Η Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος-Εθνικό Ιστορικό Μουσείο παρουσιάζει την περιοδική έκθεση «Αθήνα 1834–1944: Η γένεση της σύγχρονης πόλης». Η έκθεση, η οποία τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού, αποτυπώνει τη συναρπαστική μεταμόρφωση της Αθήνας από επαρχιακή κωμόπολη σε ευρωπαϊκή μεγαλούπολη.
Διανύει μια διαδρομή 111 ετών, με αφετηρία την επίσημη μεταφορά της έδρας του νεοσύστατου ελληνικού κράτους το 1834 στην πόλη και καταληκτικό ορόσημο την απελευθέρωσή της από τη γερμανική κατοχή τον Οκτώβριο του 1944. Μέσα από πολύτιμο αρχειακό υλικό, φωτογραφίες και αντικείμενα από τις Συλλογές του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου και συνεργαζόμενων φορέων, επιχειρείται μια πολυεπίπεδη προσέγγιση της ιστορικής πορείας και των παραγόντων που διαμόρφωσαν τη νεότερη Αθήνα.
Στο επίκεντρο της παρουσίασης τίθενται πολεοδομική εξέλιξη, δημόσια και ιδιωτική αρχιτεκτονική, ανάπτυξη των υποδομών και των υπηρεσιών, πολιτικός βίος, οικονομική εξέλιξη, πνευματική παραγωγή, κοινωνική και κοσμική ζωή, καθημερινότητα. Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στους ανθρώπους και στον τρόπο που αντιλαμβάνονται και δρουν στον δημόσιο χώρο. Η πόλη διαφυλάσσει την ιστορική της μνήμη, την ίδια στιγμή που οι ξένοι επισκέπτες εξακολουθούν να συρρέουν, γοητευμένοι πάντοτε από το ένδοξο παρελθόν της.
Η έκθεση προσεγγίζει την Αθήνα ως έναν ζωντανό οργανισμό που συνεχώς μεταβάλλεται. Φιλοδοξεί να προσφέρει στους επισκέπτες της μια βιωματική εμπειρία σύνδεσης με το χθες, το παρόν και το μέλλον της πόλης, προσκαλώντας τους να την αντικρίσουν με νέα ματιά.
Οι βασικές ενότητες της έκθεσης:
1. Η «φαντασιακή» Αθήνα
Η «φαντασιακή» εικόνα της Αθήνας που επικρατούσε στη δυτική σκέψη από την (επ)ανακάλυψή της, κυρίως κατά τον 18ο και 19ο αιώνα, και τη συνέδεε με την αρχετυπική εικόνα της ως κοιτίδας των Γραμμάτων και των Τεχνών καθόρισε την ταυτότητα της «Νέας Αθήνας».
2. Η πολεοδομική εξέλιξη
Περιγράφεται η πολεοδομική εξέλιξη της πόλης από την απελευθέρωσή της από την οθωμανική κυριαρχία και τη μεταφορά σε αυτήν της έδρας του ελληνικού κράτους (1834) μέχρι τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου (1944). Η διαδρομή αυτή περιλαμβάνει το αρχικό πολεοδομικό σχέδιο μιας ιδανικής νεοκλασικής πόλης των Σταμάτη Κλεάνθη και Eduard Schaubert, την πραγματιστική αναθεώρησή του από τον Leo von Klenze, τη σταδιακή επέκταση του αστικού ιστού στα τέλη του 19ου αιώνα, καθώς και την ανοικοδόμηση των προσφυγικών συνοικισμών το 1922 που επέκτειναν περαιτέρω τα όριά της.
3. Η αρχιτεκτονική
Παρουσιάζονται τα εμβληματικότερα δημόσια κτίρια της Αθήνας που σώζονται έως σήμερα (π.χ. Ακαδημία, Πανεπιστήμιο, Εθνική Βιβλιοθήκη, Αστεροσκοπείο). Παράλληλα, προβάλλεται η εξέλιξη της ιδιωτικής κατοικίας: από τις ευτελείς κατασκευές μετά την επιστροφή των Αθηναίων το 1831, στην ανοικοδόμηση των επιβλητικών ιδιωτικών μεγάρων και, τελικά, στην έλευση της μεσοπολεμικής πολυκατοικίας.
4. Οι Αθηναίοι και οι επήλυδες κάτοικοι
Η ανθρωπογεωγραφία της πόλης αναδεικνύεται μέσα από 111 φωτογραφικές λήψεις προσώπων που έζησαν στην Αθήνα τα 111 πρώτα χρόνια του βίου της ως πρωτεύουσας. Επιπλέον, η αθηναϊκή κοινωνία της περιόδου του Μεσοπολέμου σκιαγραφείται μέσα από τις καρικατούρες του αυτοδίδακτου ζωγράφου Μίμη Αντωνιάδη.
5. Ζώντας στην Αθήνα
Σε αυτή την πολυσχιδή ενότητα, επιμέρους υποενότητες εξετάζουν κάθε έκφανση της καθημερινότητας που συνέβαλε στη μετατροπή της Αθήνας σε μια σύγχρονη ευρωπαϊκή μητρόπολη. Διερευνάται η ανάπτυξη των υποδομών και των υπηρεσιών που βελτίωσαν τη ζωή των κατοίκων, ο πολιτικός βίος, η οικονομική εξέλιξη, η πνευματική κίνηση, καθώς επίσης η κοινωνική και κοσμική ζωή.
6. Οι Αθηναίοι στους δρόμους
Η Αθήνα είναι μια ζωντανή πόλη, με μεγάλο μέρος του κοινωνικού της βίου να εκτυλίσσεται στον δημόσιο χώρο: η πόλη γιορτάζει, πενθεί, πανηγυρίζει, εξεγείρεται, διαμαρτύρεται. Ταυτόχρονα, όμως, η Αθήνα υποφέρει, καθώς δυνάμεις ξένης κατοχής κατέλαβαν κατά καιρούς την πόλη και κατέβαλαν τους κατοίκους της: από τον αποκλεισμό του Πειραιά (1854‒1857) και την επιδημία χολέρας που αποδεκάτισε τον πληθυσμό, μέχρι τον βομβαρδισμό κατά τα «Νοεμβριανά» του 1916, την αποβίβαση της Στρατιάς της Ανατολής το 1917 και τη δυσβάσταχτη γερμανική Κατοχή που ξεκίνησε τον Απρίλιο του 1941.
7. Ο τουρισμός, τα μνημεία και η μνήμη
Οι ξένοι επισκέπτες εξακολουθούν να συρρέουν στην πόλη, γοητευμένοι διαχρονικά από το ένδοξο παρελθόν της. Η ενότητα διερευνά τη σχέση της πόλης με τα μνημεία της: πώς αυτά εντάσσονται στην καθημερινότητα των κατοίκων, τις ενέργειες προστασίας τους, τις αναστηλώσεις αρχαιοτήτων και τις προσπάθειες ανάδειξής τους. Η πόλη διαφυλάσσει υποδειγματικά την ιστορική της μνήμη μέσα από τα μουσεία, τη δημόσια γλυπτική και τη φωτογραφική αποτύπωση της καθημερινότητας.
Συνεργαζόμενοι φορείς
Αθηναϊκή Λέσχη, Αιγέας ΑΜΚΕ, Ακαδημία Αθηνών, Αρχείο Ε.Ρ.Τ. Α.Ε., Αρχηγείο Ελληνικής Αστυνομίας-Διεύθυνση Επικοινωνίας-Τμήμα Ιστορίας, Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου – Τεχνόπολη Δήμου Αθηναίων, Γερμανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο Αθηνών, Εφημερίδα Η Καθημερινή, Ινστιτούτο Πληροφορικής – Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΠ–ΙΤΕ), Ιστορικό Αρχείο Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδος, Ιστορικό Αρχείο ΕΥΔΑΠ, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης – Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (MIET–ΕΛΙΑ), Μουσείο Μπενάκη, Μουσείο Τηλεπικοινωνιών Ομίλου ΟΤΕ, Οφθαλμιατρείο Αθηνών, Πυροσβεστικό Μουσείο, Ταινιοθήκη της Ελλάδος, Φίνος Φιλμ, Ωνάσειος Βιβλιοθήκη, Ίδρυμα Ωνάση
Ιδιωτικές συλλογές
Andreas V. Finch / Finch of Athens, Αρχείο Έλλης Σολομωνίδου, Συλλογή Ειρήνης Αγγελοπούλου-Πρασσά, Συλλογή Ελένης Αλεξίου, Συλλογή Χαρίκλειας Γ. Δημακοπούλου, Συλλογή Οικογένειας Α. Καπότση, Συλλογή Ελένης Κατσαδούρη, Συλλογή Αλίκης Λόγη, Συλλογή Δ. Ν. Τσελεπή
Πληροφορίες Έκθεσης
Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Μέγαρο Παλαιάς Βουλής (Σταδίου 13, Αθήνα)
Ώρες λειτουργίας:
Τρίτη‒Παρασκευή: 09.00‒16.00
Σάββατο‒Κυριακή: 10.00‒16.00
Ώρα τελευταίας προσέλευσης: 15.30
Διάρκεια: 8 Σεπτεμβρίου 2026 ‒ 30 Ιουνίου 2027
