Η αυξανόμενη επιρροή της Τουρκίας στη Συρία προκαλεί ανησυχία στο Ισραήλ, καθώς η Άγκυρα ενισχύει τις σχέσεις της με τη νέα κυβέρνηση της Δαμασκού και οι δύο χώρες διαφωνούν όλο και πιο ανοιχτά για το ποιος θα έχει στρατιωτική παρουσία στη χώρα.
Η διήμερη επίσκεψη του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν στη Συρία, η οποία ολοκληρώθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου, ανέδειξε αυτή τη νέα ισορροπία. Ο Φιντάν συναντήθηκε με τον Σύρο πρόεδρο Άχμεντ αλ-Σάρα και άλλα στελέχη της κυβέρνησης, ενώ κατηγόρησε το Ισραήλ ότι αποτελεί σήμερα τη μεγαλύτερη απειλή για τη σταθερότητα της Συρίας.
Η Άγκυρα έχει εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους υποστηρικτές της νέας συριακής κυβέρνησης μετά την ανατροπή του Μπασάρ αλ-Άσαντ στα τέλη του 2024. Η στενή αυτή σχέση ανησυχεί το Ισραήλ, το οποίο φοβάται ότι η Τουρκία μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη στρατιωτική παρουσία στη γειτονική χώρα.
Η ισραηλινή επίθεση σε συριακή αεροπορική βάση
Οι ανησυχίες αυτές έγιναν εμφανείς τον Αύγουστο, όταν το Ισραήλ βομβάρδισε την αεροπορική βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ στη βόρεια Συρία. Ισραηλινοί αξιωματούχοι υποστήριξαν ότι υπήρχαν σχέδια για ανάπτυξη τουρκικών δυνάμεων και αντιαεροπορικών συστημάτων στη βάση, κάτι που θα μπορούσε να περιορίσει την ελευθερία κινήσεων της ισραηλινής αεροπορίας πάνω από τη Συρία.
Η Δαμασκός απέρριψε τους ισχυρισμούς περί μόνιμης τουρκικής στρατιωτικής εγκατάστασης. Ο Σύρος υπουργός Εξωτερικών Ασάαντ αλ-Σαϊμπάνι δήλωσε ότι Τούρκοι στρατιωτικοί είχαν επισκεφθεί τη βάση στο πλαίσιο συνεργασίας και εκπαίδευσης, αλλά δεν υπήρχε σχέδιο δημιουργίας τουρκικής βάσης ή μόνιμης ανάπτυξης στρατευμάτων εκεί.
Το πλήγμα στη βάση είχε διαταχθεί από τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, όμως ακόμη και στο εσωτερικό των ισραηλινών υπηρεσιών ασφαλείας δεν υπάρχει ενιαία εκτίμηση για τις προθέσεις της Τουρκίας στη Συρία.
Όσοι θεωρούν ότι η Άγκυρα αποτελεί αυξανόμενη απειλή επικαλούνται τη στενή πολιτική σχέση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και του κυβερνώντος AKP με ιδέες που συνδέονται με τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, καθώς και την ανοιχτή στήριξη της Τουρκίας προς τη Χαμάς.
Ισραηλινοί αξιωματούχοι επισημαίνουν επίσης τη συμφωνία ασφαλείας που υπέγραψε πρόσφατα η Τουρκία με το Πακιστάν και τη Σαουδική Αραβία, αλλά και τον ρόλο της Άγκυρας στις συζητήσεις για το μέλλον της Λωρίδας της Γάζας. Κατά την ισραηλινή εκτίμηση, η Τουρκία επιδιώκει να διατηρήσει πολιτική επιρροή για τη Χαμάς και μετά το τέλος του πολέμου.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, κάθε ενίσχυση της τουρκικής παρουσίας στη Συρία αντιμετωπίζεται από ένα μέρος του ισραηλινού μηχανισμού ασφαλείας ως άμεση απειλή.
Η ίδια ανησυχία χρησιμοποιείται και ως επιχείρημα για τη διατήρηση της λεγόμενης «ζώνης ασφαλείας» που κατέλαβε το Ισραήλ σε συριακό έδαφος μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ στα τέλη του 2024.
Η άλλη ανάγνωση στο Ισραήλ
Άλλοι Ισραηλινοί αναλυτές θεωρούν, πάντως, ότι η κατάσταση δεν οδηγεί αναγκαστικά σε σύγκρουση.
Υποστηρίζουν ότι, όσο εχθρική και αν είναι η ρητορική του Ερντογάν απέναντι στο Ισραήλ, η Τουρκία δεν έχει συμφέρον να δει τη Συρία να βυθίζεται ξανά στην αστάθεια. Ο εμφύλιος πόλεμος της προηγούμενης δεκαετίας οδήγησε εκατομμύρια Σύρους πρόσφυγες στην Τουρκία και η Άγκυρα έχει ισχυρό κίνητρο να αποφύγει μια νέα αποσταθεροποίηση.
Παράλληλα, επισημαίνουν ότι η Τουρκία παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ και σύμμαχος των ΗΠΑ, γεγονός που αφήνει περιθώρια για συνεννόηση με το Ισραήλ.
Η επίσκεψη του Φιντάν θεωρείται επίσης προάγγελος μιας πιθανής επίσκεψης του ίδιου του Ερντογάν στη Δαμασκό. Για την Άγκυρα, μια τέτοια κίνηση θα είχε ισχυρό συμβολισμό, σχεδόν δύο χρόνια μετά την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ.
Η καθυστέρηση μιας προεδρικής επίσκεψης μπορεί να συνδέεται και με την προσπάθεια του Άχμεντ αλ-Σάρα να δείξει ότι δεν λειτουργεί ως εντολοδόχος της Τουρκίας. Παράλληλα, η Άγκυρα φαίνεται να περίμενε την ολοκλήρωση της συμφωνίας για τη διάλυση των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων και την ένταξή τους στον συριακό στρατό.
Η Τουρκία αντιμετωπίζει με καχυποψία κάθε αυτόνομη κουρδική ένοπλη δύναμη στη Συρία και πίεζε εδώ και καιρό για μια τέτοια εξέλιξη.
Μπορούν να αποφύγουν την ανοιχτή σύγκρουση;
Η Καρμίτ Βαλένσι, επικεφαλής του προγράμματος για τη Συρία στο Institute for National Security Studies του Τελ Αβίβ, εκτιμά ότι το Ισραήλ και η Τουρκία έχουν λόγους να αποφύγουν μια ευθεία σύγκρουση.
Όπως σημειώνει, η Τουρκία έχει πολύ μεγαλύτερα σύνορα με τη Συρία από ό,τι το Ισραήλ και άρα ισχυρό συμφέρον να διατηρηθεί η χώρα σταθερή. Από την άλλη, το Ισραήλ θέλει να διασφαλίσει ότι η αυξανόμενη τουρκική παρουσία δεν θα περιορίσει τις δικές του επιχειρήσεις.
Κατά τη Βαλένσι, οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να διαχειριστούν αυτές τις διαφορές μέσα από διπλωματικούς μηχανισμούς, αντί να τις μεταφέρουν στο στρατιωτικό πεδίο.
Η σημερινή ένταση έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το παρελθόν. Πριν από την άνοδο του Ερντογάν στην εξουσία, Τουρκία και Ισραήλ διατηρούσαν στενές στρατιωτικές και εμπορικές σχέσεις.
Σήμερα, όμως, η Συρία έχει μετατραπεί σε πεδίο όπου τα συμφέροντά τους συναντώνται όλο και πιο άμεσα. Και το ερώτημα πλέον είναι αν οι δύο χώρες μπορούν να συνεχίσουν να αποφεύγουν μια ανοιχτή αντιπαράθεση.
Με πληροφορίες από The Economist
