Η Ζακλίν Λέντζου κέρδισε τον Χρυσό Αλέξανδρο – Θόδωρος Αγγελόπουλος στο 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, με τη δεύτερη μεγάλου μήκους ταινία της, «Μια μέρα στη ζωή της Τζο: Κεφάλαιο Φαίδρα». Η ταινία απέσπασε το βραβείο καλύτερης ταινίας του διεθνούς διαγωνιστικού τμήματος Arrivals, που συνοδεύεται από χρηματικό έπαθλο 10.000 ευρώ, προσθέτοντας μια ακόμη σημαντική διάκριση στη διεθνή πορεία της μετά τη βράβευσή της στη Βενετία. Η τελετή απονομής πραγματοποιήθηκε το μεσημέρι της Κυριακής 15 Νοεμβρίου στην Αποθήκη Γ΄, στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, με επτά ελληνικές ταινίες να συγκεντρώνουν συνολικά 22 βραβεία και διακρίσεις.
Η Λέντζου ανέβηκε στη σκηνή συγκινημένη, χωρίς προετοιμασμένη ομιλία, όπως συνηθίζει, και παραδέχτηκε ότι είχε υποσχεθεί στον εαυτό της να μην κλάψει ξανά, όπως είχε συμβεί στη Βενετία. «Η Θεσσαλονίκη είναι η πόλη μου, είναι η πόλη της μητέρας μου και αυτό το βραβείο είναι αφιερωμένο σε εκείνη», είπε. Θυμήθηκε επίσης ότι είχε γνωρίσει τον Θόδωρο Αγγελόπουλο όταν ήταν μικρή και είχε ταξιδέψει με τον πατέρα της στη Θεσσαλονίκη. «Τώρα έχω ένα βραβείο με το όνομά του στα χέρια μου που τρέμουν», πρόσθεσε, σε μια από τις πιο προσωπικές στιγμές της απονομής.
Κλείνοντας την ομιλία της, η σκηνοθέτιδα επικαλέστηκε μια φράση του Ντέιβιντ Μπερν, «feet on the ground, head in the sky», εξηγώντας ότι η ταινία της προτρέπει τους θεατές να έχουν την προσοχή τους στο παρόν, αλλά να στρέφουν τη σκέψη και το βλέμμα τους πέρα από αυτό, προς τον ουρανό
Το «Μια μέρα στη ζωή της Τζο: Κεφάλαιο Φαίδρα» παρακολουθεί μια καθοριστική ημέρα στη ζωή της 15χρονης Τζο, ενός κοριτσιού που μεγαλώνει στη σύγχρονη Αθήνα, βιώνοντας τις εντάσεις της εφηβείας και τις δυσκολίες της επικοινωνίας με τους γονείς της. Όταν ακούει τη συμμαθήτριά της Φαίδρα να τραγουδά, γοητεύεται από τη φωνή της και ανακαλύπτει την πιθανότητα ενός καινούργιου έρωτα. Ωστόσο, ένα απροσδόκητο γεγονός αλλάζει βίαια την πορεία της ημέρας. Η αφήγηση απομακρύνεται σταδιακά από τον καθημερινό ρεαλισμό και περνά σε έναν κόσμο όπου το ονειρικό, η μνήμη και το μεταφυσικό συνυπάρχουν.
Η ταινία είχε πραγματοποιήσει την παγκόσμια πρεμιέρα της στο 83ο Φεστιβάλ Βενετίας, τον περασμένο Σεπτέμβριο, όπου η Λέντζου κέρδισε το βραβείο σκηνοθεσίας του τμήματος «Ορίζοντες». Κατά την παραλαβή εκείνου του βραβείου είχε αναφερθεί στην πραγματική ιστορία που ενέπνευσε την ταινία: τη δολοφονία του 15χρονου Αλέξη Γρηγορόπουλου στην Αθήνα, τον Δεκέμβριο του 2008. Η σκηνοθέτιδα δεν επιχείρησε να μεταφέρει τα γεγονότα στην οθόνη ως ιστορική αναπαράσταση, αλλά να προσεγγίσει κινηματογραφικά το αποτύπωμα μιας ζωής που διακόπηκε πρόωρα. Στη Βενετία είχε ολοκληρώσει την ομιλία της με τη φράση «Σταματήστε να σκοτώνετε παιδιά».
Η διεθνής πορεία της ταινίας είχε συνεχιστεί και στη Νέα Υόρκη, με τη συμμετοχή της στο τμήμα Currents του New York Film Festival, όπου παρουσιάστηκε ως ένα έργο που τολμά να αλλάξει ριζικά την αφήγησή του, περνώντας από την καθημερινότητα σε μια περισσότερο αισθητηριακή και αινιγματική κινηματογραφική εμπειρία.
Σημαντική παρουσία στα φετινά βραβεία είχε και η Κωνσταντίνα Κοτζαμάνη με τον «Τιτανικό Ωκεανό», μια ακόμη ελληνική ταινία που είχε ήδη διακριθεί με τη συμμετοχή της στη Βενετία. Η ταινία απέσπασε το βραβείο καλλιτεχνικού επιτεύγματος του Arrivals για τη σκηνογραφία, τα κοστούμια, τη φωτογραφία, τον ήχο και τη μουσική της, στοιχεία με τα οποία η σκηνοθέτιδα δημιουργεί έναν κόσμο σκοτεινής φαντασίας. Η Αρίσα Σασάκι τιμήθηκε με το βραβείο καλύτερης ηθοποιού του ίδιου διαγωνιστικού τμήματος, για την ερμηνεία μιας νεαρής γυναίκας που αναζητά τη δική της φωνή ανάμεσα στην ευθραυστότητα και την ανάγκη για ανεξαρτησία.
Η Κοτζαμάνη παρέλαβε επίσης το βραβείο New Vision του ΕΚΚΟΜΕΔ, αξίας 6.000 ευρώ, ενώ ο «Τιτανικός Ωκεανός» απέσπασε το ειδικό βραβείο της Επιτροπής Νεότητας. «Φτιάχνουμε ταινίες για την ενηλικίωση με τον δικό μας τρόπο, για να μαθαίνουμε να μεγαλώνουμε και εμείς», είπε η σκηνοθέτιδα. Παραλαμβάνοντας το βραβείο καλλιτεχνικού επιτεύγματος, μίλησε για μια δημιουργική διαδικασία που ξεκίνησε χωρίς να γνωρίζει πού θα την οδηγήσει και ευχαρίστησε τους συνεργάτες της που την ακολούθησαν σε αυτή την αναζήτηση.
Ο δεύτερος μεγάλος Χρυσός Αλέξανδρος, που φέρει το όνομα του Μισέλ Δημόπουλου, απονεμήθηκε στο «Ντούα» της Μπλέρτα Μπασόλι, στο διαγωνιστικό τμήμα Meet the Neighbors+. Η ταινία εκτυλίσσεται στην Πρίστινα στα τέλη της δεκαετίας του 1990, λίγο πριν από τον πόλεμο στο Κόσοβο, και παρακολουθεί ένα 13χρονο κορίτσι που προσπαθεί να καταλάβει τις αλλαγές στο σώμα του, την οικογένειά του και τον κόσμο γύρω του. Η επιτροπή, στην οποία συμμετείχε η Ελληνίδα σκηνοθέτιδα Σοφία Εξάρχου, αναγνώρισε τον τρόπο με τον οποίο η Μπασόλι αφηγείται μια ιστορία ενηλικίωσης μέσα σε μια κοινωνία που βρίσκεται στα πρόθυρα της κατάρρευσης.
Στο ίδιο διαγωνιστικό τμήμα, το βραβείο σκηνοθεσίας απονεμήθηκε στον Αμπντάλαχ Αλ-Κατίμπ για το «Χρονικό μιας πολιορκίας», μια ταινία εμπνευσμένη από πραγματικές ιστορίες Παλαιστινίων. Η παραγωγός Λάρα Αμπούλ Φαϊλάτ, που παρέλαβε το βραβείο εκ μέρους του, μίλησε για τη δύναμη αλλά και τα όρια του κινηματογράφου απέναντι στην ανθρώπινη τραγωδία. Η παρέμβασή της ολοκληρώθηκε με ένα μήνυμα υπέρ της ελευθερίας της Παλαιστίνης και του κινηματογράφου που αναζητά την αλήθεια.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν και οι διακρίσεις του «Σάρκα και βενζίνη» του Πιερ Λε Γκαλ. Η ταινία αφηγείται την ερωτική σχέση δύο οδηγών φορτηγών, του Ετιέν και του Μπαρτόζ, που γνωρίζονται μέσα στη σκληρή καθημερινότητα της δουλειάς τους. Η ιστορία κινείται από τις περιστασιακές σεξουαλικές συναντήσεις προς μια βαθύτερη οικειότητα, ενώ οι πραγματικές δυσκολίες της σχέσης τους προκύπτουν κυρίως από τις εξαντλητικές συνθήκες της εργασίας τους. Οι πρωταγωνιστές Αλεξίς Μανεντί και Γιούλιαν Σβιεζέφσκι μοιράστηκαν το βραβείο ανδρικής ερμηνείας του Meet the Neighbors+, ενώ η ταινία απέσπασε και το βραβείο σεναρίου του Δήμου Θεσσαλονίκης. Τιμήθηκε επίσης με ειδική μνεία από την επιτροπή του Mermaid, για την τρυφερότητα και την αμεσότητα με την οποία προσεγγίζει μια απροσδόκητη ιστορία αγάπης.
Το βραβείο Mermaid, που απονέμεται στην καλύτερη ταινία ΛΟΑΤΚΙΑ+ θεματικής του επίσημου προγράμματος, κέρδισε το «Ελέφαντες στην ομίχλη» του Αμπινάς Μπίκραμ Σαχ. Η επιτροπή ξεχώρισε την ιδιαίτερη οπτική γλώσσα του έργου και τον τρόπο με τον οποίο συνδέει την πνευματικότητα, την κοινοτική ζωή και την ταυτότητα. Ειδική μνεία απέσπασε επίσης το «Masc» του Μπέρτιλ Νίλσον, για το πρωτότυπο κινηματογραφικό πορτρέτο της προσωπικότητας που βρίσκεται στο επίκεντρό του.
Ο τρίτος Χρυσός Αλέξανδρος, του διαγωνιστικού τμήματος Film Forward, απονεμήθηκε στο «Φυτεύω το χέρι μου στον κήπο» των Μπόρις Χάτζιγια και Χόντα Ταχερί. Οι δύο δημιουργοί, από τη Σερβία και το Ιράν αντίστοιχα, άντλησαν υλικό από τις προσωπικές τους δυσκολίες στην προσπάθεια να εξασφαλίσουν άδειες διαμονής στη Γερμανία. Η επιτροπή ξεχώρισε το χιούμορ, τη συναισθηματική δύναμη και την πρωτότυπη κινηματογραφική προσέγγιση της ταινίας, η οποία κινείται ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη μυθοπλασία. Στο ίδιο τμήμα, ο Ρομπ Ράις κέρδισε τον Αργυρό Αλέξανδρο σκηνοθεσίας για το «Ponderosa», ενώ η Αλέξις Μπλέντελ απέσπασε το βραβείο γυναικείας ερμηνείας για την ίδια ταινία.
Ανάμεσα στις ελληνικές παραγωγές που συγκέντρωσαν πολλές διακρίσεις ήταν και «Το δέντρο του Ιούδα» του Χρήστου Χουλιάρα, κινηματογραφική μεταφορά του ομώνυμου έργου του Μιχάλη Μακρόπουλου. Η ταινία τιμήθηκε με το βραβείο FIPRESCI καλύτερης ελληνικής ταινίας, το βραβείο κοινού Fischer του Film Forward, το αντίστοιχο βραβείο της ΕΡΤ και το βραβείο Crew United. Ο Αλέξης Καλοφωλιάς, γνωστός κυρίως από τη μουσική και τη μεταφραστική του δραστηριότητα, κέρδισε επίσης το βραβείο ανδρικής ερμηνείας του Film Forward. Ο σκηνοθέτης αποκάλυψε ότι όταν του πρότεινε να συμμετάσχει στην ταινία, ο Καλοφωλιάς νόμιζε πως του ζητούσε να γράψει τη μουσική.
Διακρίσεις απέσπασε και το «Κράτα με» της Μυρσίνης Αριστείδου. Η Μαρία Πετρόβα τιμήθηκε με το βραβείο καλύτερης ηθοποιού του Meet the Neighbors+ για την ερμηνεία μιας 11χρονης που προσπαθεί να κρατήσει κοντά της τον αποξενωμένο πατέρα της. Η ταινία κέρδισε επίσης το βραβείο της Φίνος Φιλμ, ενώ ο Άλεξ Γουέστον απέσπασε το βραβείο πρωτότυπης μουσικής της ΕΡΤ. Στα βραβεία κοινού ξεχώρισε ακόμη το «Ξανασταυρώνεται» του Θοδωρή Παπαδουλάκη, το οποίο τιμήθηκε και με το βραβείο καλύτερης ταινίας της Επιτροπής Νεότητας.
Το βραβείο προσβασιμότητας της Alpha Bank και το βραβείο «Ανθρώπινες Αξίες» της Βουλής των Ελλήνων απονεμήθηκαν στο «Stand Up» του Μάρι Σάντερς. Η ταινία εξετάζει ζητήματα αναπηρίας και κοινωνικού αποκλεισμού, αποφεύγοντας τον μελοδραματισμό και δίνοντας τους ρόλους των χαρακτήρων με αναπηρία σε ηθοποιούς που ζουν και οι ίδιοι με αναπηρία. Παραλαμβάνοντας τη διάκριση, ο Ολλανδός σκηνοθέτης μίλησε για την ανάγκη να δημιουργηθούν περισσότερες ευκαιρίες για καλλιτέχνες με αναπηρία, επισημαίνοντας ότι ο χώρος του κινηματογράφου έχει ακόμη πολύ δρόμο να διανύσει προς αυτή την κατεύθυνση.
Στο διαγωνιστικό τμήμα Immersive: All Around Cinema, ο Χρυσός Αλέξανδρος απονεμήθηκε στο «Sunset Motel» του Ζιλ Ζομπέν, ενώ ειδική μνεία έλαβε το «Yesterday Maybe» του Ματιέ Φαν Έεκχαουτ. Το βραβείο της Πανελλήνιας Ένωσης Κριτικών Κινηματογράφου απονεμήθηκε στα «Σωματίδια της σκόνης» του Αργύρη Γερμανίδη, που απέσπασαν επίσης το βραβείο καλλιτεχνικού επιτεύγματος του Film Forward.
Με τις διακρίσεις της Λέντζου και της Κοτζαμάνη, αλλά και την παρουσία νέων δημιουργών από την Ελλάδα και το εξωτερικό, η 67η διοργάνωση ολοκληρώθηκε αναδεικνύοντας ταινίες που ασχολούνται με την εφηβεία, την επιθυμία, την απώλεια, τη μετανάστευση και την ανάγκη των ανθρώπων να βρουν τη θέση τους στον κόσμο. Για τη Λέντζου, η τελετή είχε και έναν ιδιαίτερα προσωπικό χαρακτήρα: επέστρεψε στην πόλη της μητέρας της, κρατώντας ένα βραβείο που φέρει το όνομα ενός σκηνοθέτη τον οποίο είχε γνωρίσει παιδί.
Με στοιχεία από Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης















