Γιατί ο μεγάλος σεισμός στην Ιαπωνία χαρακτηρίζεται «ασυνήθιστος» από τους ειδικούς;

Η Ιαπωνία προσπαθεί να συνέλθει από τον σεισμό των 7,1 Ρίχτερ που εκδηλώθηκε την Τρίτη ενώ συνεχίζεται η μάχη με το χρόνο για τον εντοπισμό αγνοουμένων. Ειδικοί αναφέρουν ότι ο τρομερός σεισμός διαφέρει από εκείνους που βιώνει η σεισμογενής Χώρα του Ανατέλλοντος Ηλίου.

Η Ιαπωνία βρίσκεται πάνω σε ένα από τα πιο ενεργά όρια τεκτονικών πλακών στη Γη όπου η Πλάκα της Θάλασσας των Φιλιππίνων βυθίζεται κάτω από την Ευρασιατική Πλάκα. Η διαδικασία αυτή, γνωστή ως καταβύθιση, ευθύνεται για τους ισχυρούς σεισμούς που συχνά προκαλούν τσουνάμι στα ανοιχτά των ιαπωνικών ακτών και έχει μελετηθεί εκτενώς εδώ και δεκαετίες.

Ωστόσο ο σεισμός της Τρίτης δεν σημειώθηκε στο ίδιο το όριο των πλακών. Η διάρρηξη συνέβη μέσα στην Ευρασιατική Πλάκα περισσότερο από 100 χιλιόμετρα από το σημείο όπου συναντώνται οι δύο πλάκες σύμφωνα με τον σεισμολόγο Τζέφρι Παρκ του Πανεπιστημίου Γέιλ.

Περίπου το 90% των σεισμών συμβαίνουν στα όρια των τεκτονικών πλακών όπου η συνεχής κίνηση των πλακών συσσωρεύει τάσεις μέχρι να υποχωρήσει κάποιο ρήγμα. Οι σεισμοί που εκδηλώνονται στο εσωτερικό μιας πλάκας, οι λεγόμενοι ενδοπλακικοί σεισμοί, είναι πιο σπάνιοι και λιγότερο κατανοητοί. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι τάσεις που μεταφέρονται μέσα στην πλάκα μπορούν να επανενεργοποιήσουν παλιά, ανενεργά ρήγματα μακριά από το όριο που τις δημιούργησε.

Σύμφωνα με τον Παρκ το ρήγμα του σεισμού κινήθηκε με τρόπο που δείχνει ότι η πλάκα σκίστηκε οριζόντια καθώς στρεφόταν λόγω της λοξής καταβύθισης.

Η μετακίνηση

Η Γεωλογική Υπηρεσία των ΗΠΑ (USGS) χαρακτηρίζει το γεγονός ως ρηχό σεισμό οριζόντιας ολίσθησης (strike-slip). Οι δύο πλευρές του ρήγματος μετακινήθηκαν οριζόντια η μία δίπλα στην άλλη, αντί η μία να ανυψωθεί πάνω από την άλλη. Αυτός ο τύπος ρήγματος, σε συνδυασμό με το μικρό εστιακό βάθος των μόλις 10 χιλιομέτρων παραπέμπει στον ίδιο μηχανισμό που προκάλεσε τη φονική ακολουθία σεισμών στο Κουμαμότο το 2016.

Η ενδοχώρα όπου σημειώθηκε ο σεισμός εξηγεί επίσης γιατί δεν προκλήθηκε καταστροφικό τσουνάμι, παρά τη σύντομη προειδοποίηση που εκδόθηκε προληπτικά. Τα τσουνάμι δημιουργούνται όταν ένα μεγάλο γεγονός, όπως ένας σεισμός, μια ηφαιστειακή έκρηξη ή μια κατολίσθηση, μετατοπίζει μεγάλες ποσότητες νερού, δημιουργώντας κύματα που εξαπλώνονται σε μεγάλες αποστάσεις.

Στην προκειμένη περίπτωση η διάρρηξη περιορίστηκε αποκλειστικά στην ξηρά και δεν προκάλεσε ανύψωση του θαλάσσιου πυθμένα όπως συμβαίνει στους ισχυρούς υποθαλάσσιους σεισμούς. Για αυτό και ο κίνδυνος για τσουνάμι παρέμεινε χαμηλός. Παρ’ όλα αυτά ένας χερσαίος σεισμός δεν αποκλείεται να προκαλέσει τσουνάμι εάν ενεργοποιήσει μεγάλη κατολίσθηση που καταλήξει στη θάλασσα.

Οι ζημιές

Εξίσου σημαντικό ήταν και το μικρό εστιακό βάθος. Ο σεισμός ήταν αρκετά ρηχός ώστε η ενέργειά του να εκτονωθεί κοντά στην επιφάνεια κάτι που σύμφωνα με τον Παρκ εξηγεί τις ζημιές στις κατασκευές. «Επειδή είναι ρηχός θα προκαλέσει μεγαλύτερες δομικές ζημιές από έναν σεισμό αντίστοιχου μεγέθους που θα συνέβαινε βαθύτερα και στα ανοιχτά» δήλωσε ο σεισμολόγος.

Η περιοχή έχει ήδη καταγράψει αρκετούς σεισμούς, ενώ οι επιστήμονες αναμένουν πολυάριθμους μετασεισμούς τις επόμενες ημέρες. Η Ιαπωνία βιώνει περίπου 1,500 σεισμούς κάθε χρόνο γεγονός που την καθιστά μία από τις πιο σεισμογενείς χώρες του κόσμου λόγω της θέσης της στο σημείο συνάντησης πολλών τεκτονικών πλακών.

Για να αντιμετωπίσει αυτόν τον διαρκή κίνδυνο, η χώρα έχει επενδύσει επί δεκαετίες σε προηγμένα συστήματα αντισεισμικής προστασίας, αξιοποιώντας και τα διδάγματα από μεγάλες καταστροφές, όπως ο σεισμός και το τσουνάμι του Τοχόκου το 2011.

Τα τρένα υψηλής ταχύτητας σταματούν αυτόματα μόλις οι σεισμικοί αισθητήρες εντοπίσουν έναν ισχυρό σεισμό ένα χαρακτηριστικό που ο Παρκ θεωρεί βασικό στοιχείο της σεισμικής ετοιμότητας της Ιαπωνίας. Αντίστοιχοι αυτοματισμοί εφαρμόζονται και σε άλλα μέσα μεταφοράς καθώς και σε δίκτυα κοινής ωφέλειας, ενώ το εθνικό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης ειδοποιεί τον πληθυσμό μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα από την ανίχνευση του σεισμού, δίνοντας πολύτιμο χρόνο στους πολίτες να προστατευθούν πριν φτάσουν τα ισχυρά κύματα δόνησης.

Οι επενδύσεις της Ιαπωνίας στις υποδομές της εξηγούν σε μεγάλο βαθμό γιατί ακόμη και μετά από σεισμό μεγέθους 7 Ρίχτερ κοντά σε πόλη 700.000 κατοίκων οι ανθρώπινες απώλειες και οι υλικές ζημιές είναι συνήθως μικρότερες σε σύγκριση με αντίστοιχους σεισμούς σε άλλες χώρες.

Naftemporiki.gr με πληροφορίες από Live Science