Η Κλιμάκωση της σύγκρουσης Χούθι – Σαουδικής Αραβίας: Ένας ακόμη επικίνδυνος πόλεμος στον Κόλπο

Η Υεμένη βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο μιας επικίνδυνης στρατιωτικής κλιμάκωσης. Ένας εμφύλιος πόλεμος, που διαρκεί περισσότερο από μία δεκαετία, έχει προκαλέσει τεράστια ανθρωπιστική καταστροφή και διαλύει τον εναπομείναντα κρατικό μηχανισμό της χώρας, τείνει να εξελιχθεί ξανά σε ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση. Αυτή τη φορά, όμως, το διακύβευμα δεν περιορίζεται στον έλεγχο της πρωτεύουσας Σαναά ή στην επιβίωση των αντιμαχόμενων παρατάξεων. Αφορά επίσης την ασφάλεια της Σαουδικής Αραβίας, τον ανταγωνισμό με το Ιράν και, κυρίως, τον έλεγχο μιας από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη, που είναι η Ερυθρά Θάλασσα.

Οι πρόσφατες εξελίξεις, όπως περιγράφονται στις σχετικές αναφορές, υποδηλώνουν μια νέα φάση έντασης. Αεροπορικές επιδρομές κατά θέσεων των Χούθι και επιχειρήσεις φιλοκυβερνητικών δυνάμεων στη δυτική ακτή της Υεμένης συνοδεύονται από αντεπιθέσεις των ανταρτών με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη και εντός του εδάφους της Σ.Αραβίας. Στο επίκεντρο βρίσκεται η περιοχή της Μόχα και το στρατηγικό πέρασμα Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, που συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Άντεν. Ο έλεγχός του προσφέρει σημαντικό στρατιωτικό πλεονέκτημα, αλλά και τη δυνατότητα άσκησης πίεσης στη διεθνή ναυσιπλοΐα. Οι ανακοινώσεις των αντιμαχόμενων πλευρών για εδαφικές μεταβολές και στρατιωτικές επιτυχίες χρειάζονται, ωστόσο, ανεξάρτητη διασταύρωση.

Πάντως, για να κατανοήσουμε τη σημερινή κρίση, πρέπει να επιστρέψουμε στις ιστορικές ρίζες της διάσπασης της Υεμένης. Η ενοποίηση του Βορρά και του Νότου το 1990 δεν εξάλειψε τις βαθιές πολιτικές, ιδεολογικές και κοινωνικές αντιθέσεις που είχαν διαμορφωθεί επί δεκαετίες. Ο εμφύλιος του 1994, η δυσαρέσκεια στον Νότο και η αδυναμία δημιουργίας ισχυρών κρατικών θεσμών άφησαν ανοιχτές πληγές. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αναπτύχθηκαν οι Χούθι, ένα κίνημα με ρίζες στη ζαϊντική κοινότητα του βορρά (που είναι μια εκδοχή Σιιτισμού) , το οποίο από τοπική εξέγερση εξελίχθηκε σε κυρίαρχη στρατιωτική και πολιτική δύναμη. Η κατάληψη της πρωτεύουσας Σαναά από τους Χούθι το 2014 και η επέμβαση της Σαουδικής Αραβίας το 2015 μετέτρεψαν την εσωτερική κρίση σε περιφερειακό πόλεμο.

Η αξιοπρόσεκτη αντοχή των Χούθι απέναντι σε έναν στρατιωτικά ισχυρότερο συνασπισμό εξηγείται από έναν συνδυασμό παραγόντων: την αξιοποίηση των αδυναμιών του κράτους, την πρόσβαση σε οπλισμό και τεχνογνωσία, την εξωτερική υποστήριξη από το Ιράν, αλλά και τη δική τους οργανωτική δομή και πολιτική ατζέντα. Η σχέση με την Τεχεράνη είναι σημαντική, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάθε απόφαση των Χούθι υπαγορεύεται από το Ιράν. Παράλληλα, οι διαφορετικές επιδιώξεις της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων έχουν δημιουργήσει αντιθέσεις ακόμη και στο στρατόπεδο των αντιπάλων τους, ιδιαίτερα ως προς το μέλλον του Νότου.

Η γεωγραφία προσδίδει στη σύγκρουση διεθνείς διαστάσεις. Οι επιθέσεις των Χούθι εναντίον εμπορικών πλοίων από τα τέλη του 2023 στην Ερυθρά Θάλασσα έχουν αναγκάσει ναυτιλιακές εταιρείες να εξετάσουν ή να επιλέξουν διαδρομές γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, αυξάνοντας τον χρόνο και το κόστος μεταφοράς. Η ασφάλεια αυτής της Θάλασσας συνδέεται έτσι με το παγκόσμιο εμπόριο, τις ενεργειακές ροές και τις εμπορικές σχέσεις Ευρώπης και Ασίας. Κάθε διεύρυνση της σύγκρουσης μπορεί να εμπλέξει περισσότερες περιφερειακές δυνάμεις και να καταστήσει δυσκολότερη μια πολιτική διευθέτηση.

Την ίδια στιγμή, πίσω από τους πυραύλους, τα drones και τις γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις, εκατομμύρια Υεμενίτες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν την πείνα, την έλλειψη καθαρού νερού και την κατάρρευση των υπηρεσιών υγείας. Η οικονομία έχει αποδυναμωθεί, οι εξαγωγές πετρελαίου έχουν περιοριστεί δραστικά και μεγάλο μέρος του πληθυσμού επιβιώνει χάρη στην περιστασιακή εργασία, τα εμβάσματα και την ανθρωπιστική βοήθεια. Η πολεμική οικονομία, ωστόσο, εξακολουθεί να τροφοδοτεί τη σύγκρουση.

Ποιοι είναι, λοιπόν, οι πραγματικοί στόχοι της νέας κλιμάκωσης στην Υεμένη; Μπορεί η Σαουδική Αραβία να περιορίσει στρατιωτικά τους Χούθι; Πόσο αποφασιστικός είναι ο ρόλος του Ιράν και πώς επηρεάζουν τις εξελίξεις οι περιφερειακές συμμαχίες; Και, τελικά, μπορεί να υπάρξει βιώσιμη ειρήνη χωρίς συμφωνία για την πολιτική ενότητα της Υεμένης, το μέλλον του Νότου και την ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας;

Αυτά είναι ορισμένα από τα κρίσιμα ερωτήματα που συζητώνται στο 85ο podcast της σειράς «Διεθνής Ματιά», που δημιουργεί ο Πολυδεύκης Παπαδόπουλος για το ΕΡΤΝews Radio και το ERTecho. Καλεσμένος είναι ο Γιώργος Μενεσιάν, διεθνολόγος και επιστημονικός συνεργάτης του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων για θέματα Μέσης Ανατολής και Καυκάσου, ο οποίος ασχολείται ιδιαίτερα με την κατάσταση στον Κόλπο και την Υεμένη.

Στη «Διεθνή Ματιά» κάθε βδομάδα δύο φορές (με πρώτη ανάρτηση στο ERTecho τα Σάββατα και τις Κυριακές στην ενότητα Podcasts>ERTNews), ανοίγει ένα παράθυρο ώστε να κοιτάμε από την Ελλάδα τον Κόσμο, αλλά για να επιστρέφουμε ξανά στη χώρα μας και τα δικά της ζητήματα μέσα από αυτό το γύρο και μια ευρύτερη σκοπιά. Σε κάθε pod εξετάζεται ένα σημαντικό γεγονός, ένα φαινόμενο παγκόσμιας σημασίας, μια μεγάλη τάση από το χώρο της πολιτικής, των διεθνών σχέσεων, της οικονομίας, της οικολογίας, της επιστήμης και τεχνολογίας ή και του πολιτισμού, που επηρεάζει καθοριστικά και καθολικά τη ζωή, αλλά και την κατάσταση στη χώρα μας. Και κάθε φορά το κάνουμε με τη συμμετοχή ιδιαίτερα επιλεγμένων καλεσμένων, που είναι ειδικοί σε καθέναν από αυτούς τους τομείς.