Τον Ιούλιο, το πρώτο δημοσιευμένο μυθιστόρημα του Περουβιανού συγγραφέα Νταβίντ Σίλβα Ρόχας (David Silva Rojas) κέρδισε ένα διεθνές λογοτεχνικό βραβείο με έπαθλο 20.000 ευρώ. Τρεις μήνες αργότερα, ο εκδοτικός του οίκος αναγκάστηκε να ακυρώσει τις παρουσιάσεις του βιβλίου στην Ισπανία, ύστερα από δημοσιογραφική έρευνα που έφερε στο φως ενδείξεις ότι το κείμενο ενδέχεται να έχει γραφτεί με τεχνητή νοημοσύνη.
Το μυθιστόρημα Donde el agua trabaja είχε κερδίσει την πρώτη διοργάνωση του Διεθνούς Βραβείου Σύντομου Μυθιστορήματος Almadía–Ventosa Arrufat, που απονέμεται από τον μεξικανικό εκδοτικό οίκο Almadía και το ισπανικό ίδρυμα Ventosa Arrufat. Η κριτική επιτροπή το είχε επιλέξει ομόφωνα ανάμεσα σε 2.204 χειρόγραφα από 22 χώρες. Αποτελούνταν από τρεις καταξιωμένες συγγραφείς: τη Μεξικανή Κριστίνα Ριβέρα Γκάρσα, την Αργεντινή Σέλβα Αλμάδα και την Εκουαδοριανή Μόνικα Οχέδα.
#
Το βιβλίο αφηγείται την ιστορία μιας νεαρής γυναίκας που εγκαταλείπει τον τόπο της για να εργαστεί εποχικά σε αμπελώνες της περιοχής Ίκα, στο Περού. Μέσα από την εμπειρία της περιγράφονται οι συνθήκες εργασίας στη γεωργική παραγωγή, η εκμετάλλευση και οι σχέσεις εξουσίας ανάμεσα στους εργάτες και τους επιστάτες. Η κριτική επιτροπή είχε επαινέσει ιδιαίτερα τη λιτή γλώσσα του συγγραφέα, τις σύντομες προτάσεις και τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί τις σιωπές στην αφήγηση.
Σύμφωνα με τη νέα έρευνα της ισπανικής εφημερίδας El País, ολόκληρο το μυθιστόρημα, περίπου 26.000 λέξεις, εξετάστηκε με την έκδοση 4.1 του Pangram, ενός προγράμματος που επιχειρεί να αναγνωρίζει κείμενα παραγόμενα από τεχνητή νοημοσύνη. Το εργαλείο κατέταξε το 99% του κειμένου ως πιθανώς γραμμένο από AI.
Η εφημερίδα εξέτασε και άλλα δημοσιευμένα κείμενα του Σίλβα Ρόχας. Στις απαντήσεις που είχε δώσει τον Σεπτέμβριο σε συνέντευξη στο περιοδικό Ulrica, το ίδιο πρόγραμμα χαρακτήρισε το 97% του κειμένου ως πιθανώς παραγόμενο από AI. Σε ένα ξεχωριστό αυτοβιογραφικό κείμενο, όπου ο συγγραφέας περιέγραφε πώς γεννήθηκε το μυθιστόρημά του, το αντίστοιχο αποτέλεσμα έφτασε το 80%.
Η υπόθεση αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή ο κανονισμός του διαγωνισμού απαγόρευε ρητά τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, ακόμη και για ένα μέρος του υποβαλλόμενου έργου. Προέβλεπε μάλιστα τον αποκλεισμό σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας, εφόσον προέκυπταν ενδείξεις παραβίασης αυτού του όρου.
Ο εκδοτικός οίκος Almadía δήλωσε έκπληκτος από τα ευρήματα, υποστηρίζοντας ότι μέχρι τότε δεν είχε διατυπωθεί καμία υποψία για τον συγγραφέα. Μετά την επικοινωνία της εφημερίδας ακύρωσε τη σημερινή παρουσίαση στη Μαδρίτη και τις επόμενες εκδηλώσεις που είχαν προγραμματιστεί σε ισπανικές πόλεις. Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι θα εξετάσει την υπόθεση και θα αναζητήσει πρόσθετα στοιχεία για τη διαδικασία συγγραφής, μεταξύ των οποίων προσχέδια και παλαιότερες εκδοχές του κειμένου.
Ο Σίλβα Ρόχας, γεννημένος το 1981 στην Ίκα, είναι δικηγόρος και ερευνητής. Έχει δηλώσει ότι το μυθιστόρημά του προέκυψε από έρευνα για τις συνθήκες εργασίας στη γεωργική παραγωγή του Περού. Σε προηγούμενη συνέντευξή του είχε επίσης εξηγήσει ότι η παραμονή του στην Ιαπωνία επηρέασε τη γραφή του, ιδιαίτερα μέσα από την οικονομία της έκφρασης που χαρακτηρίζει το χαϊκού.
Αυτή η επιλογή ύφους έχει σημασία για την αξιολόγηση των ευρημάτων. Τα προγράμματα ανίχνευσης AI αναγνωρίζουν γλωσσικά μοτίβα, αλλά δεν είναι αλάνθαστα. Δεν μπορούν επίσης να εξακριβώσουν από μόνα τους πόσο και με ποιον τρόπο συμμετείχε ένας άνθρωπος στη δημιουργία ενός κειμένου. Μέχρι τη δημοσίευση της έρευνας, ο συγγραφέας δεν είχε τοποθετηθεί απέναντι στις νέες καταγγελίες, ενώ δεν είχε ανακοινωθεί ανάκληση του βραβείου.
Η υπόθεση έρχεται μόλις δύο ημέρες μετά την ανακοίνωση του καναδικού εκδοτικού οίκου Boréal ότι εντόπισε στοιχεία χρήσης τεχνητής νοημοσύνης στη διαδικασία συγγραφής του μυθιστορήματος C’était ça ou mourir του Τέλισον Ορελιέν, το οποίο είχε προηγουμένως αποκλειστεί από την επιλογή για το γαλλικό βραβείο Γκονκούρ.
Για το Donde el agua trabaja, η έρευνα βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Το κρίσιμο πλέον είναι αν ο εκδοτικός οίκος θα μπορέσει να εξακριβώσει πώς γράφτηκε το βραβευμένο μυθιστόρημα και αν τηρήθηκε ο όρος που απαγόρευε τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
Με στοιχεία από El País
