Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν ότι μεταφέρουν πλέον το βάρος της σύγκρουσης με το Ιράν από το στρατιωτικό στο οικονομικό πεδίο, εξαπολύοντας μια νέα εκστρατεία κυρώσεων με στόχο να αποκόψουν περαιτέρω την Τεχεράνη από το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα και να περιορίσουν τις πηγές εσόδων της.
Από την πλευρά της η Τεχεράνη, υποβάθμισε τις προειδοποιήσεις του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, και του υπουργού Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ, δηλώνοντας ότι είναι «πλήρως προετοιμασμένο» να αντιμετωπίσει τις κυρώσεις.
Σημειώνεται ότι το ιρανικό καθεστώς βρίσκεται σχεδόν αδιάλειπτα υπό αμερικανική οικονομική πίεση από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979.
Όπως αναφέρει το BBC, στο διάστημα αυτό το Ιράν έχει αναπτύξει ισχυρούς εμπορικούς δεσμούς με αρκετές χώρες, ορισμένες από τις οποίες συνηθίζουν να παρακάμπτουν τις αμερικανικές κυρώσεις, ενώ άλλες δεν μπορούν να διακόψουν τις συναλλαγές τους με την Τεχεράνη χωρίς σημαντικό οικονομικό κόστος.
Για τον λόγο αυτό, αρκετοί οικονομολόγοι εκτιμούν ότι η τελευταία κίνηση της Ουάσινγκτον ενδέχεται να έχει περιορισμένο αντίκτυπο. Το κρίσιμο ζήτημα είναι η εφαρμογή των δευτερογενών κυρώσεων στους βασικούς εμπορικούς εταίρους της Τεχεράνης πρωτίστως στην Κίνα, αλλά και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την Τουρκία και το Ιράκ.
Κίνα
Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικών προϊόντων, απορροφώντας το 26,9% των εξαγωγών του Ιράν το 2025, σύμφωνα με στοιχεία του International Trade Centre (ITC), οργανισμού που υπάγεται στα Ηνωμένα Έθνη και τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου.
Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες σημαντικές επιφυλάξεις ως προς τα στοιχεία του ITC, τα οποία αφορούν την περίοδο πριν από την έναρξη του πολέμου των ΗΠΑ και του Ισραήλ με το Ιράν.
Πρώτον, αρκετοί οικονομολόγοι εκτιμούν ότι ακόμη και πριν από την έναρξη της σύγκρουσης, σημαντικό μέρος των πωλήσεων ιρανικού πετρελαίου, ιδιαίτερα προς την Κίνα, δεν καταγραφόταν πλήρως για πολιτικούς λόγους.
Δεύτερον, λόγω της δυσκολίας πρόσβασης σε επικαιροποιημένα στοιχεία για τις εξαγωγές απευθείας από το Ιράν, το ITC υπολογίζει τις ιρανικές εξαγωγές βασιζόμενο κυρίως στα στοιχεία εισαγωγών που δηλώνουν οι εμπορικοί εταίροι της χώρας.
Τρίτον, τα στοιχεία για τις εισαγωγές ορισμένων εμπορικών εταίρων του Ιράν, όπως το Ιράκ, είναι ελλιπή.
Ωστόσο, παρά τις επιφυλάξεις σχετικά με τα στοιχεία, η αντίδραση της Κίνας στην ανακοίνωση των ΗΠΑ καταδεικνύει τη σημασία των εμπορικών σχέσεων του πεκίνου με το ιράν.
Η Κίνα δήλωσε ότι αντιτίθεται σθεναρά στις «παράνομες μονομερείς κυρώσεις», υποστηρίζοντας ότι οι τακτικές οικονομικής πίεσης δεν συμβάλλουν στην επίλυση των προβλημάτων και ξεκαθαρίζοντας ότι το Πεκίνο θα προασπίσει τα δικά του συμφέροντα.
Τουρκία
Η Τουρκία είναι ένας ακόμη από τους σημαντικότερους εμπορικούς εταίρους του Ιράν, σύμφωνα με τα στοιχεία του ITC, ωστόσο διατηρεί πολύ στενότερες σχέσεις με τις ΗΠΑ σε σύγκριση με την Κίνα.
Αυτό φέρνει την Άγκυρα σε δύσκολη θέση, καθώς οι ΗΠΑ έχουν απειλήσει με κυρώσεις όσους συνεχίσουν τις εμπορικές συναλλαγές με το Ιράν στο πλαίσιο της εκστρατείας οικονομικής πίεσης που ασκούν στην Τεχεράνη.
Ωστόσο, οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι η Τουρκία δεν μπορεί να διακόψει το εμπόριο με το Ιράν χωρίς να υποστεί σημαντικό πλήγμα η δική της οικονομία, η οποία ήδη αντιμετωπίζει σοβαρές πιέσεις, με τον πληθωρισμό να βρίσκεται στο 31,8%, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία.
Με λίγα λόγια, ως η μοναδική χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ που μοιράζεται σύνορα με το Ιράν, η Τουρκία καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στις σχέσεις της με τους στρατιωτικούς συμμάχους της και στην ανάγκη να διατηρήσει τους στενούς οικονομικούς δεσμούς με τον γείτονά της.
Πακιστάν
Όπως η Τουρκία, έτσι και το Πακιστάν συνορεύει με το Ιράν και συγκαταλέγεται στους μεγαλύτερους εισαγωγείς ιρανικών προϊόντων, σύμφωνα με τα στοιχεία του ITC, ενώ παράλληλα επιδιώκει να διατηρεί καλές σχέσεις με τις ΗΠΑ.
Σε αντίθεση όμως με την Τουρκία, οι ΗΠΑ αποτελούν τον μεγαλύτερο εξαγωγικό εταίρο του Πακιστάν, γεγονός που σημαίνει ότι το Ισλαμαμπάντ έχει περισσότερα να χάσει αν η Ουάσινγκτον επιβάλλει οικονομικά αντίμετρα.
Το Πακιστάν διαδραματίζει επίσης κομβικό ρόλο ως μεσολαβητής στις ειρηνευτικές συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, που σημαίνει ότι μια επιδείνωση των σχέσεών του με οποιαδήποτε από τις δύο πλευρές θα μπορούσε να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο την προσπάθεια εξεύρεσης λύσης στη σύγκρουση.
Ένας ακόμη παράγοντας που περιπλέκει την κατάσταση είναι ότι η πακιστανική κυβέρνηση δεν ασκεί έλεγχο σε όλο το εμπόριο μεταξύ Πακιστάν και Ιράν.
Το BBC έχει δει στοιχεία που δείχνουν ότι ιρανικό πετρέλαιο περνά λαθραία και σε μεγάλη κλίμακα τα σύνορα προς το Πακιστάν, με τη μεταφορά του να γίνεται από μοτοσικλετιστές, ορισμένοι από τους οποίους είναι ακόμη και 15 ετών.
Η πρακτική αυτή υπήρχε ήδη πριν από την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, ωστόσο τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι έκτοτε έχει ενταθεί.
Παρά τις πιέσεις τόσο των ΗΠΑ όσο και των πακιστανικών πετρελαϊκών εταιρειών προς την κυβέρνηση να περιορίσει το λαθρεμπόριο, οι αρχές δυσκολεύονται να ελέγξουν τις απομακρυσμένες περιοχές κατά μήκος των περίπου 900 χιλιομέτρων των συνόρων.
Αρμενία
Η Αρμενία αποτελεί επίσης σημαντικό εμπορικό εταίρο του Ιράν, σύμφωνα με τα στοιχεία του ITC.
Εκείνο που τη διαφοροποιεί περισσότερο από τις υπόλοιπες χώρες είναι ότι ο μεγαλύτερος προορισμός των εξαγωγών της είναι η Ρωσία, η οποία απορρόφησε το 34,9% των συνολικών εξαγωγών της Αρμενίας το 2025.
Και αυτό παρά το γεγονός ότι η Ρωσία βρίσκεται αντιμέτωπη με εκτεταμένες κυρώσεις από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της στην Ουκρανία το 2022.
Αυτό δείχνει ότι η Αρμενία πιθανότατα θα συνεχίσει να εμπορεύεται με το Ιράν, παρά τις αυξανόμενες πιέσεις από τις ΗΠΑ.
Ποιο μπορεί να είναι τελικά το αποτέλεσμα
Ο Μπέσεντ δήλωσε ότι οι κυρώσεις κατά του Ιράν θα «σφίξουν τον κλοιό και θα μπλοκάρουν κάθε πιθανή πηγή εσόδων».
Ωστόσο, πολλοί ειδικοί αμφισβητούν κατά πόσο η νέα εκστρατεία κυρώσεων μπορεί πράγματι να επιφέρει το αποτέλεσμα που επιδιώκει η Ουάσινγκτον.
Η συμβουλευτική εταιρεία Oxford Economics εκτίμησε ότι ο άμεσος αντίκτυπος στα έσοδα του Ιράν θα είναι «μάλλον περιορισμένος».
Ο Αλί Βαέζ, αναπληρωτής διευθυντής του International Crisis Group, το έθεσε ακόμη πιο χαρακτηριστικά: «Στην πραγματικότητα, σχεδόν τα πάντα στο Ιράν βρίσκονται ήδη υπό κυρώσεις»».
«Επομένως, το ερώτημα πλέον είναι κατά πόσο θα εφαρμοστούν οι κυρώσεις. Διαθέτουν οι Ηνωμένες Πολιτείες τα μέσα για να επιβάλλουν πρόστιμα και άλλες οικονομικές επιβαρύνσεις στις χώρες που συνεχίζουν να συναλλάσσονται με το Ιράν;», ανέφερε ο Βαέζ.
Υπενθύμισε ότι οι ΗΠΑ ξεκίνησαν πέρυσι μια οικονομική σύγκρουση με την Κίνα, τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο του Ιράν, αλλά τελικά «έκαναν πίσω».
Η Άγια Ιμπραχίμ, πρώην ανώτερη σύμβουλος στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, επισήμανε ότι η υπερβολική εξάρτηση των ΗΠΑ από τις κυρώσεις «δίνει κίνητρο στις χώρες να βρίσκουν τρόπους να παρακάμπτουν το σύστημα».
Εξέφρασε επίσης ανησυχία ότι οι κυρώσεις ενδέχεται τελικά να πλήξουν περισσότερο τους απλούς πολίτες παρά τις οικονομίες των χωρών, καθώς, όπως είπε, «στερούν από τους ανθρώπους βασικά αγαθά που είναι απαραίτητα για την επιβίωσή τους».
Την ίδια ώρα, οι διεθνείς αγορές αντέδρασαν μάλλον συγκρατημένα στις ανακοινώσεις της Ουάσινγκτον.
Οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν μετά την ανακοίνωση, παραμένουν ωστόσο σημαντικά υψηλότερες από τα επίπεδα πριν από τον πόλεμο.
Ακόμη πιο περιορισμένη ήταν η αντίδραση των χρηματιστηρίων, με τους βασικούς δείκτες των μεγαλύτερων εισηγμένων εταιρειών στις ΗΠΑ, την Ευρώπη και την Ασία να παρουσιάζουν ελάχιστες μεταβολές.
Οι ΗΠΑ, επομένως, έχουν ακόμη δρόμο μπροστά τους προτού πείσουν οικονομολόγους, επενδυτές και τις χώρες που εξακολουθούν να συναλλάσσονται με το Ιράν ότι η απειλή των νέων κυρώσεων πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη, καταλήγει στην ανάλυσή του το BBC.
Πηγή: skai.gr
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
