ΜΙΑ ΥΠΟΘΕΣΗ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ, που δικάστηκε από το Αθηναϊκό Τριμελές Πλημμελειοδικείο, είχε απασχολήσει την εφημερίδα «Ακρόπολις» τον Νοέμβρη του 1932, καθώς θα δικαζόταν ο αποκαλούμενος «ιατρός των τοξικομανών» ως ένοχος ανθρωποκτονίας από αμέλεια «λόγω της ειδικής μεθόδου, την οποίαν εφαρμόζει διά την θεραπείαν του φοβερού πάθους των ναρκωτικών».
Δεν ήταν, φυσικά, η πρώτη φορά που συνέβαινε ένας γιατρός να προσφέρει σε κάποιον ασθενή του, αντί για τη ζωή, τον θάνατο! Η συγκεκριμένη υπόθεση, όμως, παρουσίαζε το εξαιρετικό ενδιαφέρον ότι «ετέθη υπό δικαστικήν κρίσιν η παρουσιαζομένη υπό του κ. Βάμβα ως μοναδική διά την αποτελεσματικήν και ταχείαν αποτοξίνωσιν των δυστυχών ναρκομανών μέθοδος», ενώ ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών την καταπολεμούσε ως επικίνδυνη.
Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, ο ασθενής έπεφτε «εις μίαν αλλόκοτον νάρκην». Ενώ κοιμόταν, συμπεριφερόταν σαν να βρισκόταν σε εγρήγορση, με μανιώδεις παρακρούσεις. Φώναζε, προσπαθούσε να σηκωθεί από το κρεβάτι, παραληρούσε και δεχόταν αμέσως κάθε ιδέα που του υποβαλλόταν.
Για τον λόγο αυτόν πλήθος ανθρώπων από τον επιστημονικό κόσμο, καθώς και συγγενείς προσώπων που ενδιαφέρονταν «διά την θεραπείαν εκ του απαισίου πάθους», παρακολούθησαν τη δίκη. Μάρτυρες κατηγορίας ήταν ψυχίατροι, νευρολόγοι και συγγενείς του θανόντος στην κλινική του κ. Βάμβα. Για την υπεράσπιση κατέθεσαν άλλοι ειδικοί γιατροί αλλά ιδίως άνθρωποι που είχαν υποβληθεί στη θεραπεία, οι συγγενείς τους και ορισμένοι δημοσιογράφοι.
Η υπόθεση
Η πράξη που εκδικάστηκε μπορεί να εξιστορηθεί συνοπτικά ως εξής: kατά το έτος 1931, στην κλινική του γιατρού Βάμβα είχε εισαχθεί, μάλλον διά της βίας από τους συγγενείς του, ο «μορφινομανής» Λόντος Πετρόπουλος, «διά να θεραπευθή από το πάθος, το οποίον από πολλού τον κατείχεν».
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της «Ακρoπόλεως», ο άτυχος αυτός άνθρωπος είχε κυριολεκτικά καταστρέψει την οικογένειά του. Εξαιτίας της εξάρτησής του, είχε καταστεί ανίκανος για κάθε εργασία και υποχρέωνε τους συγγενείς του να του παρέχουν καθημερινά χρήματα για την αγορά των απαραίτητων δόσεων μορφίνης. Το πάθος του είχε φθάσει τότε στην πιο μανιώδη εκδήλωσή του. Για να καταστέλλει τις κρίσεις, χρειαζόταν να κάνει τρεις ή τέσσερις ενέσεις ημερησίως, δαπανώντας περισσότερες από 150 δραχμές.
Εξαιτίας της υπερβολικής και καταχρηστικής λήψης μορφίνης, είχε μεταβληθεί σε πραγματικό σκελετό. Μόνο η έντονη λάμψη των ματιών του πρόδιδε ότι ήταν ακόμη ζωντανός.
«Ο ατυχής Πετρόπουλος, προσκεκολλημένος εις την φοβεράν ηδονήν, εναντιούτο προς τους συγγενείς του διά την είσοδόν του εις την κλινικήν· τέλος όμως υπέκυψεν εις τας παρακλήσεις αυτών».
Άρχισε έτσι να υποβάλλεται στη θεραπεία του προαναφερθέντος τοξικολόγου. Κατά τη διάρκειά της, όμως, πέθανε. Ο θάνατος επήλθε με συμπτώματα που έδιναν την εντύπωση δηλητηρίασης: έβγαζε πρασινωπούς αφρούς από το στόμα και, ύστερα από ακατάσχετους εμετούς, εξέπνευσε.
Κλήθηκαν οι συγγενείς του, οι οποίοι παρέστησαν στις τελευταίες στιγμές του. Η σορός μεταφέρθηκε στο Ιατροδικαστικό Εργαστήριο, όπου πραγματοποιήθηκε νεκροψία.
Ο γιατρός υποστήριξε σε αναφορά του προς τον εισαγγελέα, ο οποίος τον είχε καλέσει, ότι ο νεκρός έπασχε από έλκος του στομάχου –κάτι που, όπως ισχυρίστηκε, του είχε αποκρύψει– και ότι από αυτό προήλθε ο θάνατος.
Οι ισχυρισμοί του, όμως, δεν κρίθηκαν επαρκείς, ιδίως λόγω της διαφωνίας των ιατροδικαστών. Έτσι, ασκήθηκε εναντίον του ποινική δίωξη με την κατηγορία της ανθρωποκτονίας από αμέλεια.
Η μέθοδος του γιατρού
Ο συντάκτης της εφημερίδας «Ακρόπολις» γνώριζε τις μεθόδους του συγκεκριμένου γιατρού εξαιτίας «θορύβου» που είχε προκληθεί στις εφημερίδες και κατά το παρελθόν, και ανέλαβε να διαφωτίσει το αναγνωστικό κοινό.
«Ο κ. Βάμβας αναχωρεί από της παραδεδεγμένης άλλως τε και γενικωτέρον αρχής, ότι το πάθος των αλκαλοειδών –έτσι λέγονται εις την ιατρικήν γλώσσαν όλα τα ναρκωτικά, τα πλείστα των οποίων είναι εκχειλίσματα του οπίου– δεν είναι ψυχική διαστροφή.
Κατά την εν λόγω γνώμην, επικρατούσαν ιδιαιτέρως εις την Αμερικήν, όπου ο κ. Βάμβας επί εικοσαετίαν ειργάσθη ως τοξικολόγος, η χρήσις των ναρκωτικών, γενομένη κατ’ αρχήν προς χάριν διασκεδάσεως ή από μίμησιν, με άγνοιαν των ολεθρίων συνεπειών, γίνεται κατόπιν φοβερά σωματική ανάγκη! Και όταν ένας άνθρωπος μεταχειρισθή δύο-τρεις φοράς ναρκωτικόν, ηρωΐνην, μορφίνην κ.λπ., του είναι αδύνατον πλέον να ξεφύγη.
Τα ναρκωτικά έχουν δημιουργήσει εντός του οργανισμού τοξίνας, αι οποίαι τον κάμνουν να υποφέρη, να αισθάνεται δηλαδή πόνους, ζαλάδας και ιδίως περίεργον εξαρθρωτικόν συναίσθημα εις τας κλειδώσεις. Ο κ. Βάμβας πιστεύει λοιπόν, ότι, αν επέλθη “αποτοξίνωσις” του οργανισμού, παύει και το πάθος του ναρκομανούς αυτομάτως».
Για την αποτοξίνωση αυτή παρασκεύαζε ειδικό μείγμα φαρμάκων, αποτελούμενο από ουσίες που θεωρούνταν αποδεκτές από την επιστήμη, και το χορηγούσε στον ασθενή είτε από το στόμα είτε με ενέσεις. Το μείγμα περιείχε, όπως ο συντάκτης πληροφορούνταν ανεπίσημα, κυρίως σκοπολαμίνη και κάποιο άλλο εκχύλισμα, τη σύνθεση του οποίου ο Βάμβας δεν θέλησε ποτέ να αποκαλύψει, μολονότι είχε κληθεί επανειλημμένα από τον Ιατρικό Σύλλογο και το Ιατρικό Συνέδριο.
Δήλωνε επίσης στις εφημερίδες ότι ήταν πρόθυμος να θεραπεύσει οποιονδήποτε ουσιοεξαρτημένο, αλλά δεν μπορούσε να αποκαλύψει με σαφήνεια τη σύνθεση του φαρμάκου του. Πρόσθετε ακόμη ότι η μέθοδος «δεν ήτο απολύτως ιδική του, αλλά μιας μεγάλης τοξικολογικής κλινικής της Φλωρίδος, όπου προ επταετίας ηργάζετο». Εξαιτίας της άρνησής του να αποκαλύψει τη σύνθεση του φαρμάκου, τιμωρήθηκε πειθαρχικά.
Τα περίεργα συμπτώματα
Η χρήση του φαρμάκου, είτε με ενέσεις είτε από το στόμα, διαρκούσε πέντε ημέρες. Τα συμπτώματα που προκαλούσε στον θεραπευόμενο ήταν ιδιαίτερα παράξενα.
Κατά τη διάρκεια της θεραπείας ο ασθενής έπεφτε «εις μίαν αλλόκοτον νάρκην». Ενώ κοιμόταν, συμπεριφερόταν σαν να βρισκόταν σε εγρήγορση, με μανιώδεις παρακρούσεις. Φώναζε, προσπαθούσε να σηκωθεί από το κρεβάτι, παραληρούσε και δεχόταν αμέσως κάθε ιδέα που του υποβαλλόταν.
«Ισχυροτέρα όμως είναι η μανία του να φύγη, λόγω τούτου δε δένεται επί της κλίνης». Κατά σύντομα χρονικά διαστήματα προσβαλλόταν επίσης από ακατάσχετους εμετούς, κατά τους οποίους έβγαζε πρασινωπούς αφρούς, οι οποίοι, σύμφωνα με τον κ. Βάμβα, δεν ήταν παρά οι τοξίνες του οργανισμού.
Με τον τρόπο αυτό, ο οργανισμός υποτίθεται ότι καθαριζόταν και ο ασθενής συνερχόταν την έκτη ημέρα. Στη συνέχεια υποβαλλόταν σε δίαιτα ενδυνάμωσης, με θρεπτικές τροφές. Ύστερα από πέντε ακόμη ημέρες αφηνόταν ελεύθερος, με τη βεβαιότητα ότι είχε πλέον απαλλαγεί από το φοβερό πάθος του.
Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία του κατηγορούμενου γιατρού, όλοι όσοι είχαν υποβληθεί στη θεραπεία του ήταν πλέον υγιείς. Αυτό υποστήριξε και κατά τη διάρκεια της δίκης, ενώ ορισμένοι μάρτυρες επιβεβαίωσαν τις απόψεις του.
Οι ψυχίατροι και νευρολόγοι που αντιτάχθηκαν στη μέθοδό του υποστήριξαν, αντίθετα, ότι εφόσον ο κατηγορούμενος δεν αποκάλυπτε πλήρως τη σύνθεση του φαρμάκου, αυτό δεν μπορούσε παρά να θεωρείται επικίνδυνο για τη ζωή όσων υποβάλλονταν στη θεραπεία. Ως απόδειξη της άποψής τους επικαλέστηκαν και τον θάνατο του Πετρόπουλου.
Ο κατηγορούμενος, κατά την απολογία του, εκτός από την ανάπτυξη των θεωριών του, υποστήριξε ειδικά για την υπόθεση ότι, αν ο ασθενής τού είχε δηλώσει πως έπασχε και από έλκος στομάχου, θα είχε λάβει άλλα μέτρα, ώστε να μη διατρέξει κίνδυνο.
Ο συνήγορός του, αγορεύοντας στη συνέχεια, χαρακτήρισε τον πελάτη του «άνθρωπον άξιον ευσήμου από μέρους της κοινωνίας, διότι η θεραπεία του περιστέλλει την μεγάλην κοινωνικήν πληγήν της ναρκομανίας» και πρόσθεσε ότι η ομοιότητα των αφρών που προκαλούνται από το έλκος του στομάχου και από τη διαδικασία της αποτοξίνωσης παραπλάνησε τον κατηγορούμενο, με αποτέλεσμα να μη λάβει τα ενδεδειγμένα μέτρα.
«Το δικαστήριον όμως, δεχθέν ανθρωποκτονίαν εξ αμελείας μετά συγχύσεως, επέβαλεν εις τον κ. Βάμβαν 15 μηνών φυλάκισιν και μικρόν πρόστιμον. Ο καταδικασθείς όμως, ασκήσας έφεσιν, αφέθη προσωρινώς ελεύθερος».
