Το iefimerida.gr φιλοξενεί τη σειρά άρθρων «Μια σταγόνα ιστορία» του Δημήτρη Καμπουράκη
Πριν ακριβώς 91 χρόνια, στις 3 Νοεμβρίου 1935, η Ελλάδα έκανε ένα δημοψήφισμα που θα το ζήλευαν και οι πιο ευφάνταστοι δικτάτορες του πλανήτη.
Το ερώτημα ήταν αν οι Έλληνες επιθυμούσαν την επιστροφή της βασιλείας, που είχε καταργηθεί έντεκα χρόνια νωρίτερα. Η απάντηση υπήρξε καταλυτική. Υπέρ της βασιλείας ψήφισε το 97,88%, κατά μόλις το 2,12%. Με τέτοιο ποσοστό, ακόμα και ο ίδιος ο βασιλιάς θα μπορούσε να υποψιαστεί ότι κάτι δεν πήγαινε καλά. Αλλά όταν σου χαρίζουν ένα στέμμα, δεν κάθεσαι να μετράς τα ψηφοδέλτια.
Για να καταλάβουμε τι συνέβη, πρέπει να επιστρέψουμε στην ταραγμένη Ελλάδα του Μεσοπολέμου. Το 1924, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την απαξίωση της δυναστείας, είχε ανακηρυχθεί η Αβασίλευτη Δημοκρατία. Μόνο που η νεαρή Δημοκρατία δεν πρόλαβε να ενηλικιωθεί. Πραξικοπήματα, στρατιωτικά κινήματα, πολιτικές εκκαθαρίσεις, βενιζελικοί και αντιβενιζελικοί που αλληλοσπαράσσονταν. Οι στρατηγοί ανεβοκατέβαζαν κυβερνήσεις με την ίδια ευκολία που άλλαζαν στολές.
Πάρτε έναν μικρό κατάλογο κινημάτων για να αντιληφθείτε τι συνέβαινε. Τον Σεπτέμβριο του 1922 έγινε η Επανάσταση των Πλαστήρα και Γονατά, τον Οκτώβριο του 1923 το αποτυχημένο κίνημα Λεοναρδόπουλου–Γαργαλίδη και το 1924 εκδηλώθηκαν το ναυτικό κίνημα Κολιαλέξη και το στρατιωτικό κίνημα Λούφα. Τον Ιούνιο του 1925 ο Θεόδωρος Πάγκαλος κατέλαβε την εξουσία και εγκαθίδρυσε δικτατορία. Τον Απρίλιο του 1926 εκδηλώθηκε το αποτυχημένο κίνημα Καρακούφα–Μπακιρτζή στη Θεσσαλονίκη, τον Αύγουστο ο Κονδύλης ανέτρεψε τον Πάγκαλο και τον Σεπτέμβριο ακολούθησε η βίαιη διάλυση των Δημοκρατικών Ταγμάτων.
Τον Μάρτιο του 1933 ο Πλαστήρας επιχείρησε ανεπιτυχώς να καταλάβει την εξουσία, ενώ τον Μάρτιο του 1935 απέτυχε και το μεγάλο βενιζελικό στρατιωτικό κίνημα. Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους ο Κονδύλης επέβαλε νέα δικτατορική εκτροπή.
Ο Κονδύλης ήταν μια αξιοθαύμαστη περίπτωση πολιτικής ευλυγισίας. Παλαιός βενιζελικός, φανατικός αντιβασιλικός και υπερασπιστής της Δημοκρατίας, κατέληξε να γίνει ο αρχιτέκτονας της παλινόρθωσης. Αν η πολιτική συνέπεια ήταν ολυμπιακό άθλημα, ο Κονδύλης θα αποκλειόταν από τα προκριματικά. Σ’ αυτόν αποδίδεται η κυνική φράση «αν ήξερα τι μαλάκες είναι οι Έλληνες, θα τους κυβερνούσα από τον καιρό που ήμουν λοχίας».
Στις 10 Οκτωβρίου ανέτρεψε τον πρωθυπουργό Παναγή Τσαλδάρη, ανέλαβε την εξουσία, αυτοανακηρύχθηκε αντιβασιλέας και δρομολόγησε την επαναφορά της μοναρχίας. Έλειπε μόνο μια λεπτομέρεια, η τυπική συγκατάθεση του ελληνικού λαού. Έτσι προκηρύχθηκε δημοψήφισμα. Όχι για να αποφασίσουν οι πολίτες, αλλά για να επικυρώσουν αυτό που είχε ήδη αποφασίσει ο στρατηγός.
Η οργάνωση της ψηφοφορίας υπήρξε αριστούργημα εκλογικής μαγειρικής. Τα ψηφοδέλτια υπέρ της βασιλείας ήταν μπλε, με το στέμμα, ενώ της Δημοκρατίας κόκκινα, με τον φοίνικα. Κανονικά ο ψηφοφόρος έπαιρνε και τα δύο και επέλεγε μυστικά. Στην πράξη, όμως, η μυστικότητα είχε καταντήσει ανέκδοτο. Καταγγέλθηκαν ελλείψεις παραβάν και κόκκινων ψηφοδελτίων, ενώ οι λεπτοί φάκελοι μπορούσαν να προδώσουν το χρώμα της επιλογής. Η λογοκρισία περιόριζε τους αντιβασιλικούς και κορυφαίοι δημοκρατικοί πολιτικοί, όπως ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου και ο Γεώργιος Παπανδρέου, βρίσκονταν εξόριστοι στη Μύκονο. Ο Έλληνας μπορούσε να ψηφίσει ελεύθερα, αρκεί να ψήφιζε σωστά.
Και τότε συνέβη το θαύμα. Σχεδόν ενάμισι εκατομμύριο ψήφοι υπέρ της βασιλείας, μόλις 32.454 κατά. Η συμμετοχή εμφανίστηκε εντυπωσιακά αυξημένη, παρά την αποχή σημαντικών πολιτικών δυνάμεων. Καταγγέλθηκαν ακόμη και εκλογικά τμήματα με περισσότερα ψηφοδέλτια από εγγεγραμμένους. Φαίνεται πως ο ενθουσιασμός για τον βασιλιά ήταν τόσο μεγάλος, ώστε ψήφιζαν και όσοι δεν υπήρχαν στους καταλόγους.
Στις 25 Νοεμβρίου ο Γεώργιος Β΄ επέστρεψε στην Ελλάδα. Και σχεδόν αμέσως παραμέρισε τον Κονδύλη, τον άνθρωπο που του είχε ξαναφορέσει το στέμμα. Η πολιτική αχαριστία, βλέπετε, δεν είναι εφεύρεση της εποχής μας.
Η συνέχεια υπήρξε ακόμη πιο διδακτική. Η βασιλεία είχε επιστρέψει υποτίθεται για να εξασφαλίσει σταθερότητα και ομαλότητα. Εννέα μήνες αργότερα, στις 4 Αυγούστου 1936, ο Ιωάννης Μεταξάς, με τη πλήρη συγκατάθεση του βασιλιά, εγκαθίδρυσε δικτατορία.
Έτσι ολοκληρώθηκε το παράδοξο. Ένα δημοψήφισμα που έγινε στο όνομα της λαϊκής κυριαρχίας άνοιξε τον δρόμο για την κατάργησή της. Και μάλιστα με ποσοστό 97,88%. Διότι όταν μια εξουσία ελέγχει και την κάλπη και την καταμέτρηση, ο λαός μπορεί να αποφασίζει ελεύθερα. Αρκεί να συμφωνεί μαζί της.
