Συντριπτικά είναι τα στοιχεία τα οποία δίνει στη δημοσιότητα η καθηγήτρια Πνευμονολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και γενική γραμματέας της Ελληνικής Πνευμονολογικής Εταιρείας, Παρασκευή Κατσαούνου, για την δύναμη της εξάρτησης από την νικοτίνη.
Κατά τη διάρκεια συνέντευξής της στο newsletter του Εθνικού Οργανισμού Δημοσίας Υγείας, το οποίο κυκλοφόρησε χθες, η Παρασκευή Κατσαούνου επισημαίνει τα εξής σχετικά:
«Η νικοτίνη είναι μια από τις πιο εθιστικές ουσίες παρουσιάζοντας δείκτη εξάρτησης που ξεπερνά το αλκοόλ, τις αμφεταμίνες και την κάνναβη, και πλησιάζοντας τη σωματική και ψυχολογική εξάρτηση της κοκαΐνης και της ηρωίνης. Μάλιστα, η πιθανότητα εθισμού μετά από εφάπαξ χρήση ανέρχεται στο 32% για τη νικοτίνη, έναντι 23% για την ηρωίνη και 17% για την κοκαΐνη».
Τι συμβαίνει, άραγε, στον εγκέφαλο όταν εισπνέεται η νικοτίνη και με ποιον βιολογικό τρόπο εγκαθίσταται η εξάρτηση; Η Παρασκευή Κατσαούνου περιγράφει διεξοδικά, αλλά με σαφήνεια και καθαρότητα τον εν λόγω μηχανισμό:
«Ο μηχανισμός του εθισμού βασίζεται στη Θεωρία της Ανταμοιβής. Όταν η νικοτίνη εισπνέεται, φτάνει γρήγορα στον εγκέφαλο και συνδέεται με τους νικοτινικούς υποδοχείς ακετυλοχολίνης α4β2. Οι υποδοχείς αυτοί έχουν οκτώ φορές μεγαλύτερη συγγένεια με τη νικοτίνη από ό,τι με τον φυσικό τους νευροδιαβιβαστή, την ακετυλοχολίνη. Μόλις τρεις εισπνοές αρκούν για να καταληφθεί το 75% των υποδοχέων αυτών, ενώ ένα ολόκληρο τσιγάρο επιφέρει πλήρη κορεσμό (99%).
Η σύνδεση αυτή έχει ως αποτέλεσμα την άμεση έκκριση ντοπαμίνης προσφέροντας ένα τεχνητό συναίσθημα ευχαρίστησης, χαλάρωσης και ανταμοιβής. Με τη χρόνια χρήση, ο εγκέφαλος προσαρμόζεται: οι υποδοχείς απευαισθητοποιούνται και παράλληλα αυξάνονται σε αριθμό. Αυτό σημαίνει ότι οι μικρές εκκρίσεις ντοπαμίνης από τις καθημερινές, υγιείς δραστηριότητες (όπως το φαγητό ή η κοινωνική συναναστροφή) δεν επαρκούν πλέον για να νιώσει ο έφηβος φυσιολογικά. Η νικοτίνη έχει πλέον υποκλέψει το σύστημα ελέγχου, και ο χρήστης καπνίζει πλέον όχι για να νιώσει ευχαρίστηση, αλλά για να αποφύγει τα δυσφορικά συμπτώματα της στέρησης (άγχος, ευερεθιστότητα, αϋπνία, αδυναμία συγκέντρωσης, craving)».
Και τι συμβαίνει, τέλος, με εκείνους οι οποίοι έχουν την εντύπωση ότι το κάπνισμα τους βοηθά να αντιμετωπίσουν το άγχος; Η καθηγήτρια δεν «μασάει τα λόγια της» και ξεκαθαρίζει την ισχύουσα βιολογική πραγματικότητα και τους μηχανισμούς οι οποίοι λαμβάνουν χώρα, κατά την πρόσληψη της νικοτίνης.
Εξηγεί η ίδια: «Η εξάρτηση από τη νικοτίνη είναι μια πραγματική, βιολογική ασθένεια που ριζώνει νωρίς. Καταρρίπτοντας τον μύθο ότι το κάπνισμα μειώνει το στρες (στην πραγματικότητα οι μελέτες δείχνουν ότι η διακοπή για 6 μήνες μειώνει κατακόρυφα το αντιλαμβανόμενο στρες, ενώ το κάπνισμα απλώς ανακουφίζει προσωρινά το στερητικό άγχος που το ίδιο προκάλεσε), γίνεται σαφές ότι οι έφηβοι παγιδεύονται σε έναν φαύλο κύκλο».
