Η σκληρή αντίδραση Ερντογάν στους ελληνικούς εξοπλισμούς, στον απόηχο της συμφωνίας για την «Ασπίδα του Αχιλλέα», ανεβάζει εκ νέου τους τόνους στα ελληνοτουρκικά.
Εντονη αντίδραση Ερντογάν στους ελληνικούς εξοπλισμούς
Σε μια νέα και σαφώς πιο δύσκολη φάση φαίνεται να εισέρχονται τα ελληνοτουρκικά, με την «Ασπίδα του Αχιλλέα» και τη συμφωνία για την προμήθεια ισραηλινών οπλικών συστημάτων να επιταχύνουν εξελίξεις που είχαν ήδη αρχίσει να διαμορφώνονται στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Η έντονη αντίδραση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στους ελληνικούς εξοπλισμούς, σε συνδυασμό με την επαναφορά από την Άγκυρα των αξιώσεων περί αποστρατιωτικοποίησης των νησιών και των «γκρίζων ζωνών», δημιουργεί πλέον ένα περιβάλλον που απέχει αισθητά από το κλίμα που ακολούθησε τη Διακήρυξη των Αθηνών.
Η νέα ελληνική αρχιτεκτονική αεράμυνας αντιμετωπίζεται από την Τουρκία όχι απλώς ως ένα ακόμη εξοπλιστικό πρόγραμμα, αλλά ως εξέλιξη που επηρεάζει τους συσχετισμούς ισχύος στο Αιγαίο.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» συνδέεται ευθέως στην τουρκική ανάγνωση με την εμβάθυνση της στρατηγικής και αμυντικής σχέσης Ελλάδας–Ισραήλ, η οποία προκαλεί αυξανόμενη καχυποψία στην Άγκυρα και στην τουρκική κοινή γνώμη. Το κλίμα αυτό ενισχύει και την εσωτερική πίεση για σκληρότερη στάση απέναντι στην Αθήνα. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η ασυνήθιστα σκληρή δημόσια παρέμβαση του Τούρκου προέδρου, ο οποίος κάλεσε την Αθήνα να εγκαταλείψει τον εξοπλισμό των νησιών που η Άγκυρα θεωρεί ότι τελούν υπό καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης.
«Αν στέλναμε ένα μήνυμα από το Κας στην Ελλάδα»
Ακόμη μεγαλύτερη σημασία είχε η αναφορά του στο Κας, απέναντι από το Καστελόριζο. «Αν στέλναμε ένα μήνυμα από το Κας στην Ελλάδα, θα το άκουγαν, έτσι δεν είναι;», ανέφερε ο Τούρκος πρόεδρος, συνδέοντας ουσιαστικά τη νέα επίθεση κατά της Αθήνας με τα ελληνικά εξοπλιστικά προγράμματα. Παράλληλα κατηγόρησε την ελληνική πλευρά ότι, αντί να ανταποκρίνεται στις –κατά την τουρκική εκδοχή– καλές προθέσεις της Άγκυρας, ακολουθεί το «λάθος μονοπάτι» ενισχύοντας στρατιωτικά τα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου.
Πρόκειται για αισθητή μεταβολή της προεδρικής ρητορικής σε σχέση με την περίοδο που ακολούθησε την υπογραφή της Διακήρυξης των Αθηνών τον Δεκέμβριο του 2023. Και το σημαντικότερο είναι ότι η συγκεκριμένη τοποθέτηση δεν έρχεται ως μεμονωμένο επεισόδιο. Εντάσσεται σε μια αλληλουχία τουρκικών κινήσεων που επαναφέρουν σταδιακά στο προσκήνιο το σύνολο σχεδόν των ανοιχτών μετώπων των ελληνοτουρκικών σχέσεων.
Η Αθήνα, από τη δική της πλευρά, δεν επέλεξε να απαντήσει στον ίδιο τόνο στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η κυβερνητική γραμμή παραμένει υπέρ της διατήρησης ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας και της συνέχισης του διαλόγου, χωρίς όμως αυτό να συνεπάγεται αποδοχή των τουρκικών αιτιάσεων. Αντί της δημόσιας αντιπαράθεσης, η ελληνική πλευρά επιχειρεί μέχρι στιγμής να απαντήσει κυρίως σε διπλωματικό επίπεδο.
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η ρηματική διακοίνωση που, όπως έχει ανακοινώσει ο Γιώργος Γεραπετρίτης, έχει αποστείλει η Αθήνα προς την Άγκυρα για την τουρκική οριοθέτηση θαλάσσιων πάρκων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Η ελληνική πλευρά έχει καταστήσει σαφές ότι θα συνεχίσει να απαντά μέσω της διπλωματικής οδού στις τουρκικές κινήσεις και αιτιάσεις, μεταξύ άλλων και σε όσες αφορούν την ελληνική κυριαρχία στα νησιά.
Η «μάχη» των διακοινώσεων είναι πλέον αμφίδρομη. Σύμφωνα με τη «Μιλιέτ», το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών απέστειλε από την πλευρά του ρηματική διακοίνωση στην Αθήνα για τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα και τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, προειδοποιώντας ότι η Τουρκία δεν πρόκειται να αποδεχθεί ενέργειες που, κατά την άποψή της, μεταβάλλουν το status quo στο Αιγαίο.
Η Αθήνα επιχειρεί ταυτόχρονα να μεταφέρει τη συζήτηση και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Κατά την άτυπη συνάντηση των υπουργών Εξωτερικών στο Γουίκλοου της Ιρλανδίας, ο Γιώργος Γεραπετρίτης ενημέρωσε τους Ευρωπαίους ομολόγους του για τις τουρκικές κινήσεις και ειδικότερα για την οριοθέτηση των θαλάσσιων πάρκων σε Βόρειο Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.
«Είχα την ευκαιρία να ενημερώσω τους ομολόγους μου σχετικά με την κατάσταση που επικρατεί στην Ανατολική Μεσόγειο και στο Αιγαίο και τα ζητήματα που έχουν να κάνουν με παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου», ανέφερε μετά τη συνάντηση, ξεκαθαρίζοντας ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να δεχθεί «οποιαδήποτε υποχώρηση σε σχέση με την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματά της». Παράλληλα εξέφρασε την εκτίμηση ότι, σε περίπτωση επιθετικής ενέργειας, θα υπάρξει άμεση ευρωπαϊκή αλληλεγγύη.
Το πραγματικό ερώτημα, ωστόσο, είναι εάν η νέα φάση της αντιπαράθεσης θα περιοριστεί στο επίπεδο των δηλώσεων, των διαβημάτων και των NAVTEX ή εάν θα μεταφερθεί εκ νέου στο πεδίο. Η Τουρκία έχει ήδη εκδώσει NAVTEX για έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο, ενώ στην Αθήνα παρακολουθούν με ιδιαίτερη προσοχή τις κινήσεις της Άγκυρας ενόψει και των επόμενων ελληνικών πρωτοβουλιών.
Το κρισιμότερο τεστ παραμένει η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου. Εφόσον επανεκκινήσουν οι εργασίες που συνδέονται με τη μελλοντική πόντιση του καλωδίου, δεν αποκλείεται να δημιουργηθεί εκ νέου ένα σκηνικό στο οποίο οι διαφορετικές αντιλήψεις Αθήνας και Άγκυρας για τις θαλάσσιες ζώνες θα δοκιμαστούν στην πράξη. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης έχει επαναλάβει ότι το έργο θα προχωρήσει σύμφωνα με όσα προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αποκτά ιδιαίτερη σημασία και η συνάντηση του διοικητή της ΕΥΠ Θέμη Δεμίρη με τον επικεφαλής της ΜΙΤ Ιμπραήμ Καλίν. Ο συγκεκριμένος δίαυλος αποτελεί μία από τις δικλίδες που Αθήνα και Άγκυρα επιδιώκουν να διατηρούν ενεργές ακόμη και όταν η πολιτική και διπλωματική ένταση αυξάνεται, ακριβώς για να περιορίζεται ο κίνδυνος μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα», επομένως, δεν δημιουργεί από μόνη της τη νέα ένταση στα ελληνοτουρκικά. Φαίνεται όμως να λειτουργεί ως επιταχυντής μιας διαδικασίας που είχε ήδη ξεκινήσει με τα θαλάσσια πάρκα, τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και την επαναφορά των πάγιων τουρκικών διεκδικήσεων. Η αντίδραση της Άγκυρας στην εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας Ελλάδας–Ισραήλ προσθέτει πλέον έναν ακόμη παράγοντα σε μια ήδη σύνθετη εξίσωση.
Και κάπως έτσι, μετά από μια μακρά περίοδο κατά την οποία Αθήνα και Άγκυρα επιχείρησαν να κρατήσουν τις διαφορές τους μακριά από το πεδίο, το επόμενο διάστημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Τα θαλάσσια πάρκα, οι NAVTEX και κυρίως η ηλεκτρική διασύνδεση με την Κύπρο θα δείξουν εάν η σημερινή κλιμάκωση θα παραμείνει σε επίπεδο ρητορικής και διπλωματίας ή εάν τα ελληνοτουρκικά εισέρχονται πράγματι σε μια νέα περίοδο δοκιμασίας επί του πεδίου.
