Μενέλαος Παπαδημητρίου: Αργιθέα: Κατοχή – Αντίσταση & Εμφύλιος "Γεώργιος Βασ. Γραμμένος – Λεγεωνάριος των Ιταλών στην Κατοχή"

 

Από το Σεπτέμβριο του 1941 εμφανίζονται οι πρώτες αντιστασιακές οργανώσεις κατά των κατακτητών και έτσι οι Ιταλοί, διοικούντες την περιοχή μας και μαθαίνοντας λεπτομέρειες από δοσιλόγους, αφού προηγουμένως την Άνοιξη του 1942 είχαν φτάσει για αφοπλισμό και στα Ραδοβίζια Άρτας (Πηγές και Μεγαλόχαρη) εκστρατεύουν και στα Χωριά της Αργιθέας τον Ιούλιο του 1942.

Μαύρη σελίδα στην ιστορία μας, μετά το ηρωϊκό Έπος του 40 στην Αλβανία και την Εθνική Αντίσταση κατά την περίοδο της Γερμανο – Ιταλικής Κατοχής (1941-1944), αποτελεί η ύπαρξη ορισμένων λεγεωνάριων – δοσιλόγων με την αντεθνική – αντιπατριωτική στάση τους και στην περιοχή της Αργιθέας και των Θεσσαλικών Αγράφων που συνεργάστηκαν με τους κατακτητές καταδίδοντας πατριώτες – συμπατριώτες για αφοπλισμό κ. α. Κάποιοι από αυτούς δυστυχώς ήταν και συμπατριώτες.

Περί του αφοπλισμού αυτού και της στάσης των καταδοτών μολογούσε και ο μακαρίτης ο πατέρας μου Νικόλας Ηλ. Παπαδημητρίου που έλαβε μέρος στο Έπος του 1940 στην Αλβανία και στην Εθνική Αντίσταση: <<Εμείς που επιζήσαμε από τον πόλεμο της Αλβανίας και γυρίσαμε με πατσιάδες τα ποδάρια, μας πρόδιδαν στον κατακτητή χωριανοί πως έχουμε όπλα. Εμείς να πολεμάμε για την Πατρίδα και αυτοί να μας προδίδουν για να καλοπερνάνε. Οι Γερμανοί και οι Ιταλοί φασίστες καταχτητές να καταδιώκουν και εξοντώνουν τους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης με τη συνεργασία δικών μας προδοτών, που κάναν μάλιστα και τους εθνικόφρονες… Εκεί φτάσαμε παιδί μου…>>.

Δυστυχώς ένας εκ των λεγεωναρίων – καταδοτών ήταν και Ανθηριώτης – Αργιθεάτης και πρόκειται για τον ΓΕΩΡΓΙΟ ΓΡΑΜΜΕΝΟ του Βασιλείου και της Βάγιας Κοθώνα, γνωστό στο Ανθηρό ως Γιωργούλη ή Κοτρώτσιο που γεννήθηκε στο Κατούσι το 1908 με Α.Μ: 1

Αδέρφια του ήταν ο Νικόλαος γεννηθείς το 1899 με σύζυγό του τη Φωτεινή Γ. Αρκούδα και θυγατέρα τους την Ουρανία συζ. Θεοφάνη Κορλού και ο Ηλίας γεννηθείς το 1905 με σύζυγό του τη Μαρία Δ. Μπλατσή και θυγατέρα τους τη Φανιώ συζ. Θωμά Πατσιαούρα που ήρθε σώγαμπρος στο Κατούσι.

Ο πατέρας του Βασίλειος Γραμμένος, που γεννήθηκε το 1876 στο Ανθηρό, ήταν γόνος της ιστορικής οικογένειας των Γραμμεναίων – Καναβαίων και αφού παντρεύτηκε τη Βάϊα Κοθώνα πήγε σώγαμπρος στο Κατούσι. Έφερε δε το ψευδώνυμο Κοτρώτσιος.

Ο Γεώργιος Γραμμένος είχε παντρευτεί με την Ευγενία – Αυγένω Νικολάου Μπαλατσούκα (αδερφή του Σταύρου και Θεοφάνη Μπαλατσούκα και της Στυλιανής συζ. Ηλία Μερεντίτη – Κάμνα) πλην όμως δεν είχαν παιδιά. Η χήρα του, μετά το θάνατό του, παντρεύτηκε στην Παλαιοκαρυά Τρικάλων και έκαμε οικογένεια.

Ο λεγεωνάριος ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΡΑΜΜΕΝΟΣ, όπως μολογούσε ο Αλέκος Δημ. Γραμμένος, ήταν ψηλός, πανέμορφος και ρωμαλέος άνδρας που τά βαζε με δέκα άνδρες.

Η υπερφυσική του αυτή δύναμη και η ροπή του στο έγκλημα τον οδήγησε να μη λογαριάζει κανέναν και να οδηγηθεί σε ανομολόγητες παρανομίες κάθε μορφής κυρίως στην περιοχή της Καρδίτσας, των Τρικάλων και του Θεσσαλικού κάμπου (Φάρσαλα – Βόλος) με κλοπές, ληστείες,, ξυλοδαρμούς κ.α. Τα δε λάφυρα (άλογα κλπ) τα εμπορεύονταν στην περιοχή του Βόλου.

Φαίνεται αντλούσε δύναμη για τις εγκληματικές του πράξεις και την εθνικόφρονη διασύνδεσή του με τις παρακρατικές δυνάμεις των Σούρλα,Τσαντούλα, Βουρλάκη κ.α ληστοσυμμοριών της Θεσσαλίας που δρούσαν βάσει εντολών αλλά και ανεξέλεγκτα για ίδιον όφελος.

Το αντεθνικό όμως ανοσιούργημα που τον βάρυνε είναι ότι ήταν Ιταλόφιλος φασίστας και λεγεωνάριος και κατονομάζεται από τον αντιστασιακό Ευθύμιο Ιω. Αρχιμανδρίτη στα χειρόγραφα απομνημονεύματά του (μαζί με τον παπά και το δάσκαλο του Ανθηρού), αλλά και από την ίδια την οικογένεια των Γραμμεναίων – διακριτή στο ήθος και γνωρίζει όλο το Ανθηρό και Χωριά της Αργιθέας, ως ένας από αυτούς που ενημέρωσε τους Ιταλούς και κατέδωσε Ανθηριώτες πατριώτες ότι είχαν αντιστασιακή δράση ως Ελασίτες – Εδεσίτες και είχαν όπλα.

Έτσι οι Ιταλοί το καλοκαίρι του 1942 κατέφθασαν και στο Ανθηρό για αφοπλισμό και συνέλαβαν, καθ΄υπόδειξή τους, 10 – 12 Ανθηριώτες που τους βασάνισαν μέσα στο Τσιαντουλαίϊκο σπίτι που βρισκόταν στο κέντρο του Ανθηρού, με βούρδουλα και μαχαιριές με αλάτι. Δύο δε από αυτούς μετά λίγο διάστημα, τραυματισθέντες σοβαρά από τα βασανιστήρια, απεβίωσαν (Βασίλειος Τσιούμας, Θεόδωρος Μαναός).    

ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΗΓΕΣ για την Ιταλόφυλη δράση του Γεωργίου Γραμμένου, από την περιοχή Μουζακίου ως το Ανθηρό, υπάρχουν και συγκεκριμένα αυτές είναι:

Α) Τα χειρόγραφα Αρχεία του Ανθηριώτη ΕΥΘΥΜΙΟΥ Ιω. ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗ που έχω στην κατοχή μου και παραθέτω εδώ ένα απόσπασμα.

[ Τη μας αφιγήτε ένας Λαϊκός Αγωνιστής Αντάρτης του Ε.Α.Μ.-ελάς 1941-1946 ονόματι Αρχιμανδρίτης Ευθύμιος ή καπετάν υψυλάντης από το χωριό Ανθηρώ Καρδίτσης Θεσσαλίας.

Φίλε Αναγνώστα

σας αφηγούμε εν ολίγης γύρα από τη ζωή και δράσι μου 40 – 41 – 45.

Το 1940 28 σμρίου επιστρατεύθηκα ως υπαξιωματικός από το 5^ο Σύνταγμα Πεζικού Τρικάλων για να πολεμήσο τον Ιταλό που επιτέθι εναντίον της Ελλάδος.

Οσάν επικεφαλής ομάδος – Διμηρίας έλαβα την πρώτη μάχι με τους Ιταλούς φασίστες στην Σαμαρίνα και με πολίωρες και σκληρές μάχες αναγκάσαμε τους Ιταλούς να τραπούν σε έκτακτη φυγή.

Πύρα μέρος στην μάχι κοριτσά στη μάχι της κλισούρας και αλού.

Μετά την κατάρευσι του Αλβανικού πολέμου τον Απρίλην 1941 εγώ με 15 Στρατιώτες δεν πιαστήκαμε εχμάλοτη από τους Ιταλούς και ύστερα από πολυήμερες ταλεπορίες κατορθόσαμε να φθάσουμε στ΄ Άγραφα Αργιθέας.  

Εκεί βέβαια ήταν δύσκολο να περάσουν οι Ιταλοί, εκεί παραμείναμε ως καταδιωκόμενοι από τους Ιταλούς ύστερα από 15-20 ημέρες αποφασίσαμε να διαλιθούμε διότι δεν βρίσκαμε να φάμε σχεδόν τίποτε.

Τότε εγώ, αφού έμενα μόνος μου, απεφάσισα να πάω στο χωριό μου στο σπίτι μου και να ιδώ τους γονείς μου και να μάθο αν γύρισαν και τάλλα 3 αδέλφια μου από το αλβανικό μέτοπω.

Πράγματι ήχαν γυρίσει και ανταμοθήκαμε, αφού συζητήσαμε γύρο από την κατάκτησι της Ελάδος από τους Ιταλογερμανούς αποφασίσαμε να μην παραδοθούμε στους φασίστες κατακτιτές.

Όμως αυτό ήταν Γνωστό στο χωριό μας Ανθηρώ πως εμείς οι τέσαρι αδελφοί είχαμε όπλα και δεν πήγαμε να τα παραδόσομε στους Ιταλογερμανούς.

Αυτό βέβαια τόμαθαν οι Ιταλογερμανοί και μας καταδίωχναν. Αφού φυλαγόμασταν 2-3 περίπου μήνες μάθαμε πως υπήρχαν και άλοι καταδιωκόμενοι των Ιταλογερμανών προσπαθούσαμε να τους συναντήσομε.

Πράγματι τον Ιούλιο μήνα 1942 δεν ενθυμούμε την ημερομηνία συναντηθήκαμε με τον Άρη Βελοχιώτη – Αθανάσιον Κλάραν, το Νάκου Μπελή, Καφαντάρι  ή Νικηταρά και άλους και τότε μας μήλισε ο Βελουχιώτης και μας είπε πως πρέπει ν’ αντισταθούμε και να πολεμήσωμε τον κατακτητή Ιταλογερμανό φασίστα.   

Ο κάθε συμβιβασμός με τον κατακτιτή είναι προδοσία.

Όλοι μας συμφωνήσαμε με την τήμια και πατριωτική θέσι του Άρη Βελοχιώτη και τον αναγνωρίσαμε οσάν αρχηγώ και καθοδιγιτή της εθνικής Αντιστάσεως Ε.Α.Μ. ΕΛΑΣ.

Την άλλη μέρα 23 Ιουλίου 1942 ο Άρης με το συγγρότημα του έφυγε για την Ήπειρο ενό εγώ με το συγκρότημα του Νικηταρά Κων/νο Καφαντάρι και άλους κατευθυνθήκαμε προς τ΄ άγραφα αργιθέας διότι ήχαμε πληροφορίες πως θα έλθη μία διμερία Ιταλών να πάρι όπλα που ήχαν ορισμένοι στα χωριά Ανθηρώ, Θερινό και άλα· οι Ιταλοί επέδραμαν στα χωριά της Αργιθέας με συνεργασίας ορισμένον Ιταλόφυλους ήτη Γραμμένος, παπά του χωριού και δάσκαλο του χωρίου Ανθηρού, που αυτοί ήξεραν ορισμένους που ήχαν όπλα κυνιγιτικά, πολεμικά κ.λπ.

Τους έπιασαν, τους βάσανισαν σε μεγάλο βαθμό που 2 απ’ αυτούς που δεν παρέδοναν τα όπλα στους Ιταλούς λόγο των βασανιστηρίων έμειναν ανάπυροι και μετά παρέλευσιν χρονικού διαστήματος πέθαναν : οι 1) Θεώδορος Μαναός και 2) Βασίλιος Τσιούμας· οι Ιταλοί αφού περισύλεξαν τα όπλα πήγαν στην έδρα τους στα Τρίκαλα….].

………………………………………………………………………………

Β) ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ <<Η Οξυά Καρδίτσας – Προσέγγιση στην Ιστορία της, σελίδες 460, 461 & 462 – Οξυά 2013, σ. 480>>  του συγγραφέα Ιωάννη Αποστ. Γκέκα που αναφέρει επί λέξει τα εξής:

[ Ωσαύτως στο Χωριό Οξυά – Σιάμ Καρδίτσας άφησε ως λεγεωνάριος ο Γεώργιος Γραμμένος το αισχρό και αντεθνικό αποτύπωμά του, όπως αναφέρει στο βιβλίο του ο δάσκαλος και συγγραφέας Ιωάννης Αποστ. Γκέκας (Η Οξυά Καρδίτσας – Προσέγγιση στην Ιστορία της, σελίδες 460, 461 & 462 – Οξυά 2013, σ. 480 ) συμπεριλαμβάνοντας τις αφηγήσεις του πατέρα του Αποστόλου Γκέκα του Νικολάου και του συγχωριανού του Λάμπρου Ζαχαρού του Χρήστου.

Λάμπρος Ζαχαρός του Χρήστου

 …..Στην κατοχή στο Χωριό ήρθε για δεύτερη φορά απόσπασμα Ιταλών από τη Δρακότρυπα……Οι Ιταλοί είχαν μαζί τους ένα λεγεωνάριο. Ο λεγεωνάριος ήταν σαν διερμηνέας. Η καταγωγή του ήταν από το Ανθηρό και ονομαζόταν Γραμμένος. Ζήτησαν ποιοι έχουν στο Χωριό όπλα….και άνοιξαν τα χαρτιά που είχαν όλα τα στοιχεία. Ζητούσαν τους Χρήστο Ζαχαρό, Γεώργιο Ράπτη, Στυλιανό Ευαγγελάκη, Ιωάννη Βαγιάκη. Τους έπιασαν εδώ, τους έκλεισαν μέσα για τρεις μέρες και ζητούσαν από αυτούς όπλα. Τον πατέρα μου τον είχαν για Τσαγκαρόν Χρήστο. Έφαγαν ξύλο πρώτα, τους μακέλεψαν. Μπροστά στην πίεση ο πατέρας μου έκανε το λάθος να παραδώσει ένα ξίφος, οπότε του ζητούσαν και το όπλο με αποτέλεσμα με μια γροθιά που τον έριξε ο Ιταλός έχασε το ένα μάτι του. Την τρίτη φορά πήγαν στην Κούρα και πήραν το Χαλίλη Νίκο του Βάϊου και τον πήγαν στη Γερμανία. Εκεί πήγαν με προδοσία…

Απόστολος Γκέκας του Ιωάννη

…..Το Χωριό μας ευτύχησε να μη βρεθεί κάτω από την Κατοχή, αν και οι Ιταλοί το επισκέφθηκαν αρκετές φορές, ενώ το ίδιο διάστημα έγινε πέρασμα ανταρτών της Εθνικής Αντίστασης.

Απ΄το καλοκαίρι του 1941 η πείνα και η ανέχεια άρχισε να παίρνει απρόβλεπτες διαστάσεις. <<Θέριζε>> ολόκληρο το Χωριό.

Οι Ιταλοί έφτασαν ως εδώ, δυστυχώς με συνεργάτη τους κάποιο μέλος της τυχοδιωκτικής οργάνωσης των Λεγεωναρίων που έφερνε το επώνυμο Γραμμένος από το Ανθηρό. Τρομοκρατώντας, απειλώντας και δέρνοντας όποιον έπιαναν ζητούσαν την παράδοση όπλων. Ευτυχώς, παρά τα σκληρά μέτρα, το ηθικό των χωριανών διατηρήθηκε και μόνο παραδόθηκε ελάχιστος άχρηστος οπλισμός.

Για να μπορέσουμε να ζήσουμε αναγκάστηκε η μάνα μου να στουμπάει κότσιαλα, να ρίχνει λίγο γάλα, που να το βρούμε κι αυτό, να βράσουν για να φάμε. Το ίδιο κάναμε και με τα βελάνια απ΄τα δέντρα και τα πουρνάρια. Τρώγονται παιδί μ΄ τα κότσιαλα και τα βελάνια;

Μέσα στην πείνα έφτασε και ο Γραμμένος με τους Ιταλούς από τη Σκλάταινα εδώ στα Πλατάνια, στα δικά μας σπίτια. Ξεγέλασαν, έπιασαν τον παππού το Γιώργο Κουτρουμάνο και τον κτυπούσαν για να μαρτυρήσει που έχει κρυμμένο το όπλο. Ο παππούς δεν άντεξε άλλο το ξύλο και αναγκάστηκε να μαρτυρήσει. Πήγαν στην κρύπτη που το είχε, το πήραν, τον άφησαν ελεύθερο και έφυγαν για το κέντρο του Χωριού αφού συνέλαβαν και πήραν μαζί τους τον Κίμωνα και το Θανάση Πάτα που γύρισε απ΄τον πόλεμο. Εγώ μπροστά στον ξυλοδαρμό φοβήθηκα, έκοψα κάτω, ήρθα στο σπίτι και κρύφτηκα…].     

Γ) Η ΕΡΓΑΣΙΑ του αείμνηστου ιστοριοδίφη – ιστορικού ερευνητή και φίλου ΓΙΩΡΓΟΥ ΓΟΥΣΙΑ από τη Δρακότρυπα (Σκλάταινα) Καρδίτσας (απεβίωσε το 2026) δημοσιευθείσα στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΝΩΜΗ – Elliniki Gnomi στις 29.11.2012 με τίτλο <<Η Ιταλική κατοχή και η Ιταλική τραγωδία>>  στην οποία γράφει μεταξύ άλλων και για το λεγεωνάριο Γ. Γραμμένο επί λέξει τα εξής, ήτοι:

[..…Στη Δρακότρυπα, όπως στα περισσότερα ορεινά χωριά, δεν υπήρχε μόνιμη εγκατάσταση δυνάμεων των κατακτητών, οι οποίες ωστόσο έκαναν κατά διαστήματα αισθητή την παρουσία τους και δυστυχώς πάντοτε με τη συνδρομή ντόπιων συνεργατών, των αποκαλούμενων «λεγεωνάριων». Σκοπός τους, να αρπάξουν, να πλιατσικολογήσουν, να τρομοκρατήσουν και να αφοπλίσουν τον πληθυσμό. «Για ένα διάστημα που ήταν στο χωριό, είχαν το φυλάκιό τους δίπλα στο σπίτι μας στη θέση Παναγία και η μάνα μου πολλές φορές τους έδινε κορφή (γάλα που έχει υποστεί ζύμωση και είναι έτοιμο για την εξαγωγή του βούτυρου) και τρώγανε. Πιο μπροστά όμως, ένα απόσπασμα μας πήρε το μοσχάρι που είχαμε στο κατώι, κι άλλα ζώα» αφηγείται ο Νίκος Αρβανίτης.

Οι Ιταλοί στο χωριό

Σε καμία όμως από τις εφόδους που κάνανε για τη συγκέντρωση όπλων και στρατιωτικού υλικού δεν είχαν τα προσδοκώμενα αποτελέσματα,  μια που τα μόνα αντικείμενα που συνέλεξαν ήταν ένα αντίσκηνο που αναγκάστηκε να παραδώσει η Όλγα Γρηγορίου και ένας γκρας, όπλο του 1897, που παρέδωσε ο Αθανάσιος Χατζιάρας.

Για να πιέσουν τους κατοίκους, μάζευαν στην εκκλησία όσους άνδρες εύρισκαν, απειλώντας τους ότι θα τους εκτελέσουν εάν δεν παραδώσουν τα όπλα τους, και κατόπιν τους μετέφεραν στη Βατσουνιά.

Εκεί, μαζί με τους Βατσινιώτες τους έκλειναν στο σχολείο και τους ξυλοκοπούσαν άγρια. Λέγεται μάλιστα, ότι από το ανηλεές ξυλοκόπημα ένας Βατσινιώτης έχασε τη ζωή του.  

«Όταν γύρισε ο πατέρας μου, ήταν αγνώριστος, διηγείται ο Σωτήρης Λαμπρίδης. Το πρόσωπό του ήταν πρησμένο και μελανιασμένο από το ξύλο.

Το περισσότερο ξύλο το έφαγε από ένα λεγεωνάριο που φορούσε, ειδικά για το λόγο αυτό, δακτυλίδια στα χέρια του».

Δεν ξέρει το όνομα του ο Σ. Λαμπρίδης, μα αρκετοί είναι εκείνοι που έχουν μιλήσει για κάποιον Γ. Γραμμένο με καταγωγή από χωριό της Αργιθέας και διαμονή στην περιοχή των Φαρσάλων, ο οποίος έλυνε  και έδενε την περίοδο αυτή και στον οποίον αποδίδουν πολλά από τα δεινά που υπέστη ο ανδρικός πληθυσμός…..].

Σημειωτέον ότι μετά την αποχώρηση των κατακτητών από την Ελλάδα ο Γεώργιος Γραμμένος ήταν καταζητούμενος και από τις Αρχές για τις εγκληματικές του πράξεις.

ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ

Ως προς το θάνατό του δεν είναι σίγουρο πως αυτός επήλθε.

Κατά άλλους τα ίχνη του χάνονται είτε στη Θεσσαλία, είτε στην Αθήνα. Η εκδοχή της Αθήνας, εκτιμάται αν συνελήφθη από τους Ελασίτες και οδηγήθηκε εκεί για τα περαιτέρω, κατά τη γνώμη μου δεν ευσταθεί.

Το πιθανότερο να υπήρξε σύγχυση με τον Γεώργιο Γραμμένο, αντιστασιακό  της ομάδας Απελευθερωτική Γερμανικής Κατοχής Οργάνωση Νέων (Α.Γ.Κ.Ο.Ν. ή Α.Γ.Κ.Ω.Ν.) και μετέπειτα του ΕΔΕΣ που εκτελέστηκε από τους Γερμανούς στο Χαϊδάρι (1-7-1944) και να έφυγε η είδηση στο Ανθηρό ότι σκοτώθηκε στην Αθήνα ο Γεώργιος – Γιωργούλης Γραμμένος.

Κατά τον Ανθηριώτη συγγραφέα ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ Σωτ. ΚΟΥΤΗ – <<Το Κατούσι μια πινελιά στην Ιστορία (σελίς 91)>> και κατά τον αφηγητή του και συγχωριανό Χρήστο Κ. Αρκούδα η αλήθεια είναι ότι ο Γεώργιος Γραμμένος πέρασε από το Χωριό Κοτσιλή Φαρσάλων, αφού κάτοικοι από το Χωριό αυτό του είχαν κλέψει ένα άλογο, για να το πάρει πίσω. Διανυκτέρευσε στην καλύβα του Κώστα Αρκούδα – πατέρα του Χρήστου Αρκούδα και εκεί σε συζήτηση του ανέφερε για την κλοπή του αλόγου του.

Παρά τις συμβουλές του Κώστα Αρκούδα ότι κινδυνεύει η ζωή του δεν τον άκουσε και αναχωρώντας για το Κοτσιλή χάθηκαν τα ίχνη του. Μετά από λίγο μαθεύτηκε πως βρέθηκε νεκρός.  

Είναι αυτή η επικρατέστερη εκδοχή για το θάνατό του και φαίνεται πως πλήρωσε για τα δικά του εγκλήματα από ομοίους του, από δεινοπαθήσαντες ή από αντάρτες του ΕΛΑΣ που γνώριζαν για την αντεθνική του και όχι μόνο δράση.

Ο θάνατος του πατέρα του Βασιλείου Γραμμένου

Κατά το συγγραφέα Γεώργιο Αναστ. Κωτή (Γραμματέα της Κοινότητας Ανθηρού) και πλείστους όσους παλαιότερους Ανθηριώτες που μολογούσαν τα γεγονότα της περιόδου της Κατοχής και του εμφυλίου, στο βιβλίο του (Ανθηρό – Το Χωριό μας μέσα στην Ιστορία Νοέμβριος, 1998-2000 και σελίς 150) αναφέρει πως το Βασίλειο Γραμμένο εκτέλεσαν οι αντάρτες το 1949 κάπου στον Καρακίτσιο Κατουσίου, επειδή τους έκλεψε μία γίδα. Η κλοπή – ζωοκλοπή ήταν από τα βαρύτερα αδικήματα την εποχή εκείνη.

Πιθανόν οι αντάρτες, μετά την κλοπή και από σχετική ανάκριση, να έμαθαν και ότι ήταν ο πατέρας του δοσίλογου και λεγεωνάριου των Ιταλών – ληστοσυμμορίτη και παρακρατικού γιου του Γεωργίου Γραμμένου στη Θεσσαλία.

Οι οικογένειες των Γραμμεναίων μολογούν ακόμα σατιρικά το  “σιούτα γίδα ψένεται – παρδαλή δε φαίνεται, όποτες Σιώμο μ όποτες” που τραγουδούσε ο Βασίλειος Γραμμένος ή Κοτρώτσιος σε γάμο ενός από τα παιδιά του (πατέρας το δοσίλογου) και χόρευε ο αδερφός του Χρυσόστομος – Σιώμος Γραμμένος, αφού του είχε κλέψει 2 γίδες και τις έσφαξε για το τραπέζι.

Έτσι ας μην αναρωτιούνται κάποιοι που έμοιασε το παιδί του, ο Γιωργούλης!!! 

Το ερώτημα είναι και παραμένει, αφού από την έρευνά μου δεν εξευρέθησαν στοιχεία για το ζήτημα αυτό, αν ο λεγεωνάριος από το Ανθηρό Γεώργιος ή Γιωργούλης Γραμμένος του Βασιλείου ήταν συνδεδεμένος και με τη Ρωμαϊκή Λεγεώνα, οργάνωση Ιταλόφυλη από βλαχόφωνους που είχε ιδρύσει ο περιβόητος Αλκιβιάδης Διαμάντης με την υποστήριξη των ιταλικών αρχών κατοχής κυρίως στην περιοχή του Ασπροποτάμου Τρικάλων [«Λεγεώνα των Βλάχων» ή «Ρωμαϊκή Λεγεώνα» που είχε ως στόχο την ίδρυση ενός αυτόνομου κρατιδίου (του «Πριγκιπάτου της Πίνδου») υπό την προστασία της Ιταλίας] ή λειτουργούσε απευθείας και από μόνος του με τους κατακτητές.

ΟΙ ΙΤΑΛΟΙ υπό μορφή αιχμαλωσίας στα ΧΩΡΙΑ ΜΑΣ

 Επ’ ευκαιρία της εδώ εργασίας μου άξιο μνείας είναι πως μετά την αφόπλιση από τον ΕΛΑΣ της μεραρχίας ΠΙΝΕΡΟΛΟ (PINEROLO) στην Πόρτα (Πύλη ) Τρικάλων στις 15 Οκτωβρίου 1943 με επείγουσα διαταγή του Μεράρχου του ΕΛΑΣ Μήτσου Φλούλη από τα Στουρναραίϊκα – Κούτσαινα όπου είχε έδρα και αστραπιαία επιχείρηση υπό τον Άρη Βελουχιώτη και μετά από σκληρή μάχη από τον Εφεδρικό ΕΛΑΣ (υπό τους Γερασιμίδη και Μίμη – Τάσο Μπουκουβάλα) με ολόκληρο σύνταγμα ιππικού των Ιταλών στη θέση <<Μπαλάνου>> – λίγο έξω από το Μουζάκι (πρόκειται για τις ιδιοκτησίες του Ανθηριώτη Ηρακλή Μπαλάνου σε μερική έκταση των οποίων σήμερα είναι το εκτροφείο πουλιών του Δασαρχείου Μουζακίου) – και την κατατρόπωσή τους (αφήνοντας στη μάχη 30 νεκρούς, ενώ από μεριάς Ελασιτών 3 νεκροί) αρχίζει να σηματοδοτείται η αντίστροφη μέτρηση της ήττας των Ιταλο Γερμανών κατακτητών και οι αιχμάλωτοι Ιταλοί διασκορπίστηκαν στα γύρω χωριά και στα χωριά μας στην Αργιθέα εργαζόμενοι σε χειρωνακτικές αγροτικές και άλλες κτηνοτροφικές δουλειές για να έχουν στέγη και λίγο ψωμί και να επιβιώσουν ώσπου να τελειώσει ο πόλεμος και να αποφύγουν τους Γερμανούς, όσοι δε επέζησαν επέστρεψαν στην Πατρίδα τους.

Από έρευνά μου στο Ανθηρό, οι Ιταλοί που παρέμειναν και τους είχαν στη δούλεψή τους οι Χωριανοί ήταν στα παρακάτω σπίτια, ήτοι:

– Ο Θωμάς Κωφός τς Δημητρούλαινας είχε στη δούλεψη του τον Mario και τον Spiro, που ενώ ήθελε να τους έχει στο σπίτι του αυτοί προτιμούσαν να μένουν σε μια καλύβα.

– Ο Θωμάς Κωφός ( πατέρας Αλέκου, Βίκτωρα κλπ) είχε έναν Ιταλό.

– O Ιωάννης Κωφός από Βίγλα είχε το Romeo.

– Ο Κώστας Νικολού Κωφός είχε το Nikol.

– Ο Αλκιβιάδης – Αλκής Κωφός είχε τον Pepino.

– Η οικογένεια Μιλτιάδη Κ. Μπακογιάννη είχε επίσης εργαζόμενο Ιταλό τον Leonello Balestra από τη Ferrara, που τη δεκαετία του 90 ήρθε στο Ανθηρό και φιλοξενήθηκε από την οικογένεια του αειμνήστου Δημοσθένη Μιλτ. Μπακογιάννη!!!

– Ο ιερέας Ανθηρού Ξενοφών Αρχιμανδρίτης είχε επίσης Ιταλούς (μεταξύ των οποίων και τον Entzo Barone).

– Ο Κων/νος Καναβός ή Κουτής του Φωτίου (Κώτσιος Κουτής) είχε τον Entzo Barone από το Τράπανι της Σικελίας, τον είχε σαν παιδί του και αλληλογραφούσαν. Έχω δε στα αρχεία μου το πρωτότυπο επιστολής του Entzo Barone από το Μάρτιο του 1953 προς τον πρωτομπάρμπα μου Κώτσιο Κουτή (αδερφό της Μάνας μου Αικατερίνης) γεγραμμένη στην Ελληνική – όπερ σημαίνει ότι ήταν εγγράμματος και γνώριζε καλά την Ελληνική γλώσσα και γραφή!!! Προφανώς ο Entzo Barone ζούσε εκεί σε Ελληνόφωνη περιοχή.

Η επιστολή αυτή ολόκληρη έχει συμπεριληφθεί στο βιβλίο του δάσκαλου ΗΛΙΑ ΔΗΜ. ΜΠΑΛΑΝΟΥ << ΤΟ ΑΝΘΗΡΟ ΚΑΡΔΙΤΣΗΣ (Η ΜΠΟΥΚΟΒΙΤΣΑ) ΚΑΙ Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΤΗΣ ΑΡΓΙΘΕΑΣ (ΒΙΒΛΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΟΠΟ ΣΟΥ ΚΑΙ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΣΟΥ ) Ανθηρό Καρδίτσας 2006 – τόμος Β΄ και σελίδες 319 επόμενες>> του οποίου υπήρξα και συνεργάτης στην έκδοση του δίτομου έργου του.

Στην Καρυά – Τριζόλου ο Ευάγγελος Κουτσοχρήστος είχε δύο, τον ένα τον λέγανε Loizo.

Στην Καπετανόβρυση Πετρωτού οι αείμνηστοι Κώστας και Βάϊα Τσιούμα φιλοξένησαν αρκετούς Ιταλούς, ένας δε από αυτούς ονόματι Tziováni αρρώστησε – έχασε εκεί τη ζωή του και τον ενταφιάσανε παραδίπλα από το σπιτοκάλυβό τους. Ο αείμνηστος δε δάσκαλος Δημήτριος Κ. Τσιούμας, που έζησε το γεγονός, έγραψε για το  Tziováni ένα εξαιρετικό ποίημα.

Σε γενικές γραμμές, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, οι Ιταλοί πέρασαν καλά στα χωριά μας ώσπου έφυγαν. Τους είχαν οι δικοί μας σαν παιδιά τους. 

Από το πέρασμα των Ιταλών αιχμαλώτων – φιλοξενουμένων μας έμειναν κάποιες Ιταλικές λέξεις, όπως μαντζιάρε (φαγητό) και ντορμίρε (ύπνος) [ mangiare e dormire ] καθώς και μερικά πτυοσκάπανα (φτυάρια και τσαπιά) που τα λέγαμε ιταλούς.

Η μαύρη – μελανή σελίδα του Γεωργίου Γραμμένου ως λεγεωνάριου – δοσίλογου αφορά και μόνο τον ίδιο και όχι το ιστορικό Ανθηρό και την Αργιθέα που οι κάτοικοι είχαν συμμετοχή πλείστοι όσοι στην Εθνική Αντίσταση, είτε με τον ΕΛΑΣ είτε με τον ΕΔΕΣ, πολεμώντας τον κατακτητή.  Ούτε και την οικογένεια των υπολοίπων Γραμμεναίων, όπως προανέφερα, ακουμπά η δράση του.

Μακάρι να μην υπήρξαν άλλοι όμοιοί του στην Αργιθέα.  Αν όμως υπήρξαν και προκύπτει αποδεδειγμένα η συνεργατική δράση τους με τους κατακτητές καλόν είναι να καταγραφούν για να τους μαθαίνουμε.

Αυτά για την Τοπική Ιστορία και όχι για αναμόχλευση παθών.

Μάϊος 2026

Μενέλαος Νικ. Παπαδημητρίου