παρέχει κρίσιμες πληροφορίες στην Ουκρανία.

Ο υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Τόμας Τζ. ΝτιΝάνο  χαρακτήρισε τις ενέργειες της Ρωσίας σε ανάρτησή του στο X, «απειλητική συμπεριφορά», η οποία «συνάδει με επιχειρήσεις χρήσης όπλων σε τροχιά».

Ένας αυξανόμενος κίνδυνος

Το περιστατικό με την ICEYE αποτελεί το πιο πρόσφατο σε μια μακρά σειρά ενεργειών της Ρωσίας στο Διάστημα οι οποίες αποσκοπούν είτε στην υποκλοπή πληροφοριών είτε στην παρεμπόδιση της λειτουργίας κρίσιμων δυτικών διαστημικών συστημάτων.

Οι ρωσικοί δορυφόροι Luch-1 και Luch-2 παρακολουθούν τους ευρωπαϊκούς και αμερικανικούς τηλεπικοινωνιακούς δορυφόρους που βρίσκονται σε γεωστατική τροχιά από το 2014. Πρόκειται για την πολυσύχναστη περιοχή του Διαστήματος σε ύψος περίπου 36,000 χιλιομέτρων πάνω από τη Γη όπου οι δορυφόροι διατηρούν σταθερή θέα προς μια συγκεκριμένη περιοχή του πλανήτη.

Ο υποστράτηγος Μάικλ Τράουτ επικεφαλής της στρατιωτικής διαστημικής διοίκησης της Γερμανίας παραδέχθηκε νωρίτερα φέτος ότι τα διαστημικά σκάφη Luch κατασκοπεύουν εδώ και χρόνια τις στρατηγικές ευρωπαϊκές τηλεπικοινωνίες στο Διάστημα. Ένας δορυφόρος-σωματοφύλακας θα διασφάλιζε ότι κανένα τέτοιο παρείσακτο διαστημικό σκάφος δεν θα πλησίαζε επικίνδυνα τους προστατευόμενους δορυφόρους.

Σύμφωνα με τον Γκόντφρι το κόστος μιας αποστολής προστασίας θα ανερχόταν περίπου στο 1% της αξίας ενός στρατιωτικών προδιαγραφών αστερισμού τηλεπικοινωνιακών δορυφόρων σε γεωστατική τροχιά όπως ο βρετανικός στόλος Skynet αξίας 8,4 δισεκατομμυρίων λιρών.

«Η κατασκευή ενός δορυφόρου-σωματοφύλακα βρίσκεται απολύτως εντός των τεχνολογικών και οικονομικών δυνατοτήτων μιας μεμονωμένης χώρας όπως η Βρετανία. Θα έμοιαζε με μια ομάδα κρούσης αεροπλανοφόρου: υπάρχει ένα αεροπλανοφόρο αλλά αυτό δεν απομακρύνεται ποτέ από το λιμάνι χωρίς συνοδεία. Προστατεύεται από μικρότερα συστήματα χαμηλότερου κόστους τα οποία κινούνται γύρω του για να το προφυλάσσουν».

Παρότι η Astroscale με έδρα την Ιαπωνία και σημαντική παρουσία στο Ηνωμένο Βασίλειο αποτελεί κορυφαία εταιρεία στις εμπορικές τεχνολογίες προσέγγισης και επιχειρήσεων εγγύτητας μεταξύ διαστημικών σκαφών, κανένας δυτικός φορέας δεν διαθέτει σήμερα επιχειρησιακές δυνατότητες αντίστοιχες με εκείνες της Ρωσίας και της Κίνας.

Ειδικότερα η Ευρώπη δεν διαθέτει επαρκή μέσα για αμυντικές και στρατιωτικές επιχειρήσεις στο Διάστημα σύμφωνα με την έκθεση Global Counterspace Capabilities Report του ιδρύματος Secure World Foundation.

Ο στόλος

Καθώς οι δραστηριότητες της Ρωσίας σε τροχιά εντείνονται ο χρόνος φαίνεται να πιέζει. Ο Γκόντφρι προτείνει τη δημιουργία ενός πανευρωπαϊκού στόλου δορυφόρων-σωματοφυλάκων, οι οποίοι θα περιπολούν γύρω από ομάδες ευρωπαϊκών διαστημικών συστημάτων, αποτρέποντας μελλοντικές ρωσικές προσπάθειες παρεμβολής ή πρόκλησης ζημιών στους δορυφόρους.

«Η Βρετανία για παράδειγμα, διαθέτει πολλαπλά διαστημικά μέσα σε διαφορετικές θέσεις κατά μήκος της γεωστατικής τροχιάς. Είναι δύσκολο να προστατευθούν όλα αυτά με ένα μόνο διαστημικό σκάφος. Γι’ αυτό ενθαρρύνω τις χώρες να εξετάσουν το ενδεχόμενο δημιουργίας μιας κοινής δύναμης περιπολίας στη γεωστατική τροχιά, μέσω συνεργασίας. Αν η Γαλλία διαθέτει συστήματα σε παρόμοια θέση με εκείνα του Ηνωμένου Βασιλείου και, ενδεχομένως, της Γερμανίας, τότε είναι λογικό ένα διαστημικό σκάφος να προστατεύει δύο ή τρία συμμαχικά διαστημικά μέσα. Σε μια άλλη περιοχή, μια διαφορετική χώρα θα αναλαμβάνει την ευθύνη της προστασίας» εξηγεί ο Γκόντφρι.

Ο Νικ Σέιβ, διευθύνων σύμβουλος της Astroscale στο Ηνωμένο Βασίλειο, δήλωσε στο Space.com ότι η εταιρεία διαπιστώνει ενδιαφέρον για τις τεχνολογίες της και βρίσκεται σε συζητήσεις με εταιρείες και πελάτες σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ωστόσο, δεν έχει υπογράψει ακόμη συμβόλαια για την ανάπτυξη δορυφόρων-σωματοφυλάκων.

«Τα τελευταία χρόνια έχουμε αφιερώσει αρκετό χρόνο σε συζητήσεις, αλλά τώρα πρέπει πραγματικά να περάσουμε στην υλοποίηση. Η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου έχει υποσχεθεί χρηματοδότηση για την ανάπτυξη δυνατοτήτων ελέγχου του διαστήματος από το 2030 και μετά. Επομένως, αυτό που πρέπει να γίνει τώρα είναι να προετοιμάσουμε το έδαφος, ώστε έως το 2030 να διαθέτουμε τις κατάλληλες δυνατότητες, τις αναγκαίες επενδύσεις και ένα λειτουργικό σύστημα επίδειξης της τεχνολογίας» λέει ο Σέιβ.

Στο μεταξύ, ο ρωσικός δορυφόρος COSMOS 2612, ο οποίος φέρεται να παρακολουθεί άλλους δορυφόρους, εξακολουθεί να παραμένει σε απόσταση περίπου 480 χιλιομέτρων από τον κατασκοπευτικό δορυφόρο της ICEYE σε χαμηλή γήινη τροχιά διατηρώντας τη δυτική διαστημική κοινότητα σε κατάσταση αυξημένης επαγρύπνησης.

Naftemporiki.gr