Αύξηση 3,6% κατέγραψαν το 2025 οι δανεισμοί βιβλίων στις βιβλιοθήκες που απέστειλαν στοιχεία στον Οργανισμό Συλλογικής Διαχείρισης Έργων του Λόγου (ΟΣΔΕΛ). Πίσω από τη θετική αυτή εξέλιξη, ωστόσο, παραμένουν προβλήματα στη χρηματοδότηση, στη μηχανοργάνωση και στη συγκρότηση των συλλογών τους, ενώ περιορισμένα είναι και τα χρήματα που διατίθενται για την αμοιβή των δημιουργών.
Τις επισημάνσεις αυτές έκανε ο συγγραφέας και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρισης Έργων του Λόγου (ΟΣΔΕΛ), Κώστας Κατσουλάρης, μιλώντας στην ΕΡΤ Βόλου. Όπως υπογράμμισε, τα στοιχεία δίνουν μια ενθαρρυντική εικόνα, η οποία όμως αφορά μόνο μέρος της δραστηριότητας των βιβλιοθηκών της χώρας. Σύμφωνα με τον ΟΣΔΕΛ, οι καταγεγραμμένοι δανεισμοί έφτασαν τους 876.885 το 2025, από 846.225 το 2024, σημειώνοντας αύξηση κατά 30.660. Οι δημοτικές βιβλιοθήκες συγκέντρωσαν το 65,85% των δανεισμών και οι δημόσιες το 34,15%.
Ο Οργανισμός απέστειλε επιστολές σε 247 βιβλιοθήκες. Στοιχεία έστειλαν η Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, 25 δημόσιες, 54 δημοτικές και πέντε παιδικές βιβλιοθήκες. Αρκετές ενημέρωσαν ότι δεν μπορούν να εξαγάγουν ή να αποστείλουν δεδομένα, αναδεικνύοντας τις ελλείψεις στις ψηφιακές υποδομές τους, μεταξύ των οποίων και αυτές της Μαγνησίας. Με αναγωγή, ο ΟΣΔΕΛ εκτιμά ότι οι δανεισμοί στις δημόσιες και δημοτικές βιβλιοθήκες της χώρας προσεγγίζουν τα δύο εκατομμύρια για το 2025, χωρίς να περιλαμβάνονται οι σχολικές και ακαδημαϊκές. Πρόκειται για εκτίμηση και όχι για πλήρη καταμέτρηση. Ο κ. Κατσουλάρης σημείωσε ότι η αυξητική τάση χρειάζεται να παρακολουθηθεί και τα επόμενα χρόνια, καθώς δεν συμμετέχουν όλες οι βιβλιοθήκες στην καταγραφή.
Οι αναγνώστες επιλέγουν ανάμεσα σε όσα βρίσκουν
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο συγγραφέας στον τρόπο με τον οποίο συγκροτούνται οι συλλογές. Όπως ανέφερε, πολλές βιβλιοθήκες στηρίζονται σε δωρεές συγγραφέων και εκδοτών, χωρίς επαρκείς πόρους και οργανωμένο σχεδιασμό για την αγορά βιβλίων. Αυτό, κατά τον ίδιο, επηρεάζει και την ανάγνωση των στατιστικών: οι υψηλοί δανεισμοί ενός συγγραφέα συνδέονται και με το πόσο διαθέσιμα είναι τα έργα του στα ράφια.
«Οι αναγνώστες διαβάζουν αυτά που θέλουν και καλά κάνουν», τόνισε, διευκρινίζοντας ότι το ζήτημα αφορά τις δυνατότητες επιλογής που τους προσφέρονται. Μια βιβλιοθήκη, εξήγησε, χρειάζεται να διαθέτει βασικά έργα της ελληνικής λογοτεχνίας, μαζί με σύγχρονες εκδόσεις και δημοφιλείς τίτλους. Έφερε ως παράδειγμα τα βιβλία του Δημήτρη Χατζή, θέτοντας το ερώτημα αν βρίσκονται στις συλλογές δίπλα στα ευπώλητα. Παράλληλα, αναγνώρισε ότι υπάρχουν βιβλιοθήκες που λειτουργούν πολύ καλά, αποφεύγοντας να γενικεύσει την κριτική του.
Την έλλειψη χρημάτων για τον εμπλουτισμό των συλλογών επισημαίνει και ο ΟΣΔΕΛ. Μόλις το 24,5% των δανεισμών αφορά εκδόσεις της τελευταίας πενταετίας, ενώ το 19,8% βιβλία που εκδόθηκαν πριν από περισσότερα από είκοσι χρόνια.
Η παρουσία παλαιότερων έργων αποτυπώνει τη διαχρονική τους απήχηση, αλλά ο Οργανισμός διευκρινίζει ότι οι εξαιρετικά περιορισμένοι πόροι για αγορές δημιουργούν σημαντικό έλλειμμα στους πρόσφατους τίτλους. Επομένως, η ηλικία των βιβλίων που δανείζεται το κοινό συνδέεται και με τη διαθεσιμότητά τους.
Λογοτεχνία και παιδικό βιβλίο στις πρώτες θέσεις
Η μυθοπλασία ενηλίκων παραμένει η μεγαλύτερη κατηγορία, με 389.638 δανεισμούς και ποσοστό 44,5%. Ακολουθούν η παιδική μυθοπλασία με 17,4% και τα παιδικά εικονογραφημένα βιβλία με 13,7%. Μαζί, οι τρεις κατηγορίες συγκεντρώνουν πάνω από τα τρία τέταρτα των δανεισμών. Η Λένα Μαντά καταλαμβάνει τις πρώτες πέντε θέσεις στην κατάταξη των τίτλων, με πρώτο το «Το σπίτι δίπλα στο ποτάμι». Στην κατάταξη των Ελλήνων συγγραφέων με τους περισσότερους δανεισμούς συνολικά, πρώτος παραμένει ο Ευγένιος Τριβιζάς.
Ο κ. Κατσουλάρης στάθηκε ιδιαίτερα στην πρόσφατη εφαρμογή της αμοιβής για τον δημόσιο δανεισμό, χαρακτηρίζοντας διαχρονική αδικία την προηγούμενη απουσία αποζημίωσης των συγγραφέων. Όπως ανέφερε, η σχετική χρηματοδότηση προέρχεται από το κράτος, μέσω του υπουργείου Πολιτισμού, και το ποσό που διατίθεται είναι 400.000 ευρώ, το οποίο θεωρεί περιορισμένο. Ο ΟΣΔΕΛ συγκεντρώνει τα στοιχεία των βιβλιοθηκών για την κατανομή των δικαιωμάτων.
Ο ίδιος ζήτησε στήριξη του θεσμού και αύξηση των διαθέσιμων χρημάτων, «ώστε να φτάνουν περισσότερα στους συγγραφείς που το δικαιούνται». Η πληρέστερη καταγραφή των δανεισμών, η ενίσχυση των βιβλιοθηκών και η αμοιβή των δημιουργών αναδεικνύονται έτσι ως αλληλένδετες ανάγκες για την υποστήριξη του βιβλίου.
www.ertnews.gr
