Υπάρχουν κτίρια που η ιστορία τους δεν περιορίζεται στους τοίχους τους. Κρατούν μέσα τους τις αλλαγές ενός ολόκληρου τόπου. Το Χάνι του Ζήση, στα Χάνια Πηλίου, είναι ένα από αυτά. Εδώ και 122 χρόνια βρίσκεται στο ίδιο ορεινό πέρασμα, έχοντας δει το Πήλιο να περνά από την εποχή των καλντεριμιών και των υποζυγίων στους ασφαλτοστρωμένους δρόμους, τα αυτοκίνητα και τον σύγχρονο τουρισμό.
Η ιστορία του αρχίζει το 1904, σε ένα Πήλιο πολύ διαφορετικό από το σημερινό. Το οδικό δίκτυο που γνωρίζουμε σήμερα δεν υπήρχε και η επικοινωνία του Βόλου με τα χωριά της ανατολικής πλευράς του βουνού γινόταν μέσα από μονοπάτια και καλντερίμια. Οι άνθρωποι ταξίδευαν πεζοί ή με ζώα και η μετάβαση από τη μία πλευρά του Πηλίου στην άλλη μπορούσε να απαιτήσει ολόκληρη ημέρα.
Πάνω στην παλιά διαδρομή που ένωνε τον Βόλο με τη Ζαγορά, στα Χάνια και σε υψόμετρο περίπου 1.200 μέτρων, το Χάνι του Ζήση αποτέλεσε για δεκαετίες σταθμό για όσους διέσχιζαν το βουνό. Από το 1904 συνδέθηκε με την οικογένεια Σταμάτη, στην οποία παραμένει από γενιά σε γενιά μέχρι σήμερα και εμείς το παρουσιάσαμε στην καθημερινή τηλεοπτική εκπομπή της ΕΡΤ3 “Περίμετρος”
Όταν το χάνι ήταν ανάγκη και όχι τουρισμός
Το χάνι εκείνης της εποχής δεν είχε τη σημερινή έννοια του ξενοδοχείου. Ήταν μέρος του ίδιου του ταξιδιού.
Εκεί ο περαστικός μπορούσε να φάει, να ζεσταθεί και να κοιμηθεί πριν συνεχίσει την κοπιαστική διαδρομή. Μαζί του έπρεπε να ξεκουραστούν και τα ζώα, που αποτελούσαν το βασικό μέσο μετακίνησης ανθρώπων και μεταφοράς προϊόντων, γι’ αυτό και το Χάνι διέθετε στάβλο.
Άλλωστε, η ίδια η ονομασία «Χάνια» μαρτυρά τον παλιό χαρακτήρα της περιοχής ως τόπου στάσης και περάσματος. Στην ιστορική διαδρομή υπήρχαν το Χάνι του Μάνθου, το Χάνι του Ζήση και λίγο μακρύτερα το Χάνι του Κοκκίνη, πρώην Θεοδώρου, ενώ τμήματα των παλιών καλντεριμιών εξακολουθούν ακόμη να θυμίζουν τη γεωγραφία εκείνων των μετακινήσεων.
1912: Ο Ελευθέριος Βενιζέλος περνά από το Χάνι
Μόλις οκτώ χρόνια μετά την έναρξη της λειτουργίας του, η ιστορία του Χανιού διασταυρώθηκε με εκείνη ενός από τα σημαντικότερα πολιτικά πρόσωπα της νεότερης Ελλάδας.
Το 1912 ο Ελευθέριος Βενιζέλος επισκέφθηκε το Πήλιο και τη Ζαγορά. Η διέλευσή του από το Χάνι του Ζήση καταγράφεται σε αναφορές που παραπέμπουν σε δημοσιεύματα της βολιώτικης εφημερίδας «Κήρυξ» του Απριλίου του 1912. Σύμφωνα με αυτά, κατά την επιστροφή του από τη Ζαγορά πέρασε από το Χάνι πριν συνεχίσει προς την Πορταριά και στη συνέχεια προς τον Βόλο.
Η λεπτομέρεια έχει τη δική της ιστορική αξία: ακόμη και ο πρωθυπουργός της χώρας και η συνοδεία του ακολουθούσαν τις ίδιες ορεινές διαδρομές που χρησιμοποιούσαν κάτοικοι, έμποροι και ταξιδιώτες του Πηλίου.
Ένα Χάνι που έμαθε να επιβιώνει
Μόλις δύο χρόνια αργότερα, το 1914, ήρθε η πρώτη μεγάλη καταστροφή. Ισχυρή πλημμύρα έπληξε το Χάνι, προκαλώντας σοβαρές ζημιές. Η οικογένεια το ξανάχτισε και η λειτουργία του συνεχίστηκε.
Περίπου τρεις δεκαετίες αργότερα ήρθε μια ακόμη σκληρότερη δοκιμασία. Στα χρόνια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της Κατοχής, το Χάνι του Ζήση πυρπολήθηκε δύο φορές από τις δυνάμεις κατοχής.
Και τις δύο φορές ξαναχτίστηκε.
Μέσα στις πρώτες τέσσερις δεκαετίες της ζωής του είχε ήδη γνωρίσει μία μεγάλη πλημμύρα και δύο πυρπολήσεις. Και κάθε φορά επέστρεφε στην ίδια θέση.
Μετά τον πόλεμο άρχισε να αλλάζει ριζικά και ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι μετακινούνταν στο Πήλιο. Οι νέοι δρόμοι και το αυτοκίνητο περιόρισαν σταδιακά τον ιστορικό ρόλο των χανιών. Ο ταξιδιώτης δεν χρειαζόταν πλέον έναν σταθμό για να ξεκουράσει το ζώο του ούτε μια διανυκτέρευση για να ολοκληρώσει τη διαδρομή Βόλου – Ζαγοράς.
Το Χάνι του Ζήση, όμως, δεν έκλεισε. Προσαρμόστηκε.
Το Πήλιο αλλάζει – Το Χάνι προσαρμόζεται
Το 1974 άρχισαν οι παρεμβάσεις που οδήγησαν σταδιακά στη μετάβασή του από το παραδοσιακό χάνι σε σύγχρονο ξενοδοχειακό κατάλυμα. Άλλαξε η λειτουργία του, όχι όμως η θέση, η ονομασία και, κυρίως, η οικογενειακή συνέχεια.
2023: Ο χείμαρρος πέρασε μέσα από το ξενοδοχείο
Και ενώ οι μεγάλες καταστροφές έμοιαζαν να ανήκουν πια στη μακρινή ιστορία του, σχεδόν 110 χρόνια μετά την πλημμύρα του 1914, το νερό επέστρεψε με καταστροφική δύναμη.
Τον Σεπτέμβριο του 2023, οι κακοκαιρίες Daniel και Elias, που σάρωσαν τη Μαγνησία και το Πήλιο, προκάλεσαν τεράστιες ζημιές και στο Χάνι του Ζήση. Τα ορμητικά νερά του χειμάρρου πέρασαν μέσα από το ισόγειο του ξενοδοχείου, καταστρέφοντας ό,τι βρέθηκε στο πέρασμά τους και προκαλώντας εκτεταμένες ζημιές στην επιχείρηση. Ήταν μία ακόμη βαριά δοκιμασία για ένα Χάνι που είχε ήδη επιβιώσει από φυσικές καταστροφές και από τις φωτιές του πολέμου.
Και αυτή τη φορά, όμως, αποκαταστάθηκε και συνέχισε.
122 χρόνια στο ίδιο πέρασμα
Σήμερα, 122 χρόνια μετά το Χάνι του Ζήση εξακολουθεί να λειτουργεί στα Χάνια, μέσα στο δάσος της οξιάς, παραμένοντας στα χέρια της οικογένειας Σταμάτη. Από εκεί όπου κάποτε περνούσαν πεζοί ταξιδιώτες και υποζύγια, σήμερα περνούν αυτοκίνητα, επισκέπτες, εκδρομείς και τουρίστες. Σώζεται μάλιστα ένα ιδιαίτερα πολύτιμο φωτογραφικό τεκμήριο: φωτογραφία του Χανιού από την περίοδο λίγο πριν από το 1920, η οποία έχει δημοσιευθεί από το αρχείο «Η Μαγνησία στο πέρασμα του χρόνου».
Η ιστορία του Χανιού του Ζήση είναι τελικά κάτι περισσότερο από την ιστορία μιας οικογενειακής επιχείρησης. Είναι ένα μικρό κομμάτι της κοινωνικής ιστορίας του ίδιου του Πηλίου: από το καλντερίμι στον σύγχρονο δρόμο, από το υποζύγιο στο αυτοκίνητο, από το χάνι του οδοιπόρου στον τουρισμό του 21ου αιώνα.
Και είναι παράλληλα μια ιστορία αντοχής: η πλημμύρα του 1914, οι δύο πυρπολήσεις στα χρόνια της Κατοχής, ο Daniel και ο Elias το 2023 άφησαν πάνω του τα σημάδια διαφορετικών εποχών, χωρίς να διακόψουν τη συνέχεια.
Το κτίριο άλλαξε. Το Πήλιο άλλαξε. Ο τρόπος με τον οποίο ταξιδεύουν οι άνθρωποι άλλαξε ακόμη περισσότερο.
Το Χάνι, όμως, παραμένει στο ίδιο πέρασμα από το 1904. Και 122 χρόνια αργότερα εξακολουθεί να προσφέρει αυτό για το οποίο δημιουργήθηκε, μια στάση και φιλοξενία σε όσους περνούν από το βουνό.
www.ertnews.gr
