Ο ερυθρός υπεργίγαντας Μπελτεγκέζ έχει και… σύντροφο (video)

Σε απόσταση περίπου 600 ετών φωτός από τη Γη στον αστερισμό του Ωρίωνα βρίσκεται ο Μπετελγκέζ, ένα από τα μεγαλύτερα σε μέγεθος άστρα που έχουμε ανακαλύψει.

Έχει φωτεινότητα παρόμοια με αυτή 100,000 άστρων σαν τον Ήλιο και παρά το ότι γεννήθηκε πριν από μόλις 10 εκατ. χρόνια οι επιστήμονες έχουν διαπιστώσει ότι ήδη βρίσκεται στο τέλος της ζωής του. Εκτιμάται ότι μέσα στα επόμενα 100,000 χρόνια το άστρο θα εξαφανιστεί με μία εκτυφλωτική έκρηξη σουπερνόβα, μία έκρηξη που θα είναι τόσο ισχυρή ώστε το φως της να ανταγωνίζεται στον νυχτερινό μας ουρανό την πανσέληνο.

Ο Μπελτεγκέζ αποτελεί αντικείμενο παρατήρησης εδώ και χιλιάδες χρόνια και αστρονόμοι κατάφεραν πλέον να επιβεβαιώσουν μια κρίσιμη λεπτομέρεια για αυτόν: δεν είναι μόνος. Ερευνητές που χρησιμοποίησαν το Πολύ Μεγάλο Τηλεσκόπιο (VLT) του Ευρωπαϊκού Νοτίου Αστεροσκοπείου (ESO) στη Χιλή απεικόνισαν για πρώτη φορά άμεσα ένα άστρο που περιφέρεται γύρω από τον Μπετελγκέζ σχηματίζοντας μαζί του ένα δυαδικό αστρικό σύστημα.

Ο Μπετελγκέζ έχει μάζα περίπου 16,5 έως 19 φορές μεγαλύτερη από εκείνη του Ήλιου, ενώ η διάμετρός του είναι 750 έως 850 φορές μεγαλύτερη. Ο νεοανακαλυφθείς συνοδός του είναι επίσης ιδιαίτερα μεγάλος, με μάζα 2,6 έως 3,1 φορές μεγαλύτερη από του Ήλιου και διάμετρο 1,8 έως 2 φορές μεγαλύτερη. Ο Μπετελγκέζ έχει περίπου 100,000 φορές περισσότερη φωτεινότητα από τον Ήλιο ενώ ο συνοδός του είναι έως και 92 φορές πιο φωτεινός από το μητρικό μας άστρο.

Η υποψία

Οι επιστήμονες υποψιάζονταν εδώ και έναν αιώνα ότι ο Μπετελγκέζ ίσως διαθέτει συνοδό ενώ αρκετές πρόσφατες μελέτες είχαν προσφέρει ισχυρές ενδείξεις. Ωστόσο σύμφωνα με τον αστρονόμο Μιγκέλ Μονταρζές του Εργαστηρίου Οργανολογίας και Έρευνας στην Αστροφυσική (LIRA) του Αστεροσκοπείου του Παρισιού, επικεφαλής της μελέτης που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Astronomy & Astrophysics», αυτή είναι η πρώτη αδιαμφισβήτητη άμεση επιβεβαίωση.

«Ο Μπετελγκέζ παρατηρείται σε όλη τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας. Απεικονίζεται ακόμη και σε προϊστορικές τοιχογραφίες. Κι όμως, μόλις τώρα ανακαλύπτουμε ένα από τα πιο θεμελιώδη χαρακτηριστικά του: ότι έχει συνοδό, τον οποίο καταφέραμε να απεικονίσουμε άμεσα», δήλωσε ο Μονταρζές.

Ο Μπετελγκέζ και ο συνοδός του συνδέονται βαρυτικά και περιφέρονται ο ένας γύρω από τον άλλον σε απόσταση περίπου ίση με την τροχιά του Κρόνου γύρω από τον Ήλιο δηλαδή περίπου 8,8 φορές μεγαλύτερη από την απόσταση Γης–Ήλιου. Τα μεγάλα άστρα, όπως ο Μπετελγκέζ, συνήθως βρίσκονται σε δυαδικά ή ακόμη πιο σύνθετα αστρικά συστήματα. «Σύμφωνα με διάφορα θεωρητικά μοντέλα, τα πολύ μεγάλα άστρα δεν θα έπρεπε να σχηματίζονται ποτέ μεμονωμένα», εξήγησε ο Μονταρζές.

Τι γνωρίζαμε

Προηγούμενες έρευνες είχαν δείξει ότι οι μεταβολές στη φωτεινότητα του Μπετελγκέζ οφείλονται σε ένα θερμό και πυκνό νέφος υλικού που εκτόξευσε στο Διάστημα. Καθώς το υλικό αυτό ψύχεται σχηματίζει σκόνη που κατά διαστήματα εμποδίζει μέρος του φωτός του άστρου να φτάσει στη Γη.

Τα μεγαλύτερα άστρα του Σύμπαντος έχουν σχετικά σύντομη διάρκεια ζωής καθώς καταναλώνουν γρήγορα τα καύσιμά τους. Ο Μπετελγκέζ έχει ηλικία περίπου 10 εκατομμυρίων ετών πολύ μικρότερη από εκείνη του Ήλιου ο οποίος έχει ήδη συμπληρώσει περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια από μια συνολική αναμενόμενη διάρκεια ζωής περίπου 10 δισεκατομμυρίων ετών.

Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι ο Μπετελγκέζ βρίσκεται στα τελευταία στάδια της εξέλιξής του. Έχει διογκωθεί σε τεράστιο βαθμό και αναμένεται κάποια στιγμή να εκραγεί ως υπερκαινοφανής αστέρας (σουπερνόβα). Είναι τόσο μεγάλος ώστε, αν βρισκόταν στη θέση του Ήλιου στο ηλιακό μας σύστημα, η επιφάνειά του θα εκτεινόταν πέρα από την τροχιά του Δία.

«Όταν θεωρούσαμε ότι ήταν ένα μοναχικό άστρο, πιστεύαμε πως θα εκραγεί σε 10,000 έως 100,000 χρόνια. Τώρα όμως που γνωρίζουμε ότι διαθέτει συνοδό, ο οποίος μπορεί να αλληλεπιδρά μαζί του, δεν μπορώ πλέον να πω πότε θα συμβεί η έκρηξη. Αν τα δύο άστρα έχουν ήδη αλληλεπιδράσει ή πρόκειται να αλληλεπιδράσουν στο μέλλον, αυτό μπορεί είτε να επιταχύνει είτε να καθυστερήσει τη σουπερνόβα. Πλέον δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι για τίποτα όσον αφορά αυτό το άστρο» κατέληξε ο Μονταρζές.

Naftemporiki.gr