Στο γραφείο ενός γιατρού, σε μια μικρή αμερικανική πόλη, κρέμεται ένας ασπρόμαυρος αφηρημένος πίνακας. Η σκηνογράφος της τηλεοπτικής σειράς «Best Medicine» τον επέλεξε για να δώσει στον χώρο μια πιο κοσμοπολίτικη ατμόσφαιρα. Εκείνο που δεν γνώριζαν οι δημιουργοί της σειράς, σύμφωνα με την οικογένεια της ζωγράφου, ήταν ότι το έργο είχε φιλοτεχνηθεί το 1956 στη μνήμη του Ολοκαυτώματος και ότι πίσω από τις αφηρημένες μορφές του κρυβόταν μια ιστορία που η καλλιτέχνιδα κουβαλούσε σε όλη της τη ζωή.
Πρόκειται για το «The Earth Bears Witness» («Η Γη γίνεται μάρτυρας») της Αμερικανίδας ζωγράφου Άννας Βαλίνσκα (1906-1997), μιας σημαντικής αλλά σχετικά παραγνωρισμένης εκπροσώπου του αμερικανικού μοντερνισμού. Όπως αποκαλύπτει νέα έρευνα ο πίνακας απέκτησε μια δεύτερη ζωή στη μικρή οθόνη, σχεδόν εβδομήντα χρόνια μετά τη δημιουργία του.
Το έργο εμφανίζεται στη δεύτερη σεζόν του «Best Medicine» του Fox, που ξεκίνησε να προβάλλεται τον Σεπτέμβριο. Βρίσκεται στο γραφείο του Μάρτιν Μπεστ, τον οποίο υποδύεται ο Τζος Τσαρλς, ενός επιτυχημένου χειρουργού από τη Βοστώνη που εγκαταλείπει τη μεγάλη πόλη για να εργαστεί ως γιατρός σε μια μικρή παραθαλάσσια κοινότητα της Νέας Αγγλίας.
Η υπεύθυνη σκηνογραφίας Νταϊάν Λέντερμαν εξήγησε ότι στη δεύτερη σεζόν χρειαζόταν να ανανεωθεί η εμφάνιση του ιατρείου, ώστε να αποκτήσει έναν πιο σύγχρονο και εκλεπτυσμένο χαρακτήρα. Είχε προσέξει μια αναπαραγωγή του πίνακα στα γραφεία της παραγωγής και θεώρησε ότι ήταν ακριβώς αυτό που αναζητούσε. Η ασπρόμαυρη σύνθεση ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με τις ξύλινες επενδύσεις, τις λουλουδάτες ταπετσαρίες και τα επαρχιακά έργα που διακοσμούσαν προηγουμένως το σκηνικό.
Για την ίδια τη Βαλίνσκα, ωστόσο, ο πίνακας είχε πολύ διαφορετική σημασία. Προερχόταν από μια μεγάλη σειρά έργων αφιερωμένων στο Ολοκαύτωμα, την οποία η καλλιτέχνιδα άρχισε να δημιουργεί σε μια εποχή που η εξόντωση των Εβραίων της Ευρώπης δεν είχε ακόμη αποκτήσει τη θέση που κατέχει σήμερα στη δημόσια ιστορική μνήμη.
Το «The Earth Bears Witness» παρέμεινε μακριά από τη δημόσια θέα για περισσότερα από είκοσι χρόνια. Παρουσιάστηκε το 1979 στον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου στη Νέα Υόρκη, μαζί με άλλα 92 έργα της Βαλίνσκα που αναφέρονταν στο Ολοκαύτωμα.
«Δεν έπαψε ποτέ να δημιουργεί έργα για το Ολοκαύτωμα. Δεν έφυγε ποτέ από το μυαλό της», λέει η ανιψιά της, Ροζίνα Ρούμπιν, η οποία διαχειρίζεται την καλλιτεχνική κληρονομιά της. Η ίδια βρίσκει παράξενο το γεγονός ότι οι άνθρωποι της τηλεοπτικής παραγωγής ανακάλυψαν τον πίνακα, τον κρέμασαν στον τοίχο και αγνοούσαν όσα είχαν οδηγήσει στη δημιουργία του.
Η τηλεοπτική εμφάνιση του έργου είχε και ένα προηγούμενο που δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Το «The Earth Bears Witness» επρόκειτο αρχικά να χρησιμοποιηθεί στη μίνι σειρά «White House Plumbers» του HBO το 2023, για το σκάνδαλο Γουότεργκεϊτ, αλλά η σκηνή στην οποία θα εμφανιζόταν αφαιρέθηκε στο τελικό μοντάζ.
Η Βαλίνσκα είχε σημαντική παρουσία στην καλλιτεχνική ζωή της Νέας Υόρκης. Το 1935 ίδρυσε τη γκαλερί Guild Art Gallery, όπου παρουσίασε την πρώτη ατομική έκθεση του Άρσιλ Γκόρκι στην πόλη. Στη διάρκεια της ζωής της δημιούργησε περισσότερα από 2.000 έργα, ενώ η ζωγραφική της παρουσιάστηκε σε σημαντικά αμερικανικά μουσεία. Μετά τον θάνατό της, το έργο της πέρασε σε δεύτερο πλάνο, πριν αρχίσει να προσελκύει ξανά το ενδιαφέρον ιστορικών τέχνης και συλλεκτών.
Το «The Earth Bears Witness» εντάχθηκε το 2024 στη μόνιμη συλλογή του Arkansas Museum of Fine Arts, στο Λιτλ Ροκ, μαζί με άλλα έργα της ζωγράφου.
Υπάρχει, πάντως, μια παράξενη σύμπτωση στην επιλογή του για το γραφείο ενός τηλεοπτικού γιατρού. Σύμφωνα με την ανιψιά της, η Βαλίνσκα συνήθιζε να εξοφλεί τους γιατρούς της προσφέροντάς τους πίνακές της, συνήθως πορτρέτα που ζωγράφιζε ειδικά για εκείνους. Ο οφθαλμίατρος που επισκέπτεται σήμερα η ίδια η Ρούμπιν έχει ακόμη στο ιατρείο του έργα της θείας της, τα οποία είχε κληρονομήσει μαζί με το ιατρείο του πατέρα του.
Με στοιχεία από The Art Newspaper
