Ξοδεύουν εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια για έργα τέχνης, επισκέπτονται εκθέσεις, αναζητούν νέους καλλιτέχνες και χρησιμοποιούν το Instagram για να ανακαλύπτουν όσα θέλουν να αγοράσουν. Όταν όμως αποκτήσουν ένα έργο, δεν βιάζονται να το δείξουν σε όλους. Από όλες τις ηλικιακές ομάδες των εύπορων συλλεκτών, οι εικοσάρηδες είναι εκείνοι που κρατούν συχνότερα τις συλλογές τους μακριά από τα πολλά βλέμματα.
Αυτό είναι ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα της νέας έρευνας «The Art Basel and UBS Survey of Global Collecting 2026», που δημοσιοποιήθηκε την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου. Η μελέτη, την οποία εκπόνησε η Arts Economics υπό τη διεύθυνση της Κλερ ΜακΆντριου, καταγράφει ένα εντυπωσιακό στοιχείο: οι συλλέκτες της Gen Z με μεγάλη προσωπική περιουσία ξοδεύουν για έργα τέχνης περισσότερα από οποιαδήποτε άλλη ηλικιακή ομάδα.
Το 2025 η μέση ετήσια δαπάνη των νεότερων συλλεκτών έφτασε τα 347.460 δολάρια, αυξημένη κατά 19% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Το ποσό είναι υπερδιπλάσιο από εκείνο οποιασδήποτε άλλης γενιάς που συμμετείχε στην έρευνα. Στο σύνολο των ερωτηθέντων, η μέση δαπάνη ήταν 124.265 δολάρια. Μάλιστα, μόνο κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 οι συλλέκτες της Gen Z δήλωσαν ότι είχαν ήδη ξοδέψει, κατά μέσο όρο, περισσότερα από όσα είχαν δαπανήσει ολόκληρο το 2025.
Οι αριθμοί αφορούν, βέβαια, έναν πολύ συγκεκριμένο κόσμο. Στην έρευνα συμμετείχαν 3.100 συλλέκτες από δέκα αγορές, με προσωπική καθαρή περιουσία τουλάχιστον ενός εκατομμυρίου δολαρίων, χωρίς να συνυπολογίζονται τα ακίνητα και οι συμμετοχές σε μη εισηγμένες επιχειρήσεις. Από αυτούς, μόλις 279 ανήκουν στην Gen Z και είναι ηλικίας 20 έως 29 ετών. Δεν πρόκειται λοιπόν για την αγοραστική συμπεριφορά μιας ολόκληρης γενιάς, αλλά για μια μικρή ομάδα εξαιρετικά εύπορων νέων.
Η οικογένεια παίζει σημαντικό ρόλο στη σχέση τους με την τέχνη. Το 37% των νεαρών συλλεκτών δηλώνει ότι η περιουσία του προέρχεται κυρίως από οικογενειακές πηγές, έναντι 15% στο σύνολο του δείγματος. Για το 40%, η οικογενειακή επιρροή ήταν εκείνη που το έφερε αρχικά σε επαφή με τη συλλογή έργων τέχνης.
Αυτό που ξεχωρίζει τους εικοσάρηδες δεν είναι απαραίτητα ότι αγοράζουν περισσότερα έργα, αλλά ότι πληρώνουν υψηλότερες τιμές. Μόλις το 1% των συμμετεχόντων απέκτησε έργο αξίας άνω του ενός εκατομμυρίου δολαρίων κατά το 2025 και το πρώτο εξάμηνο του 2026. Σχεδόν οι μισοί από αυτούς τους αγοραστές ανήκαν στην Gen Z.
Η μεγάλη έκπληξη, ωστόσο, αφορά το ποιος έχει τη δυνατότητα να δει αυτά τα έργα. Το 39% των συλλεκτών της Gen Z περιορίζει την πρόσβαση στη συλλογή του στα μέλη του νοικοκυριού του, σε στενούς φίλους και συγγενείς, ποσοστό σχεδόν διπλάσιο από εκείνο οποιασδήποτε άλλης γενιάς. Στο διαδίκτυο, το 36% όσων διαθέτουν ψηφιακό υλικό για τη συλλογή τους επιτρέπει την πρόσβαση μόνο σε ιδιωτικούς κύκλους, ενώ το 42% επιλέγει να μοιράζεται σχετικό περιεχόμενο σε κλειστές ομάδες ή μόνο με πρόσκληση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι νέοι συλλέκτες εγκαταλείπουν τα κοινωνικά δίκτυα. Αντιθέτως, τα χρησιμοποιούν για να ενημερώνονται, να επικοινωνούν με καλλιτέχνες και να αγοράζουν έργα. Στο σύνολο των συμμετεχόντων, ανεξαρτήτως ηλικίας, το 38% είχε αγοράσει έργα απευθείας από καλλιτέχνες μέσω Instagram. Η διαφορά βρίσκεται στο ποιος μπορεί να δει όσα τελικά αποκτούν.
Η ΜακΆντριου επισημαίνει ότι η περιορισμένη πρόσβαση δεν μειώνει το κοινωνικό κύρος μιας συλλογής. Μπορεί μάλιστα να το ενισχύει. Η σπανιότητα, η προέλευση και η πρωτοτυπία ενός έργου, όπως και η ίδια η χαρά της ανακάλυψής του, αποκτούν ιδιαίτερη αξία όταν δεν είναι διαθέσιμα στα βλέμματα όλων. Η αποκλειστικότητα, με άλλα λόγια, εξακολουθεί να αποτελεί έναν τρόπο επίδειξης πλούτου και κοινωνικής θέσης.
Η έρευνα δείχνει επίσης ότι οι νεότεροι συλλέκτες είναι πιο πρόθυμοι να ανακαλύψουν άγνωστους καλλιτέχνες. Το 56% της Gen Z αγόρασε έργο δημιουργού που δεν γνώριζε προηγουμένως, έναντι 36% των Baby Boomers. Παράλληλα, το 80% των εικοσάρηδων δήλωσε ότι είχε κάνει αρκετή ή εκτενή προσωπική έρευνα πριν από τις αγορές του.
Στο μεταξύ, όλο και περισσότεροι συλλέκτες στρέφονται και στην τεχνητή νοημοσύνη για πληροφορίες και συμβουλές. Το 22% των ερωτηθέντων ανέφερε ότι χρησιμοποιεί εφαρμογές ή εργαλεία AI για την έρευνά του, έναντι μόλις 4% το 2024. Περισσότεροι από δύο στους τρεις θεωρούν ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να τους βοηθήσει να ανακαλύψουν καλλιτέχνες και έργα.
Παρά τις αλλαγές, οι γκαλερί και οι έμποροι τέχνης εξακολουθούν να έχουν κυρίαρχη θέση στην αγορά. Το 87% των συλλεκτών αγόρασε έργα μέσω εμπόρων τέχνης κατά την περίοδο της έρευνας, ενώ το 69% πραγματοποίησε και απευθείας αγορές από καλλιτέχνες. Πολλοί, επομένως, συνδυάζουν τους παραδοσιακούς τρόπους αγοράς με την απευθείας επικοινωνία με τους δημιουργούς.
Το ενδιαφέρον για τους νεότερους συλλέκτες αναμένεται να μεγαλώσει καθώς τεράστιες περιουσίες αλλάζουν χέρια από γενιά σε γενιά. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της UBS που περιλαμβάνονται στη μελέτη, περισσότερα από 83 τρισεκατομμύρια δολάρια αναμένεται να μεταβιβαστούν παγκοσμίως μέσα στα επόμενα 20 με 25 χρόνια.
Οι νέοι πλούσιοι συλλέκτες δεν φαίνεται, λοιπόν, να έχουν χάσει το ενδιαφέρον τους για τα παραδοσιακά έργα τέχνης. Αγοράζουν ζωγραφική και γλυπτική, αναζητούν καλλιτέχνες, επισκέπτονται εκθέσεις και συχνά έχουν μυηθεί στον κόσμο των συλλογών από την ίδια τους την οικογένεια. Εκείνο που αλλάζει είναι ο τρόπος με τον οποίο επιλέγουν να μοιράζονται όσα κατέχουν.
Σε μια εποχή όπου σχεδόν κάθε αγορά μπορεί να γίνει ανάρτηση, για ορισμένους από τους νεότερους και πλουσιότερους συλλέκτες η πολυτέλεια βρίσκεται και στη δυνατότητα να αποφασίζουν ποιος θα δει το έργο που κρέμεται στον τοίχο τους.
Με στοιχεία από The Art Newspaper
