Πέντε ήλιοι εμφανίζονται στον ουρανό της Λειψίας το 1551. Στη Ρώμη βρέχει αίμα το 1456, ενώ πάνω από τη Βαυαρία πετούν παράξενοι δράκοι. Οι εικόνες μοιάζουν να προέρχονται από κάποιο εφιαλτικό παραμύθι, αλλά δημιουργήθηκαν πριν από σχεδόν πέντε αιώνες, όταν οι άνθρωποι αναζητούσαν στα ασυνήθιστα φυσικά φαινόμενα σημάδια μιας επερχόμενης καταστροφής.
Οι παραστάσεις αυτές περιλαμβάνονται στο «Βιβλίο των Θαυμάτων», ένα εξαιρετικά σπάνιο εικονογραφημένο χειρόγραφο της γερμανικής Αναγέννησης, που πρόκειται να δημοπρατηθεί στις 10 Δεκεμβρίου στο Λονδίνο. Ο οίκος Christie’s εκτιμά ότι μπορεί να πωληθεί από 700.000 έως ένα εκατομμύριο λίρες, ενώ το κοινό θα έχει την ευκαιρία να το δει από κοντά για έξι ημέρες πριν από τη δημοπρασία.
Το χειρόγραφο δημιουργήθηκε στο Άουγκσμπουργκ, στα μέσα του 16ου αιώνα, και είναι το μοναδικό γνωστό αντίτυπο του συγκεκριμένου έργου. Περιλαμβάνει 167 ζωγραφικές παραστάσεις, φιλοτεχνημένες με υδατοχρώματα και γκουάς, που απεικονίζουν κομήτες, εκλείψεις, πλημμύρες, επιδρομές ακρίδων, τρομακτικές καταιγίδες και σκηνές από τη Βίβλο και την Αποκάλυψη. Κάτω από κάθε εικόνα, ένα σύντομο γερμανικό κείμενο περιγράφει το γεγονός, συχνά αναφέροντας τον τόπο και τη χρονολογία του.
Μία από τις πιο εντυπωσιακές εικόνες δείχνει τεράστιους χαλαζόκοκκους να πέφτουν στην ολλανδική πόλη Ντόρντρεχτ το 1552. Σε άλλη, σμήνη ακρίδων σκεπάζουν τον ουρανό της Πολωνίας το 1527, ενώ μια πλημμύρα του 1230 καταπίνει οικισμούς στις ακτές της Φρισλανδίας. Τα γεγονότα προέρχονταν από χρονικά, έντυπες αφηγήσεις και μαρτυρίες που κυκλοφορούσαν εκείνη την εποχή. Οι καλλιτέχνες τα μετέφεραν σε εικόνες με εκρηκτικά χρώματα, δραματικές συνθέσεις και μια φαντασία που σήμερα θυμίζει υπερρεαλιστική ζωγραφική.
Πολλά από τα υποτιθέμενα θαύματα έχουν πλέον επιστημονική εξήγηση. Οι πέντε ήλιοι της Λειψίας πιθανότατα αποδίδουν το φαινόμενο της παρηλίου, μια οπτική ψευδαίσθηση που δημιουργείται όταν το ηλιακό φως διαθλάται μέσα από παγοκρυστάλλους στην ατμόσφαιρα. Η «βροχή από αίμα» μπορεί να οφείλεται σε κόκκινη σκόνη που μεταφέρεται από τη Σαχάρα, ενώ οι δράκοι που εμφανίστηκαν πάνω από τη Βαυαρία το 1533 ενδέχεται να ήταν μια ασυνήθιστη εκδήλωση του βόρειου σέλαος.
Το βιβλίο δημιουργήθηκε σε μια Ευρώπη βαθιά διχασμένη από τις θρησκευτικές συγκρούσεις της Μεταρρύθμισης. Σεισμοί, κομήτες και παράδοξες εμφανίσεις στον ουρανό αντιμετωπίζονταν συχνά ως προειδοποιήσεις του Θεού. Παράλληλα, όμως, μεγάλωνε η ανάγκη να καταγράφονται με ακρίβεια όσα συνέβαιναν στη φύση.
Ο Εουτζένιο Ντοναντόνι, ειδικός του Christie’s στα μεσαιωνικά και αναγεννησιακά χειρόγραφα, εξηγεί ότι τα γερμανικά «βιβλία θαυμάτων» υπήρξαν ένα είδος εντυπωσιοθηρικού μέσου ενημέρωσης της εποχής τους. Οι εικόνες μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για θρησκευτικούς σκοπούς, αλλά η συστηματική καταγραφή τόπων, ημερομηνιών και φαινομένων μαρτυρούσε επίσης την ανάπτυξη ενός νέου ενδιαφέροντος για την παρατήρηση του φυσικού κόσμου.
Ο ίδιος παρομοιάζει την εμπειρία της ανάγνωσης με το σημερινό doomscrolling, τη διαρκή κατανάλωση ανησυχητικών ειδήσεων στις οθόνες μας. Κάθε σελίδα παρουσίαζε μια καινούργια απειλή, ένα ανεξήγητο γεγονός ή μια προειδοποίηση για το μέλλον. Η αγωνία για όσα επρόκειτο να συμβούν συνυπήρχε με την περιέργεια για έναν κόσμο που οι άνθρωποι μόλις άρχιζαν να ερευνούν με διαφορετικό τρόπο.
Το «Βιβλίο των Θαυμάτων» παρέμεινε άγνωστο στους ερευνητές για αιώνες, ώσπου εντοπίστηκε πριν από περίπου είκοσι χρόνια στη βιβλιοθήκη ενός μικρού κάστρου στη νότια Γερμανία. Το 2008 πουλήθηκε σε δημοπρασία για λίγο περισσότερες από 100.000 λίρες και αργότερα πέρασε στη συλλογή του Αμερικανού συλλέκτη έργων τέχνης Μίκι Κάρτιν. Το 2013 κυκλοφόρησε πιστή αναπαραγωγή του από τον εκδοτικό οίκο Taschen, κάνοντας τις παράξενες εικόνες του γνωστές σε ένα ευρύτερο κοινό.
Η επικείμενη δημοπρασία δίνει πλέον σε μουσεία και δημόσιες συλλογές την ευκαιρία να διεκδικήσουν το πρωτότυπο χειρόγραφο. Παραμένει άγνωστο ποιος ακριβώς παρήγγειλε τη δημιουργία του και για ποιον σκοπό.
Εκείνο που διασώθηκε είναι ένας ολόκληρος κόσμος φόβου, πίστης και περιέργειας, ζωγραφισμένος με σχεδόν εκτυφλωτικά χρώματα, την εποχή που το τέλος του κόσμου μπορούσε να εμφανιστεί ακόμη και με τη μορφή πέντε ήλιων στον ουρανό.
Με στοιχεία από The Guardian















