Τα νέα από το Βελεστίνο και τον Δήμο Ρήγα Φεραίο

Πώς να διαβάσετε το «Infinite Jest» (και τι να κάνετε με τις 388 υποσημειώσεις του)


ΠΙΘΑΝΟΤΑΤΑ ΔΕΝ έχετε διαβάσει το «Infinite Jest», αλλά ίσως έχετε ακούσει πολλά γι’ αυτό. Ότι είναι αριστούργημα, το ξακουστό magnum opus του μεγάλου Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας και ένα ορόσημο για τη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία. Ή ότι είναι ένα βιβλίο που απλά ΔΕΝ διαβάζεται, γεμάτο με προτάσεις που δεν τελειώνουν και εκατοντάδες υποσημειώσεις, τοποθετημένες στο τέλος του. Ακόμη και ιντερνετικό meme έγινε, ως μια απαραίτητη προσθήκη στα ράφια των performative ανδρών, όπου αναπαύεται αδιάβαστο.

Τριάντα χρόνια έχουν περάσει από την πρώτη έκδοση του «Infinite Jest» και το μυθιστόρημα των 1.000 και πλέον σελίδων επιτέλους κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Gutenberg, χάρη στον ηράκλειο, φαντάζομαι, άθλο του μεταφραστή Κώστα Καλτσά. Έτσι, οι Έλληνες αναγνώστες θα έχουν την ευκαιρία να ανακαλύψουν κάτι ευχάριστο: το «Ατέλειωτο Αστείο», όπως είναι ο ελληνικός τίτλος, δεν είναι κάποιο υπερπερίπλοκο κείμενο σχεδιασμένο να σας κάνει να αμφισβητήσετε τις πνευματικές σας ικανότητες. Δεν είναι ο «Οδυσσέας» του Τζόις, π.χ. Απλώς στις πρώτες 100 σελίδες και βάλε θα νομίζετε πως διαβάζετε μια ανθολογία φαινομενικά άκυρων ιστοριών αντί ένα συνεκτικό μυθιστόρημα.

Ο Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας, εκτός από το γεγονός ότι περιγράφει με εντυπωσιακή ακρίβεια το πώς δουλεύει το ανθρώπινο μυαλό σε έναν ψηφιακό κόσμο, κινεί την πρόζα του σε ιλιγγιώδεις ρυθμούς. Οι προτάσεις του διακόπτονται, χάνονται σε παρενθέσεις, επιστρέφουν σε σκέψεις που θεωρούσαμε ότι είχαν ολοκληρωθεί.

Στον ελαφρώς δυστοπικό και τρομακτικά γνώριμο κόσμο του «Ατέλειωτου Αστείου», οι ΗΠΑ έχουν σχηματίσει μια ένωση με τον Καναδά και το Μεξικό, με όρους που εντελώς συμπτωματικά, φυσικά, ευνοούν κυρίως τις ίδιες. Ακόμη και τα έτη έχουν πλέον εταιρικούς χορηγούς, με τους χαρακτήρες μας να ζουν, για παράδειγμα, στη ΧΡΟΝΙΑ ΤΗΣ ΠΑΝΑΣ ΑΚΡΑΤΕΙΑΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ DEPEND. Η ιστορία ακολουθεί τους έφηβους μαθητές μιας… ιδιαίτερης ακαδημίας τένις και τις ζωές των ενοίκων ενός γειτονικού ξενώνα απεξάρτησης. Παράλληλα, αυτονομιστές από το Κεμπέκ αναζητούν μια μυστηριώδη ταινία τόσο απολαυστική που όποιος τη βλέπει χάνει τη θέληση να κάνει οτιδήποτε άλλο, όπως το να πιει νερό, να πάει τουαλέτα ή να συνεχίσει να ζει.

cover
ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ ΓΙΑ ΝΑ ΤΟ ΑΓΟΡΑΣΕΤΕ:
Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας «Ατέλειωτο αστείο», τ. Α’, μτφρ.: Κώστας Καλτσάς, εκδόσεις Gutenberg

Α, και ένας βωμόλοχος, μικροβιοφοβικός πρώην τραγουδιστής έχει γίνει Πρόεδρος των ΗΠΑ, υποσχόμενος ότι θα απαλλάξει κυριολεκτικά τη χώρα του από τα σκουπίδια της, με καταστροφικά αποτελέσματα για τους γείτονές της.

Θα γνωρίσετε οικογένειες που θα σας κάνουν να εκτιμήσετε τη δική σας, θα γελάσετε με αστεία άλλοτε «κατάμαυρα» και άλλοτε εντελώς παιδικά και θα αντικρίσετε όρους, επιστημονικούς και μη, την ύπαρξη των οποίων μέχρι πρότινος αγνοούσατε. Για να τα απολαύσετε όμως όλα αυτά, θα πρέπει πρώτα να δώσετε στον εαυτό σας τον χρόνο ώστε να αφεθεί και να τον απορροφήσει αυτός ο εξαιρετικά πλούσιος αλλά αναπόφευκτα απειλητικός εκ πρώτης όψεως κόσμος. Οπότε, ας αρχίσουμε με τις πρακτικές συμβουλές.

Προμηθευτείτε τουλάχιστον δύο σελιδοδείκτες. Θα χρειαστείτε τον δεύτερο για να έχετε πάντα εύκολη πρόσβαση στο τέλος του βιβλίου, όπου βρίσκονται οι υποσημειώσεις, στις οποίες το κείμενο θα σας ανακατευθύνει με αξιοσημείωτη συχνότητα. Λυπάμαι, αλλά δεν είναι προαιρετικές. Εντάξει, ορισμένες αφορούν τεχνικά θέματα, γνώσεις που δεν νιώθατε ότι σας έλειπαν, αλλά αρκετές είναι εξαιρετικά σημαντικές. Ή αστείες, όπως αυτή που κάνει μια εκτεταμένη αναφορά στη φιλμογραφία ενός αβανγκάρντ σκηνοθέτη και μοιάζει με την ονείρωξη που θα είχε ο Λουίς Μπουνιουέλ σε κατάσταση απίστευτης μέθης. Ναι, ο Γουάλας ήθελε επίτηδες να διακόπτει τη ροή της ιστορίας του.

Όταν καταπιάστηκα με το βιβλίο για πρώτη φορά, χρησιμοποίησα δεκάδες μικρούς, πολύχρωμους sticky σελιδοδείκτες, θέλοντας με πάθος να λύσω το μυστήριο. Κάθε χαρακτήρας, κάθε περίεργη λεπτομέρεια, κάθε αναφορά σε κάποιο από τα αλλόκοτα χορηγούμενα έτη αποτελούσε ένα ακόμη πιθανό στοιχείο που έπρεπε να συγκρατήσω. Κάπου στα μισά, όμως, αποδέχτηκα ότι δεν επρόκειτο να θυμάμαι τα πάντα. Και, κυρίως, ότι δεν χρειαζόταν.

Αν κι εσείς νιώσετε την ανάγκη να χρονολογήσετε κάθε κεφάλαιο, αλλά δεν θέλετε το βιβλίο σας να θυμίζει σημαία του Pride, θα χαρείτε να μάθετε ότι οι απαντήσεις βρίσκονται ένα διαδικτυακό κλικ μακριά. Υπάρχουν χρονολόγια, διαγράμματα και ολόκληρες κοινότητες ανθρώπων που έχουν αφιερώσει αξιοθαύμαστο χρόνο στην αποκρυπτογράφηση του έργου.

Θα σας πρότεινα, πάντως, να συνεχίσετε να διαβάζετε και να αφήσετε τις συνδέσεις να αποκαλυφθούν στην ώρα τους. Ακόμη κι αν νιώσετε ενοχλημένοι ή μπερδεμένοι από το μπαράζ πληροφοριών που σας σερβίρεται ανελέητα, δοκιμάστε να αφήσετε για λίγο στην άκρη το ερώτημα σχετικά με το πού ακριβώς οδηγεί η ιστορία. Μπορεί να μην καταλαβαίνετε γιατί διαβάζετε για έναν συγκεκριμένο άνθρωπο, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορείτε να καταλάβετε τον ίδιο.

Αυτή η τελευταία συμβουλή θα σας φανεί ιδιαίτερα χρήσιμη στην αρχή, όταν η πλοκή δεν είναι ακόμη ξεκάθαρη. Ή όταν το βιβλίο αλλάζει σχεδόν βίαια και μια εγκυκλοπαιδική ενότητα ακολουθείται από μια ανατριχιαστική ιστορία για την εξάρτηση, προτού επιστρέψουμε σε μια επιτηδευμένα ασαφή στιχομυθία δύο κατασκόπων. Το μυθιστόρημα αποτελείται από πολλά, ποικιλόμορφα και ενίοτε ετερόκλητα αποσπάσματα, και σίγουρα δεν είναι όλα το ίδιο απολαυστικά. Μπορεί να λατρέψετε έναν χαρακτήρα και να χρειαστεί να περιμένετε διακόσιες σελίδες για να τον ξανασυναντήσετε. Μπορεί, επίσης, να βρεθείτε αντιμέτωποι με μια εξαντλητική τεχνική περιγραφή που δεν σας ενδιαφέρει καθόλου.

Πώς να διαβάσετε το «Infinite Jest» (και τι να κάνετε με τις 388 υποσημειώσεις του) Facebook Twitter
Ο Γουάλας μπορεί να αφιερώσει ολόκληρες σελίδες σε μια σκέψη που διαρκεί μερικά δευτερόλεπτα και να την αναλύσει με τέτοια ακρίβεια, ώστε να αναγνωρίσετε κάτι που έχετε αισθανθεί εκατοντάδες φορές αλλά δεν θα σκεφτόσασταν ποτέ να περιγράψετε με λέξεις. Φωτ.: Getty Images/ Ideal Image

Όσο για την πρόζα του, δεν λείπουν οι επικριτές της μακρόσυρτης, απείθαρχης φύσης της. Μόνο που πίσω από αυτήν τη «φλυαρία» κρύβεται ένα σπάνιο ταλέντο, γιατί ο Γουάλας, εκτός από το γεγονός ότι περιγράφει με εντυπωσιακή ακρίβεια το πώς δουλεύει το ανθρώπινο μυαλό σε έναν ψηφιακό κόσμο, κινεί την πρόζα του σε ιλιγγιώδεις ρυθμούς.

Οι προτάσεις του διακόπτονται, αυτοαναιρούνται, χάνονται σε παρενθέσεις, επιστρέφουν σε σκέψεις που θεωρούσαμε ότι είχαν ολοκληρωθεί. Λειτουργούν περίπου όπως λειτουργεί το δικό μας ταλαίπωρο μυαλό: με ατελείωτες διαπραγματεύσεις με τον εαυτό μας, παρανοϊκές υποθέσεις για το τι μπορεί να σκέφτονται οι άλλοι για εμάς και αντιφάσεις που αναγνωρίζουμε αλλά αδυνατούμε να ξεπεράσουμε. Ο Γουάλας μπορεί να αφιερώσει ολόκληρες σελίδες σε μια σκέψη που διαρκεί μερικά δευτερόλεπτα και να την αναλύσει με τέτοια ακρίβεια ώστε να αναγνωρίσετε κάτι που έχετε αισθανθεί εκατοντάδες φορές αλλά δεν θα σκεφτόσασταν ποτέ να περιγράψετε με λέξεις. Και συχνά το κάνει με τρόπο ξεκαρδιστικό, αηδιαστικό ή βαθιά θλιβερό – ενίοτε και τα τρία μαζί.

Το «Ατέλειωτο αστείο» (τόμος Α’) κυκλοφορεί στις 20 Νοεμβρίου 2026.

ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΔΩ



Πηγή: www.lifo.gr