Η θεωρία των έξι βαθμών διαχωρισμού (six degrees of separation) υποστηρίζει ότι κάθε άνθρωπος στον πλανήτη μπορεί να συνδεθεί με οποιονδήποτε άλλον μέσω μιας αλυσίδας γνωριμιών που δεν υπερβαίνει τα έξι άτομα. Νέα έρευνα δείχνει ότι αυτό ίσως δεν είναι απλώς μια κοινωνική σύμπτωση αλλά ένα αναπόφευκτο χαρακτηριστικό των ανθρώπινων δικτύων που εφαρμόζεται και στα social media.
Οι περισσότεροι το έχουν ζήσει. Αναφέρεις ένα όνομα και κάποιος λέει: «Ξέρω κάποιον που τον ξέρει». Παρά το ότι ο κόσμος έχει δισεκατομμύρια ανθρώπους συχνά συνδεόμαστε με λίγα μόνο «βήματα». Για δεκαετίες αυτή η ιδέα συνοψίζεται ως «έξι βαθμοί διαχωρισμού». Τώρα οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι πρόκειται για κάτι βαθύτερο.
Η έννοια έγινε γνωστή το 1967 όταν ο ψυχολόγος του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ Στάνλει Μίλιγκραμ πραγματοποίησε ένα έξυπνο πείραμα. Έστειλε επιστολές σε τυχαία άτομα στις μεσοδυτικές ΗΠΑ ζητώντας τους να τις προωθήσουν σε έναν συγκεκριμένο άνθρωπο στη Βοστώνη. Ο κανόνας ήταν ότι μπορούσαν να τις δώσουν μόνο σε κάποιον που γνώριζαν προσωπικά κατά προτίμηση πιο κοντά στον παραλήπτη.
Δεν έφτασαν όλες οι επιστολές στον προορισμό τους στην πραγματικότητα οι περισσότερες όχι. Όμως όσες έφτασαν αποκάλυψαν κάτι εντυπωσιακό: χρειάστηκαν κατά μέσο όρο περίπου έξι βήματα ή «χειραψίες» για να συνδεθούν αποστολέας και παραλήπτης. Έτσι γεννήθηκε η ιδέα του «μικρού κόσμου».
Οι διαδικτυακοί βαθμοί διαχωρισμού
Παρόλο που το πείραμα είχε περιορισμούς, μεταγενέστερες μελέτες το επιβεβαίωσαν. Έρευνες σε χρήστες του Facebook δείχνουν ότι οι άνθρωποι απέχουν συνήθως πέντε έως έξι συνδέσεις. Παρόμοια μοτίβα εμφανίζονται σε δίκτυα email, συνεργασίες ηθοποιών, επιστημονικές συνεργασίες και πλατφόρμες μηνυμάτων. Σε πολύ διαφορετικά συστήματα, εμφανίζονται σταθερά μικρές αποστάσεις.
Γιατί συμβαίνει αυτό; Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Physical Review X» η απάντηση βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο δημιουργούμε σχέσεις.
Σε κάθε κοινωνικό δίκτυο οι άνθρωποι προσπαθούν να βελτιώσουν τη θέση τους. Δεν αρκεί να έχουν πολλές γνωριμίες σημασία έχει να έχουν τις σωστές που τους τοποθετούν σε σημαντικά σημεία του δικτύου. Για παράδειγμα κάποιος που συνδέει διαφορετικές ομάδες έχει μεγαλύτερη πρόσβαση σε πληροφορίες και επιρροή.
Η ισορροπία
Ωστόσο, οι σχέσεις έχουν κόστος. Απαιτούν χρόνο και προσπάθεια. Έτσι, οι άνθρωποι συνεχώς προσαρμόζουν το κοινωνικό τους δίκτυο: δημιουργούν νέες σχέσεις και αφήνουν άλλες να χαθούν. Αυτή η συνεχής ισορροπία διαμορφώνει τη συνολική δομή του δικτύου.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτή η διαδικασία οδηγεί τελικά σε ένα σταθερό μοτίβο. Κάθε άτομο καταλήγει σε μια θέση που ισορροπεί την επιθυμία για επιρροή με τα όρια διατήρησης σχέσεων. Όταν αυτό μοντελοποιήθηκε μαθηματικά το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό: τα δίκτυα που προκύπτουν έχουν κατά μέσο όρο περίπου έξι βήματα απόσταση μεταξύ των ανθρώπων.
Όπως εξηγεί ο καθηγητής Μπαρούκ Μπαρζέλ κάθε άτομο δρα ανεξάρτητα χωρίς να γνωρίζει τη συνολική δομή του δικτύου. Κι όμως, αυτή η ατομική συμπεριφορά διαμορφώνει ένα παγκόσμιο μοτίβο το φαινόμενο του «μικρού κόσμου» και τους έξι βαθμούς διαχωρισμού. Αυτές οι μικρές αποστάσεις δεν είναι απλώς ενδιαφέρουσες είναι καθοριστικές για το πώς λειτουργούν τα δίκτυα. Η γρήγορη διάδοση πληροφοριών, ιδεών και τάσεων οφείλεται στο ότι οι άνθρωποι βρίσκονται τόσο κοντά μεταξύ τους.
Το ίδιο όμως ισχύει και για τις ασθένειες. Η πανδημία COVID έδειξε πόσο γρήγορα μπορεί να εξαπλωθεί ένας ιός σε παγκόσμιο επίπεδο. Μέσα σε λίγα μόνο βήματα μετάδοσης, μπορεί να φτάσει σε μακρινά μέρη του κόσμου. Ταυτόχρονα αυτή η διασύνδεση έχει και θετικά αποτελέσματα. Όπως σημειώνει ο Μπαρζέλ η ίδια η συνεργασία των επιστημόνων από έξι διαφορετικές χώρες για τη συγκεκριμένη έρευνα είναι ένα παράδειγμα των «έξι βαθμών» στην πράξη.
Naftemporiki.gr
