Πολλές φορές σκέφτομαι τι μένει στον άνθρωπο όταν αφαιρέσεις όλα αυτά τα σημαντικά που έχει δημιουργήσει. Στην περίπτωση του ιδιοφυούς Τζεφ Μιλς, μάλλον αυτή είναι η πιο ουσιαστική ερώτηση. Γιατί, παρά το βάρος της τεράστιας καριέρας που έχει χτίσει με εκπληκτική συνέπεια στον χώρο της τέκνο αλλά και γενικότερα, ο Μιλς μοιάζει περισσότερο απασχολημένος με αυτά που δεν γνωρίζει παρά με αυτά που έχει κατακτήσει. Από το Ντιτρόιτ και την κολεκτίβα των Underground Resistance μέχρι την Axis Records, τη συνύπαρξη με τη NASA, τα επιφανή πολιτιστικά ιδρύματα και μια σειρά από πρωτοποριακά μουσικά και οπτικοακουστικά έργα, η επιστημονική φαντασία, η έννοια του χρόνου, οι μηχανές και η εξέλιξη δεν είναι πια απλές θεματικές για εκείνον. Είναι διαφορετικοί τρόποι για να κοιτάξεις κατάματα το ίδιο το άγνωστο.
Ο Μιλς δεν βασίστηκε ποτέ στη νοσταλγία και στις δάφνες του παρελθόντος. Δεν ενδιαφέρεται να αναπαραστήσει το μέλλον που κάποτε φανταζόμασταν, αλλά να εξετάσει τι μπορεί να είναι το μέλλον όταν σταματήσουμε να το φοβόμαστε. Η σχέση ανθρώπου και μηχανής, η ακρίβεια και το λάθος, ο έλεγχος και η παράδοση στον αυτοσχεδιασμό αποκτούν σχεδόν υπαρξιακή διάσταση στα χέρια του. Η τεχνολογία δεν είναι το αντίθετο του ανθρώπου, αφού φτιάχτηκε από εκείνον, είναι ο καθρέφτης του: αποκαλύπτει τι είμαστε, τι επιθυμούμε και ίσως τι θα μπορούσαμε να γίνουμε.
«Ποτέ δεν σκέφτηκα να δημιουργήσω μουσική του μέλλοντος και η τέκνο δεν αντιπροσωπεύει “τα πράγματα που θα έρθουν”. Αντίθετα, είναι ένα σημάδι για το πού βρισκόμαστε τώρα».
Από αυτή την εσωτερική ανάγκη για συνεχή μετακίνηση γεννήθηκε το πρότζεκτ Tomorrow Comes The Harvest, που ξεκίνησε με τον Τόνι Άλεν και συνεχίζει σήμερα ο Μιλς με τους Ζαν-Φιλ Νταρί και Πραμπού Εντουάρ. Η συνύπαρξή τους ξεκίνησε με μια συγκεκριμένη ιδέα: μουσικοί που μπαίνουν σε έναν χώρο χωρίς προκαθορισμένη σύνθεση ή πρόβα και ανακαλύπτουν τη μουσική μαζί σε πραγματικό χρόνο. Μετά από τόσες δεκαετίες εργασίας με μηχανήματα, προγραμματισμό, αλληλουχία και ακρίβεια, ο Μιλς εξηγεί τη σύνδεση του αυτοσχεδιασμού με την τεχνολογία και τι μπορούν να διδάξουν οι μηχανές σε έναν μουσικό που αυτοσχεδιάζει.
The Happening by Tomorrow Comes The Harvest (Jeff Mills / Jean-Phi Dary / Prabhu Edouard)
«Ο αυτοσχεδιασμός μάς δίνει την ευκαιρία να αντιδράσουμε άμεσα σε αυτά που σκεφτόμαστε και ακούμε. Επίσης, δείχνει ξεκάθαρα με πόση λεπτότητα μπορεί ο καθένας μας να προσαρμοστεί στις περιστάσεις. Όπως και σε μια συζήτηση, μπορεί να υπάρχουν διαφορετικά επίπεδα επικοινωνίας – μερικές φορές συμφωνούμε με αυτό που κάνουμε, μερικές φορές όχι. Το να μην έχουμε ένα καθορισμένο σχέδιο ανοίγει δυνατότητες. Αντίστροφα, δεν είμαι σίγουρος για το πώς η χρήση μηχανών και η σύνδεση με έναν κεντρικό μηχανισμό συγχρονισμού διδάσκει κάποιον άνθρωπο που αυτοσχεδιάζει, αλλά γνωρίζω πως υπάρχουν πολλά παραδείγματα στα οποία μπορούμε να αναφερθούμε. Ο ένας τρόπος δεν είναι καλύτερος από τον άλλον, είναι απλώς δύο διαφορετικοί τρόποι υλοποίησης».
Ο ίδιος έχει περιγράψει το Tomorrow Comes The Harvest ως έναν τρόπο επίτευξης «ενός υψηλότερου επιπέδου συνείδησης από κοινού». Αυτή είναι μια αξιοσημείωτα πνευματική πρόταση για ένα έργο που είναι επίσης βαθιά ριζωμένο στον ρυθμό, στον ηλεκτρισμό και στην τεχνολογία. Αναρωτιέμαι τι σημαίνει στην πραγματικότητα για εκείνον αυτή η «υψηλότερη συνείδηση» στο πλαίσιο της περφόρμανς και πώς ξέρουν πότε την έχουν πετύχει. «Ξέρουμε πότε έχουμε ξεπεράσει τα όρια μαζί, όταν όλοι έχουμε κολλήσει σε ένα groove και παρατηρούμε ότι υπάρχει ένα επιπλέον στοιχείο που αναπτύσσεται, το οποίο είναι η σύνθεση όλων των ενεργειών μας. Δηλαδή, είμαστε πλέον μέρος των μηχανισμών και συμβάλλουμε στη λειτουργικότητα ενός ρυθμού ή κάποιου πράγματος που τώρα καθοδηγεί τις πράξεις μας».
Υπάρχει κάτι σχεδόν ριζοσπαστικό στην εμπιστοσύνη που απαιτείται στο Tomorrow Comes The Harvest. Πρέπει να εγκαταλείψεις τον έλεγχο και να φτάσεις αρκετά βαθιά ώστε να αντιδράσεις προτού καταλάβεις τι θα ακολουθήσει, γεγονός που μπορεί ίσως να σε αλλάξει ως άτομο και όχι απλώς ως μουσικό, να μετασχηματίσει την αντίληψή σου για το τι σημαίνει στην πραγματικότητα ένας ηγετικός ρόλος σε δημιουργικό περιβάλλον.
«Στην περίπτωσή μου, δεν έχασα ποτέ την αίσθηση και την επιθυμία να συνεργάζομαι με άλλους όταν συνθέτω μουσική», απαντά χωρίς πολλή σκέψη. «Προτιμώ να είμαι μέλος μιας ομάδας και όχι να είμαι μόνος, ως σολίστ. Αυτό το συναίσθημα ξεκίνησε από τα νιάτα μου, όταν ήμουν πάντα σε συγκροτήματα με άλλους μουσικούς. Η προσωπικότητά μου δεν έχει αλλάξει και η αντίληψή μου οξύνεται όσο περισσότερο παίζω με άλλους μουσικούς, ειδικά όταν δεν ασχολούμαι με το είδος της ηλεκτρονικής μουσικής που εκπροσωπώ».
Ο Μιλς κυκλοφόρησε πρόσφατα το εξαιρετικό νέο του άλμπουμ με τίτλο «The Trip To Vega» και το επόμενο άλμπουμ των Tomorrow Comes The Harvest, που θα κυκλοφορήσει τον Νοέμβριο, ονομάζεται «Forbidden Planet» – είναι δύσκολο να μη σκεφτείς αμέσως τη συμπαντική σύνδεσή τους. Το Διάστημα είναι παρόν στη δουλειά του εδώ και δεκαετίες, αλλά φαίνεται να λειτουργεί πλέον ως κάτι πολύ παραπάνω από μια απλή αναφορά επιστημονικής φαντασίας. Μοιάζει σχεδόν με μια γλώσσα μέσω της οποίας εξερευνά την ανθρωπότητα, τον χρόνο, την εξέλιξη και το άγνωστο.
«Αυτά τα δύο άλμπουμ μιλούν περισσότερο για τον εσωτερικό μας κόσμο παρά για το Διάστημα. Και οι δύο έννοιες είναι μεταφορικές για το πώς ίσως χρειαστεί να προσαρμοστούμε στο μέλλον: όταν αντιμετωπίζουμε μια απίθανη κατάσταση, πρέπει να την καταλάβουμε με κάποιον τρόπο. Επομένως, το θέμα είναι το μέσα μας και όχι τόσο το Διάστημα. Σκεπτόμενοι ευρύτερα, παρόλο που βρισκόμαστε όλοι στον ίδιο πλανήτη και περιστρεφόμαστε μαζί, κάποιοι από εμάς περιστρεφόμαστε λίγο διαφορετικά. Έτσι, το να αναδείξουμε και να εξερευνήσουμε δημιουργικά αυτά τα θέματα του “τι θα γινόταν αν” μπορεί να μας δώσει μια ιδέα για το πώς κάποιοι άνθρωποι θα μπορούσαν να προσαρμοστούν ή αν είναι καν σε θέση να το κάνουν. Νομίζω ότι αυτό που το συνοψίζει είναι το ερώτημα “ποιο είναι το γενικό αίσθημα που έχουμε για την αξία της ανθρώπινης ζωής;” Επειδή στις σημερινές ταινίες και στη βιομηχανία του κινηματογράφου, στα βιντεοπαιχνίδια, ακόμη και στα μέσα ενημέρωσης, δεν φαίνεται να αξίζει πολλά. Προτιμάμε να σκοτώνουμε πρώτα και να κάνουμε ερωτήσεις αργότερα. Το “Trip To Vega” αφορά το ταξίδι μου στο Διάστημα, αλλά και τη συζήτηση σχετικά με το αν θα μπορούσαμε ποτέ να ενωθούμε ως είδος για να λύσουμε ένα τόσο τεράστιο πρόβλημα κι αν όχι, γιατί».
Ο Μιλς έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της καριέρας του στην εξερεύνηση του τι μπορούν να κάνουν οι μηχανές με τον ρυθμό, ωστόσο στο πραγματικά ξεχωριστό «Forbidden Planet» θέτει τα ηλεκτρονικά όργανα σε διάλογο με πολύ φυσικές, ανθρώπινες μορφές μουσικής δημιουργίας. Τον ρωτάω αν αντιλαμβάνεται τα ακουστικά και τα ηλεκτρονικά όργανα ως θεμελιωδώς διαφορετικές φωνές ή μήπως είναι, τελικά, απλώς διαφορετικές τεχνολογίες για την έκφραση της ίδιας ανθρώπινης παρόρμησης.
Jeff Mills – «Alpha Quadrant»
«Είναι σχεδόν τα ίδια. Απλώς είναι διαφορετικές συσκευές, που απαιτούν διαφορετικές λειτουργίες, αλλά το τελικό αποτέλεσμα είναι ουσιαστικά το ίδιο. Η σχέση μου με τις μηχανές έχει παραμείνει αναλλοίωτη εδώ και δεκαετίες. Ακόμα δεν υπάρχει υπολογιστής ή λογισμικό sequencing στο περιβάλλον του στούντιο. Χρησιμοποιώ τεχνητή νοημοσύνη, αλλά όχι για τη δημιουργία μουσικής. Εξακολουθώ να πιστεύω ότι είναι σημαντικό να μη χρησιμοποιούνται μηχανήματα για να υπαγορεύεται ο συνολικός ρυθμός της μουσικής. Ακόμα κι αν δεν είναι τέλειος, θα προτιμούσα να δείχνω αυτό που είμαι ικανός να κάνω, όχι την τεχνολογία».
Η συζήτηση πηγαίνει στο Ντιτρόιτ, όπου η τέκνο αναδύθηκε από μια πολύ ιδιαίτερη διασταύρωση της μαύρης μουσικής, του φουτουρισμού, της τεχνολογίας και της κοινωνικής πραγματικότητας της πόλης.
Σήμερα, η τέκνο είναι μια παγκόσμια βιομηχανία και συχνά χαρακτηρίζεται από μια εξαιρετικά τυποποιημένη μουσική γλώσσα. Πολλοί πιστεύουν ότι κάτι έχει χαθεί, όταν μια μουσική που αρχικά χτίστηκε γύρω από τον πειραματισμό και το φανταστικό μέλλον γίνεται μια αναγνωρίσιμη φόρμουλα.
«Όχι, δεν νομίζω ότι έχει χαθεί κάτι. Το Ντιτρόιτ εξακολουθεί να είναι ένα μέρος με βαθιά ψυχή. Στην πραγματικότητα, η πόλη και η μουσική σκηνή έχουν προχωρήσει πολύ σε όλους τους τομείς αυτής της βιομηχανίας. Για να διευκρινίσουμε την “κοινωνική πραγματικότητα”, η Ντιτρόιτ τέκνο δεν ήταν ποτέ το προϊόν μιας πόλης σε ύφεση, μιας καταθλιπτικής πόλης. Δηλαδή, είχαμε δουλειές, πηγαίναμε στο πανεπιστήμιο, κάναμε καλοκαιρινές διακοπές όπως όλοι οι άλλοι και παρ’ όλα αυτά κάναμε ηλεκτρονική μουσική. Παρά το γεγονός ότι κάποιοι χαρακτηρίζουν την αρχή του είδους ως τρόπο διαφυγής από κάτι, δεν κάναμε αυτήν τη μουσική για να επιβιώσουμε – αυτό δεν συνέβη ποτέ. Οι περισσότεροι από εμάς ξεκινήσαμε τη μουσική σε πολύ νεαρή ηλικία, οπότε ήμασταν συντονισμένοι με τις εξελίξεις και κινούμασταν προς αυτή την κατεύθυνση λόγω της φύσης των ενδιαφερόντων μας. Επίσης, οι πρώτες παραγωγές της Ντιτρόιτ τέκνο δεν προορίζονταν για πειράματα. Ήταν μάλλον το προϊόν του τρόπου με τον οποίο σκέφτονταν τότε κάποιοι νέοι, όπως ο Χουάν Άτκινς και το συγκρότημα των A Number Of Names».
Συγκινούμαι όταν τον ακούω να μιλάει για τις απαρχές ενός μουσικού κινήματος που κυριαρχεί τώρα στην παγκόσμια πίστα, τη στιγμή που υπάρχει μια ατέρμονη συζήτηση για το ποιοι, τι, πότε και πού. Του υπενθυμίζω πως πρόσφατα δήλωσε σε μία συνέντευξη ότι η λέξη «τέκνο» μπορεί να είναι ξεπερασμένη επειδή το είδος παρεξέκλινε από την αρχική του πορεία, τη φουτουριστική φαντασία. Μπορεί, άραγε, να επιστρέψει στις αρχικές του ρίζες μετά από αυτή την τεράστια εμπορική παρέκκλιση και να ανακτήσει το όνομα και την ουσία του;
«Όχι, δεν νομίζω ότι θα επιστρέψουμε ποτέ στην αρχική κατάσταση. Μπορεί να υπάρξουν κι άλλες παρόμοιες εποχές στο μέλλον, αλλά η εμπορική επιτυχία ήταν σταθερή, με ροή νέων καλλιτεχνών, παρουσία στο ραδιόφωνο και εκπροσώπηση καλλιτεχνών. Ταυτόχρονα, έμμεσα άνοιξε δρόμους για να ωφεληθούν κι άλλες μορφές ηλεκτρονικής μουσικής, π.χ. με χορηγίες και διαφήμιση».
Εδώ και αρκετό καιρό, ο Μιλς ποστάρει μια σειρά από φωτογραφίες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που συνοδεύονται από τη λεζάντα «This is techno». Φουτουριστικές εικόνες, έργα τέχνης, καλλιτεχνικές φωτογραφίες, αφρικανικές φυλές, εξωγήινοι, χρώματα, ρομπότ, σκηνές από ταινίες κ.ά, που προκαλούν πολλά σχόλια. Τον ρωτάω για τη συζήτηση που θέλει να ανοίξει με αυτές τις αναρτήσεις, ζητώντας από τους ανθρώπους να αναγνωρίσουν κάτι, αντί να ακούσουν απλώς έναν συγκεκριμένο ήχο. Σε μια στιγμή στην ιστορία που η λέξη «τέκνο» έχει γίνει πολύ ελαστική και χρησιμοποιείται για να περιγράψει μουσική και αισθητική που μπορεί να απέχει πολύ από το αρχικό πολιτιστικό και καλλιτεχνικό της πλαίσιο, προσωπικά θεωρώ πως προσπαθεί να επαναπροσδιορίσει την τέκνο, να την κάνει να ανακτήσει την ποιότητά της ή σκόπιμα να καταστήσει αδύνατο τον ορισμό της.
«Η καμπάνια “This is techno” είναι απλώς μια δήλωση, αλλά μπορεί επίσης να ερμηνευτεί ως ερώτημα ή γεγονός. Με οποιονδήποτε τρόπο και αν εκληφθεί, η φράση σχεδιάστηκε για να ευαισθητοποιήσει το κοινό σχετικά με τις συζητήσεις που κάνουμε εδώ και πολλές δεκαετίες. Κατά τη γνώμη μου, το λάθος που κάνουμε ξανά και ξανά είναι ότι αρνούμαστε να μιλήσουμε σε βάθος και για την πιο σημαντική πτυχή, που είναι η ίδια η μουσική. Είναι σχεδόν σαν να φοβόμαστε να το συζητήσουμε επειδή μπορεί να αποκαλυφθούν πράγματα που δεν είναι κολακευτικά για το προφίλ μιας καριέρας. Αντίθετα, πάρα πολλοί βλέπουν την τέκνο περίπου ως αθλητική δραστηριότητα, όπου μπορεί να υπάρχουν νικητές και ηττημένοι. Δεν είναι πλέον μια μορφή τέχνης που ευδοκιμεί με βάση αυτό που μπορούν να κάνουν οι άνθρωποι, αλλά μάλλον με βάση αυτό που μπορούν να δημοσιεύσουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Γενικά, αποδεχόμαστε αυτό αντί της δημιουργικότητας. Ίσως του επιτρέπουμε να επιμένει επειδή, βαθιά μέσα μας, πάρα πολλοί από εμάς δεν θεωρούμε τον εαυτό μας αληθινό καλλιτέχνη, αλλά μάλλον κάποιο άλλο είδος εμβληματικής φιγούρας, οπότε το να μιλάμε για μουσική απλώς αποσπά την προσοχή από το πώς φαινόμαστε, πώς χοροπηδάμε, πώς χορεύουμε με τα χέρια ψηλά και χαμογελάμε – κάτι που, παρεμπιπτόντως, δεν έχει καμία σχέση με το πώς ακούγεται η μουσική. Είναι όλα μια επιτηδευμένη φιγούρα».
Tomorrow Comes the Harvest on Delos ft. Jeff Mills, Jean-Phi Dary & Prabhu Edouard | Full Concert
Πιάνομαι από την ατάκα για τα χέρια, σε ένα ευρύτερο πλαίσιο, μια και τα δικά του έχουν γίνει αντικείμενο μελέτης, ειδικά το πώς χειρίζεται τα μηχανήματα όταν παίζει με βινύλια. Στο έργο του πάντα γοητευόταν από τη σχέση μεταξύ ανθρώπων και τεχνολογίας, ωστόσο το Tomorrow Comes The Harvest δίνει εξαιρετική έμφαση στο σώμα. Ίσως ενδιαφέρεται περισσότερο για το ανθρώπινο σώμα ακριβώς επειδή η τεχνολογία γίνεται ολοένα και πιο ικανή να μιμείται την ανθρώπινη δημιουργικότητα.
«Πάντα χρησιμοποιούσα πολύ τα χέρια μου, ειδικά ως DJ, και πολλά πρότζεκτ που έχω δημιουργήσει όλα αυτά τα χρόνια έχουν υλοποιηθεί με παρόμοιο φυσικό τρόπο. Αυτό που προτιμώ είναι να μη χρησιμοποιώ μόνο μηχανήματα, αλλά να παίζω τα μηχανήματα ως ακουστικά όργανα. Δεν είναι κάτι που σκέφτομαι συνειδητά όταν φτιάχνω μουσική, επειδή ο στόχος μου είναι να προσπαθήσω να μεταφράσω την ιδέα όσο το δυνατόν πιο καθαρά, ανεξάρτητα από την τεχνική, αλλά νομίζω ότι υπάρχει μεγάλη ελευθερία στο να χρησιμοποιώ πολλές διαφορετικές μεθόδους σε ένα δημιουργικό περιβάλλον και σε μια μορφή τέχνης. Νομίζω ότι η πιο σημαντική πτυχή της ιδέας του Tomorrow Comes The Harvest είναι ότι, χωρίς συζητήσεις ή προγραμματισμό, μιλάμε ο ένας στον άλλον και διαμορφώνουμε το μουσικό υλικό, ενώ στις ζωντανές εμφανίσεις μας δημιουργούμε έναν χώρο για να αφήσουμε τη μουσική να εξελιχθεί και να δούμε πού μας οδηγεί. Ουσιαστικά, προτείνουμε, αποφασίζουμε, χαράσσουμε μια πορεία, ένα μονοπάτι και τροποποιούμε την ιδέα σε πραγματικό χρόνο. Δεν είναι πάντα τέλειο, αλλά είναι πραγματικό».
Ο Τζεφ Μιλς συνήθως περιγράφεται ως κάποιος που «αντιπροσωπεύει το μέλλον» της ηλεκτρονικής μουσικής. Το μέλλον που ενδεχομένως φανταζόταν εκείνος και οι υπόλοιποι πρωτοπόροι τις πρώιμες εποχές της Ντιτρόιτ τέκνο είναι τώρα, από πολλές απόψεις, το παρόν. Είμαι περίεργη να μάθω τι τον εκπλήσσει πραγματικά και τι τον κάνει να νιώθει ότι έχουμε παρεξηγήσει το μέλλον που ίσως φαντάζονταν, όταν κοιτάζει το τοπίο της σύγχρονης ηλεκτρονικής μουσικής.
«Αν έριχνα μια ματιά γύρω μου και κοίταζα τους άλλους σαν να είμαστε μια ομάδα αθλητών που προσπαθούν να κερδίσουν ένα τρόπαιο, ίσως να ένιωθα απογοήτευση και ανησυχία για την πορεία της τέχνης μας, αλλά δεν το βλέπω έτσι. Ποτέ δεν σκέφτηκα να δημιουργήσω μουσική του μέλλοντος και η τέκνο δεν αντιπροσωπεύει “τα πράγματα που θα έρθουν”. Αντίθετα, είναι ένα σημάδι για το πού βρισκόμαστε τώρα και πιστεύω ότι είναι εξαιρετικά σημαντικό να είμαστε όσο το δυνατόν πιο δημιουργικοί με αυτό που έχουμε – ακόμα κι αν κανείς δεν το καταλαβαίνει. Να εξαντλήσουμε τις ιδέες και να τις βγάλουμε προς τα έξω, ώστε ο κόσμος να μπορεί να ακούσει τι σκέφτονται τώρα κάποιοι άλλοι. Έτσι νομίζω ότι προχωράει οποιαδήποτε μορφή τέχνης, όχι διατηρώντας τα πράγματα ως έχουν ή επαναλαμβάνοντας τον εαυτό μας για να δείξουμε πόσο συνεπείς και “αναμενόμενοι” μπορούμε να είμαστε. Δεν υπάρχει απολύτως καμία εγγύηση ότι η ηλεκτρονική μουσική θα είναι το τελευταίο και το μοναδικό είδος που θα αφορά το μέλλον ή ότι θα είναι σημείο αναφοράς για το μέλλον. Στην πραγματικότητα, είμαι βέβαιος ότι δεν θα είναι».
