Μια μικροβιολόγος με λευκή ποδιά πλησιάζει τη «Νυχτερινή Περίπολο» του Ρέμπραντ, έναν από τους διασημότερους πίνακες στην ιστορία της τέχνης. Με ένα ειδικό επίθεμα παίρνει προσεκτικά δείγματα από την επιφάνειά του και τα μεταφέρει στο εργαστήριο. Εκεί, μέσα σε τρυβλία Πέτρι, αρχίζει να αποκαλύπτεται ένας ολόκληρος κόσμος μικροσκοπικών οργανισμών που ζουν πάνω στο αριστούργημα του 1642.
Η ανακάλυψη παρουσιάζεται στη νέα έκθεση «The Night Watch Lives», που άνοιξε στις 11 Νοεμβρίου στο ARTIS-Micropia, το μουσείο μικροοργανισμών του Άμστερνταμ. Οι επιστήμονές του συνεργάζονται με το Rijksmuseum, όπου εκτίθεται ο πίνακας, προκειμένου να χαρτογραφήσουν τη μικροσκοπική ζωή που έχει εγκατασταθεί στην επιφάνειά του.
Οι πρώτες αναλύσεις αποκάλυψαν βακτήρια που συναντώνται συνήθως στο ανθρώπινο δέρμα, όπως τα Staphylococcus epidermidis και Micrococcus luteus, καθώς και μικροοργανισμούς που ζουν στο έδαφος και κοντά στις ρίζες των φυτών. Ανάμεσα στα ευρήματα ξεχώρισε το Microbacterium saccharophilum, ένα βακτηριακό είδος που εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 2013 σε εργοστάσιο επεξεργασίας ζάχαρης στην Ιαπωνία.
Η παρουσία του στον πίνακα έχει προκαλέσει ιδιαίτερη περιέργεια. Οι επιστήμονες αγνοούν πότε εγκαταστάθηκε εκεί και από πού προήλθε. Η μικροβιολόγος Ελίνε φαν Μπλόις εξηγεί ότι είναι αδύνατο να διαπιστωθεί από ένα μεμονωμένο μικρόβιο αν βρίσκεται πάνω στο έργο εδώ και 400 χρόνια ή μόλις μία ημέρα. Τα βακτήρια που έχουν εντοπιστεί μέχρι στιγμής δεν θεωρούνται επιβλαβή για τον πίνακα.
Η έρευνα βρίσκεται ακόμη στην αρχή. Έχουν πραγματοποιηθεί τρεις από τις έξι προγραμματισμένες επισκέψεις για δειγματοληψία στο Rijksmuseum. Στην έκθεση παρουσιάζονται ήδη 20 μικροβιακά ευρήματα, ενώ δέκα ακόμη καλλιέργειες εξετάζονται στο εργαστήριο. Συνολικά οι ερευνητές σχεδιάζουν να πάρουν δείγματα από περίπου 60 σημεία του πίνακα μέσα σε διάστημα έξι μηνών.
Οι επισκέπτες του ARTIS-Micropia μπορούν να δουν τις καλλιέργειες μέσα στα τρυβλία, δίπλα σε μια αναπαραγωγή της «Νυχτερινής Περιπόλου» σε φυσικό μέγεθος. Πάνω στην εικόνα σημειώνονται τα σημεία και οι ημερομηνίες δειγματοληψίας, ενώ η έκθεση εμπλουτίζεται σταδιακά με τα νέα ευρήματα.
Η μικροβιολογική έρευνα συνδέεται με την «Επιχείρηση Νυχτερινή Περίπολος», το μεγαλύτερο πρόγραμμα μελέτης και συντήρησης που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ για το έργο του Ρέμπραντ. Ξεκίνησε το 2019 και συνεχίζεται μπροστά στα μάτια των επισκεπτών του Rijksmuseum, μέσα σε ειδικά διαμορφωμένο γυάλινο χώρο.
Το 2023, οι επιστήμονες είχαν εντοπίσει μια ασυνήθιστη ένωση μολύβδου στα κατώτερα στρώματα του πίνακα. Εξετάζουν το ενδεχόμενο ο Ρέμπραντ να είχε χρησιμοποιήσει υλικά που προστάτευαν τον καμβά από την υγρασία και τη μούχλα, καθώς το έργο προοριζόταν αρχικά για έναν χώρο με προβλήματα υγρασίας.
Σήμερα οι συντηρητές αφαιρούν παλιές στρώσεις βερνικιού, ενώ οι μικροβιολόγοι αναζητούν στοιχεία για την αθέατη ζωή που συνοδεύει τον πίνακα. Η έκθεση «The Night Watch Lives» θα παραμείνει ανοιχτή έως το τέλος Μαΐου 2027, με νέα ευρήματα να προστίθενται τους επόμενους μήνες.
Με στοιχεία από Le Monde
