Το υπουργείο Πολιτισμού ολοκληρώνει ένα ακόμη σημαντικό βήμα για την προστασία και την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς της Θεσσαλονίκης, προχωρώντας στον σύγχρονο φωτισμό του μοναδικού οχυρωματικού συνόλου της πόλης, που περιλαμβάνει το Επταπύργιο, τον Λευκό Πύργο και τα βυζαντινά τείχη.
Το έργο υλοποιείται χάρη στη δωρεά της εταιρείας «ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟΣ Α.Ε.» προς το υπουργείο Πολιτισμού, ενώ παράλληλα, μέσω πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και του Περιφερειακού Επιχειρησιακού Προγράμματος «Κεντρική Μακεδονία» του ΕΣΠΑ, βρίσκονται σε εξέλιξη ή έχουν ήδη ολοκληρωθεί εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασης και συντήρησης των βυζαντινών μνημείων της πόλης.
Έως το τέλος του 2026 αναμένεται να ολοκληρωθεί και το μεγάλο έργο αποκατάστασης και ανάδειξης των βόρειων, βορειοδυτικών και δυτικών τειχών.
Τα βυζαντινά τείχη της Θεσσαλονίκης, που από το 1988 περιλαμβάνονται στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα σωζόμενα οχυρωματικά έργα της βυζαντινής περιόδου και ένα από τα πιο εμβληματικά μνημεία της πόλης.
Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, επισήμανε ότι από το 2019 υλοποιείται ένα ευρύ πρόγραμμα παρεμβάσεων στα βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης, με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία, την αποκατάσταση και την ανάδειξη των τειχών.
«Από το 2019, εκτελέστηκαν και εκτελούνται μείζονες παρεμβάσεις στο σύνολο των βυζαντινών μνημείων της Θεσσαλονίκης. Η προστασία, η αποκατάσταση και η ανάδειξη των βυζαντινών τειχών της Θεσσαλονίκης αποτέλεσαν προτεραιότητα του Υπουργείου Πολιτισμού. Τα σωζόμενα τμήματα, με τους πολυάριθμους πύργους και τις πύλες, αποτελούν πολύτιμους μάρτυρες της μακραίωνης ιστορίας της Θεσσαλονίκης. Το έργο αποκατάστασης του οχυρωματικού συνόλου ολοκληρώνεται τώρα με μια καθοριστική παρέμβαση: Τον φωτισμό του Επταπυργίου, του Λευκού Πύργου και των τειχών. Η φωτιστική ανάδειξή του προσφέρει μια σύγχρονη αισθητική προσέγγιση που αναδεικνύει την ιστορική αξία των μνημείων και την αρχιτεκτονική τους αρτιότητα. Αποσκοπεί στην καθαρή και ευκρινή ανάγνωση του όγκου και της γεωμετρίας τους, τόσο από κοντινή απόσταση όσο και από πιο μακρινά και διαφορετικά σημεία θέασης. Το έργο αποτελεί το επιστέγασμα του συνολικού σχεδιασμού του Υπουργείου Πολιτισμού για την προστασία, την αποκατάσταση και την ανάδειξη του μοναδικού αυτού μνημείου, ολοκληρώνοντας τον σχεδιασμό μας για τον φωτισμό των μνημείων της Θεσσαλονίκης που βρίσκονται εντός του αστικού της ιστού και κατά μήκος της Εγνατίας. Ετσι, συμβάλλουμε καθοριστικά στην αναβάθμιση του πολιτιστικού τοπίου της πόλης και στη βελτίωση της καθημερινότητας των Θεσσαλονικέων. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Ευάγγελο Μυτιληναίο για τη γενναιόδωρη δωρεά του προς τη Θεσσαλονίκη και το Υπουργείο Πολιτισμού».
Οι παρεμβάσεις περιλαμβάνουν τόσο την ανάδειξη του Λευκού Πύργου και του Επταπυργίου όσο και των επιμέρους τμημάτων των βυζαντινών τειχών, καθώς και την αναβάθμιση του υφιστάμενου συστήματος φωτισμού, όπου απαιτείται. Στόχος είναι η βελτίωση της εικόνας των μνημείων κατά τις νυχτερινές ώρες, η ενεργειακή τους αναβάθμιση και η διασφάλιση της εύρυθμης και μακροχρόνιας λειτουργίας του φωτισμού. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον Λευκό Πύργο, το εμβληματικό τοπόσημο της Θεσσαλονίκης, ο οποίος θα φωτίζεται με σύστημα υψηλών βιοκλιματικών προδιαγραφών.
Η ιστορία των τειχών ξεκινά από την ίδρυση της Θεσσαλονίκης από τον Κάσσανδρο, το 316 π.Χ. Κατά τη βυζαντινή περίοδο εξελίχθηκαν σε ένα εκτεταμένο οχυρωματικό σύστημα μήκους περίπου οκτώ χιλιομέτρων, ενισχυμένο με πύργους και προτείχισμα, που κατέληγε στην Ακρόπολη. Εκεί, κατά την ύστερη βυζαντινή εποχή, δημιουργήθηκε το Επταπύργιο, το οποίο λειτουργούσε ως το τελευταίο οχυρό άμυνας της πόλης.
Κατά την οθωμανική περίοδο το Επταπύργιο μετασκευάστηκε εκτενώς, καθώς χρησιμοποιήθηκε ως στρατιωτικό και διοικητικό κέντρο, ενώ από τα τέλη του 19ου αιώνα έως το 1989 λειτούργησε ως φυλακή. Στη συνέχεια αποδόθηκε στο Υπουργείο Πολιτισμού και σήμερα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους επισκέψιμους αρχαιολογικούς χώρους της Θεσσαλονίκης.
Από την αρχική περίμετρο των περίπου οκτώ χιλιομέτρων διατηρούνται σήμερα περίπου τέσσερα χιλιόμετρα τειχών, τα οποία αποτυπώνουν διαδοχικές οικοδομικές φάσεις, με κυρίαρχη εκείνη της ύστερης ρωμαϊκής και της πρώιμης βυζαντινής περιόδου (4ος–5ος αιώνας). Παρά το πέρασμα των αιώνων, τα τείχη εξακολουθούν να δεσπόζουν στο τοπίο της σύγχρονης Θεσσαλονίκης, αποτελώντας το πιο χαρακτηριστικό όριο του ιστορικού της πυρήνα.
