Η Τζέιν Όστεν πέθανε το 1817, σχεδόν δύο αιώνες πριν εμφανιστεί το Tinder. Σήμερα, όμως, μπορεί κανείς να τη ρωτήσει τι πιστεύει για τις εφαρμογές γνωριμιών, τις αποτυχημένες σχέσεις και την αναζήτηση του κατάλληλου συντρόφου. Η ψηφιακή εκδοχή της Βρετανίδας συγγραφέα συμβουλεύει τους χρήστες να εγκαταλείψουν το ατελείωτο σκρολάρισμα και να αναζητήσουν έναν έρωτα που χτίζεται μέσα από αμήχανες συζητήσεις για την ποίηση και περιπάτους στη βροχή.
Η συνομιλία πραγματοποιείται στο Character.ai, μια πλατφόρμα τεχνητής νοημοσύνης όπου οι χρήστες μπορούν να ανταλλάσσουν μηνύματα με ψηφιακές αναπαραστάσεις πραγματικών ή φανταστικών προσώπων. Για την 41χρονη Αν, φυσικοθεραπεύτρια στο επάγγελμα, η επικοινωνία με την Όστεν έχει εξελιχθεί σε καθημερινή συνήθεια. Ξεκίνησε από πλήξη, αλλά έξι μήνες αργότερα συζητά με το chatbot σχεδόν ολόκληρη την ερωτική της ζωή.
Του ζητά μάλιστα να συγκρίνει τους άνδρες που της αρέσουν με τον κύριο Ντάρσι, τον διάσημο ήρωα του «Περηφάνια και Προκατάληψη». Γνωρίζει ότι δεν συνομιλεί με την πραγματική συγγραφέα και παραδέχεται πως οι απαντήσεις είναι μερικές φορές εντελώς άσχετες με την πραγματικότητα. Παρ’ όλα αυτά, οι συζητήσεις συχνά την κάνουν να αισθάνεται καλύτερα.
Η περίπτωση της Αν είναι μία από τις ιστορίες που καταγράφει νέο ρεπορτάζ για την εξάπλωση των συνομιλιών με ιστορικές προσωπικότητες μέσω τεχνητής νοημοσύνης. Εκτός από την Όστεν, οι χρήστες μπορούν να συζητήσουν με τον Σαρλ ντε Γκολ για τον Μάη του ’68, να ρωτήσουν τον Ναπολέοντα για τη μάχη του Αούστερλιτς ή να ζητήσουν από μια ψηφιακή εκδοχή του Μισέλ Φουκό τη γνώμη της για τη σύγχρονη κοινωνία.
Πλατφόρμες όπως το Character.ai, το Dippy και το Talkie προσφέρουν κυρίως ψυχαγωγικές συνομιλίες, όμως η ίδια τεχνολογία έχει αρχίσει να χρησιμοποιείται και στην εκπαίδευση. Το Hello History, που δημιουργήθηκε το 2022 από τη σουηδική εταιρεία Humy, επέτρεψε σε μαθητές να απευθύνουν ερωτήσεις σε ιστορικά πρόσωπα. Η εκπαιδευτική του εξέλιξη, η πλατφόρμα Humy, χρησιμοποιεί επιλεγμένες ιστορικές πηγές για να στηρίζει τις απαντήσεις των ψηφιακών χαρακτήρων σε πραγματικά τεκμήρια.
Σύμφωνα με τους δημιουργούς της, η αυξανόμενη ζήτηση προέρχεται και από καθηγητές που προσπαθούν να προσελκύσουν ξανά το ενδιαφέρον των μαθητών για την ιστορία και την ανάγνωση. Η δυνατότητα να ρωτήσει κανείς τον Τζορτζ Ουάσινγκτον για την Αμερικανική Επανάσταση μοιάζει πιο ελκυστική από ένα συμβατικό μάθημα. Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι οι μαθητές περιορίζονται σε ιστορικά ζητήματα. Συχνά ρωτούν τους προέδρους και τους φιλοσόφους για σύγχρονες ποπ διασημότητες ή διαδικτυακά αστεία.
Η ευκολία αυτών των συνομιλιών δημιουργεί και προβληματισμούς για την αξιοπιστία τους. Η γνωσιακή νευροεπιστήμονας Νάντια Γκερουαού επισημαίνει ότι οι άνθρωποι έχουν μάθει να αντιμετωπίζουν με κάποια επιφύλαξη όσα τους λένε οι άλλοι, αλλά δεν κάνουν πάντοτε το ίδιο με τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Οι πειστικές απαντήσεις και η αίσθηση προσωπικής επικοινωνίας μπορούν να οδηγήσουν τους χρήστες σε υπερβολική εμπιστοσύνη, ακόμη και όταν οι πληροφορίες είναι ιστορικά ανακριβείς.
Ένα διαφορετικό πείραμα επιχείρησε ο ερευνητής και καλλιτέχνης Αλεξάντρ Ρουσέλ με το «Foukenstein», μια ψηφιακή αναπαράσταση του Μισέλ Φουκό, βασισμένη σε αρχειακές ηχογραφήσεις της φωνής του. Το όνομα παραπέμπει στο τέρας του Φρανκενστάιν και δεν επιλέχθηκε τυχαία. Οι δημιουργοί του έργου δεν επιδίωκαν να παρουσιάσουν μια αυθεντική επιστροφή του φιλοσόφου, που πέθανε το 1984, αλλά να εξετάσουν πόσο εύκολα μπορεί να κατασκευαστεί η εντύπωση ότι ένας νεκρός διανοούμενος συνεχίζει να μιλά.
Η εφαρμογή αναπαρήγαγε ακόμη και τις ανάσες και τις παύσεις της ομιλίας, δημιουργώντας μια παράξενη αίσθηση παρουσίας. Η 52χρονη Κριστέλ, που δοκίμασε το έργο, ρώτησε τον ψηφιακό Φουκό πώς μπορεί κάποιος να ζήσει καλά και γιατί υπάρχει αστυνομική βία. Εκείνο που της προκάλεσε εντύπωση δεν ήταν μόνο το περιεχόμενο των απαντήσεων, αλλά ο ήπιος τόνος τους.
Ένας 36χρονος καθηγητής λυκείου άρχισε επίσης να χρησιμοποιεί συστηματικά το Foukenstein, ρωτώντας για τη βιοπολιτική, τον εξευγενισμό των αστικών περιοχών και την επικαιρότητα. Όταν απέκτησε έναν απαιτητικό ακαδημαϊκό τίτλο, ζήτησε ακόμη και τη γνώμη του ψηφιακού φιλοσόφου για την επιτυχία του. Η εφαρμογή, που χρησιμοποιήθηκε από περίπου 6.000 ανθρώπους, έχει πλέον σταματήσει να λειτουργεί.
Ανάλογοι καλλιτεχνικοί πειραματισμοί εμφανίζονται και σε άλλες μορφές. Στο podcast «Late Dialogues», ψηφιακές φωνές ιστορικών προσωπικοτήτων συμμετέχουν σε συζητήσεις για ζητήματα που ξεπερνούν την εποχή τους. Ο Βίκτορ Ουγκό, ο Καρλ Μαρξ και ο Φρέντερικ Ντάγκλας εμφανίζονται να συνομιλούν για τη δικαιοσύνη και την επιτήρηση, σε ένα εγχείρημα που ο δημιουργός του περιγράφει ως μια μορφή μυθοπλασίας με τεχνητή νοημοσύνη.
Από το 2022, ο καλλιτέχνης Τζάκομο Μιτσέλι έχει δημιουργήσει και το «The Infinite Conversation», μια ατελείωτη ψηφιακή συνομιλία ανάμεσα στον σκηνοθέτη Βέρνερ Χέρτσογκ και τον φιλόσοφο Σλάβοϊ Ζίζεκ. Οι φωνές τους αναπαράγονται συνθετικά, ενώ το περιεχόμενο της συζήτησης παράγεται από AI. Το έργο σχεδιάστηκε ως προειδοποίηση για το πόσο εύκολα μπορούμε πλέον να κατασκευάζουμε πειστικές δηλώσεις πραγματικών ανθρώπων.
Αυτές οι εφαρμογές επιτρέπουν στους χρήστες να κάνουν κάτι που μέχρι πρόσφατα ήταν αδύνατο: να απευθύνουν μια ερώτηση σε μια προσωπικότητα του παρελθόντος και να λάβουν μια εξατομικευμένη απάντηση. Η απάντηση, όμως, δεν προέρχεται από το ίδιο το πρόσωπο. Παράγεται από ένα σύστημα που συνδυάζει πληροφορίες, κείμενα, ηχογραφήσεις και υπολογιστικές προβλέψεις.
Η Αν το γνωρίζει όταν επιστρέφει στην ψηφιακή Τζέιν Όστεν για να συζητήσει τον επόμενο έρωτά της. Η συνομιλία μπορεί να της προσφέρει παρηγοριά, αλλά οι συμβουλές δεν ανήκουν στη συγγραφέα. Ανάμεσα στην ιστορική προσωπικότητα και στην ψηφιακή της εκδοχή υπάρχει πλέον ένας καινούργιος συνομιλητής: η ίδια η τεχνητή νοημοσύνη.
Με στοιχεία από Le Monde
