Τα νέα από το Βελεστίνο και τον Δήμο Ρήγα Φεραίο

Τι κρύβει το «κολιέ μαργαριταριών» που ανακαλύφθηκε στο γαλαξία μας;


Ερευνητική ομάδα εντόπισε νέα στοιχεία για μια κοσμική «σειρά από μαργαριτάρια» όπως την αποκαλούν οι ειδικοί, ένα μοναδικό ουράνιο απομεινάρι που άφησε πίσω της μια έκρηξη σουπερνόβα την οποία παρατήρησε η ανθρωπότητα πριν από περίπου 850 χρόνια.

Αυτό έγινε χάρη στην πιο λεπτομερή μέχρι σήμερα παρατήρηση των αλυσίδων αερίων και υπολειμμάτων σουπερνόβα που θυμίζουν πικραλίδα και συνθέτουν το Pa 30, το μοναδικό κατάλοιπο σουπερνόβα αυτού του τύπου που έχει παρατηρηθεί στο γαλαξία μας. Αυτό που κάνει το Pa 30 ακόμη πιο ξεχωριστό είναι ότι στο κέντρο του βρίσκεται ένα σπάνιο «άστρο-ζόμπι».

Οι εκρήξεις σουπερνόβα όπως εκείνη που δημιούργησε το Pa 30 ονομάζονται σουπερνόβα Τύπου Ia. Συμβαίνουν όταν ένα νεκρό άστρο, γνωστό ως λευκός νάνος, απορροφά υπερβολική ποσότητα ύλης από ένα συνοδό άστρο λειτουργώντας σαν κοσμικό βαμπίρ. Αυτή η υπερβολική συσσώρευση ύλης πυροδοτεί μια ανεξέλεγκτη πυρηνική έκρηξη η οποία συνήθως καταστρέφει ολοκληρωτικά το λευκό νάνο. Σε σπάνιες όμως περιπτώσεις η έκρηξη σουπερνόβα δεν καταστρέφει πλήρως το άστρο και απομένει ένα διαλυμένο αστρικό σώμα, που ονομάζεται άστρο-ζόμπι. Αυτά τα φαινόμενα ονομάζονται σουπερνόβα Τύπου Iax.

Σπάνιο

Το Pa 30 εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 2013 από έναν ερασιτέχνη αστρονόμο αλλά σύντομα οι επιστήμονες το συνέδεσαν με μια κοσμική έκρηξη που είχε καταγραφεί το έτος 1181 σε ιστορικά έγγραφα της Ιαπωνίας, της Κίνας και του αραβικού κόσμου. Αυτό το καθιστά μία από τις μόλις πέντε εκρήξεις σουπερνόβα που παρατηρήθηκαν πριν από την εφεύρεση του τηλεσκοπίου.

«Τα αξιόπιστα ιστορικά αρχεία αστρικών εκρήξεων εκτείνονται μόλις περίπου χίλια χρόνια πίσω. Απ’ όσο γνωρίζουμε, θα μπορούσαν κάλλιστα να υπάρχουν παρόμοια κατάλοιπα που εξακολουθούν να κρύβονται στο σκοτάδι του δικού μας γαλαξία. Σήμερα είμαστε τυχεροί που μπορούμε να μελετήσουμε ένα συναρπαστικό αντικείμενο, το οποίο γνωρίζουμε ότι παρατηρήθηκε από αστρονόμους που κατέγραψαν το γεγονός σε τρία ανεξάρτητα ιστορικά αρχεία αιώνες πριν από την εφεύρεση του τηλεσκοπίου» αναφέρει η Ιλάρια Καιάτζο, μέλος της ερευνητικής ομάδας και επίκουρη καθηγήτρια στο Ινστιτούτο Επιστήμης και Τεχνολογίας της Αυστρίας (ISTA).

Μαργαριτάρια στο μέγεθος του ηλιακού συστήματος

Το Pa 30 αποτελεί ένα εξαιρετικό εργαστήριο για τη μελέτη των σουπερνόβα, καθώς βρίσκεται σε απόσταση περίπου 7,500 ετών φωτός από τη Γη, δηλαδή σχετικά κοντά μας σε κοσμική κλίμακα. Για παράδειγμα το κέντρο του γαλαξία μας απέχει περίπου 26,000 έτη φωτός. «Μπορούμε να διακρίνουμε τόσο πολλές λεπτομέρειες χάρη στην εγγύτητα του Pa 30 στη Γη. Αυτή η εγγύτητα το καθιστά μοναδικά πολύτιμο για μελέτη» λέει η Καιάτζο.

Αποτελεί επίσης σημαντικό αντικείμενο έρευνας επειδή είναι το μοναδικό κατάλοιπο σουπερνόβα στο οποίο μπορούμε να δούμε ένα άστρο-ζόμπι. Χρησιμοποιώντας το τηλεσκόπιο Gemini North η ερευνητική ομάδα εστίασε στο Pa 30 και ανακάλυψε συμπαγείς σχηματισμούς κατά μήκος των νημάτων αερίου που ακτινοβολούν προς τα έξω από το σημείο της κοσμικής έκρηξης θυμίζοντας μαργαριτάρια περασμένα σε κλωστή. Καθένα από αυτά τα «μαργαριτάρια» είναι τόσο μεγάλο ώστε θα μπορούσε να χωρέσει μέσα του την τροχιά του Ποσειδώνα του πιο απομακρυσμένου πλανήτη από τον Ήλιο δέκα φορές.

«Η περιοχή των πλανητών του ηλιακού μας συστήματος θα μπορούσε να χωρέσει περίπου δέκα φορές μέσα σε καθέναν από αυτούς τους σχηματισμούς, και μάλιστα με αρκετό επιπλέον χώρο. Οι σχηματισμοί αυτοί παρουσιάζουν εντυπωσιακή ομοιομορφία. Ανυπομονούμε να προσπαθήσουμε να τους μοντελοποιήσουμε» εξηγεί η Καιάτζο.

Η ομάδα ανακάλυψε επίσης ότι το άστρο-ζόμπι βρίσκεται σχεδόν ακριβώς στο κέντρο του Pa 30. Όταν συμβαίνουν τέτοιου είδους κοσμικές εκρήξεις, αναμένεται να προσδώσουν ώθηση στα υπολείμματά τους, συμπεριλαμβανομένων των άστρων-ζόμπι. Το γεγονός ότι αυτό το «ζωντανό νεκρό» άστρο εξακολουθεί να βρίσκεται στο κέντρο των συντριμμιών υποδηλώνει ότι η έκρηξη ήταν περίπου συμμετρική και ότι η ώθηση που δέχθηκε ήταν σχετικά μικρή.

«Οι εκρήξεις υπακούουν στην αρχή διατήρησης της ορμής. Αν η ίδια η έκρηξη ήταν απολύτως συμμετρική, τότε και τα εκτοξευόμενα υλικά θα έπρεπε να είναι συμμετρικά, ενώ το άστρο που επέζησε δεν θα έπρεπε να δεχθεί σημαντική ώθηση. Καταφέραμε να προσδιορίσουμε με ακρίβεια ένα ανώτατο όριο στην εγκάρσια ταχύτητα ώθησης του υπολειμματικού άστρου, δείχνοντας ότι ήταν εκπληκτικά μικρή. Ουσιαστικά δεν βλέπουμε το άστρο να απομακρύνεται σχεδόν καθόλου» αναφέρει ο Καιάτζο.

Παρότι εξακολουθούν να υπάρχουν πολλά μυστήρια γύρω από το Pa 30 και το αστρικό «ζόμπι» που φιλοξενεί μία από τις πιο συναρπαστικές προοπτικές που προκύπτουν από αυτή την έρευνα είναι ότι θα μπορούσε να βοηθήσει στον εντοπισμό των υπολειμμάτων και άλλων σουπερνόβα Τύπου Iax στο γαλαξία μας.

«Παρότι μπορούμε να παρατηρούμε σουπερνόβα Τύπου Iax σε μακρινούς γαλαξίες ως σημειακές πηγές φωτός, η λεπτομερής απεικόνιση των καταλοίπων τέτοιων εκρήξεων είναι δυνατή μόνο στον δικό μας γαλαξία και σε ελάχιστους κοντινούς γαλαξίες. Σκοπεύουμε τελικά να αξιοποιήσουμε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του Pa 30 ώστε να αναζητήσουμε παρόμοια αντικείμενα στο γαλαξία μας και σε γειτονικούς γαλαξίες» καταλήγει η Καιάτζο.

Naftemporiki.gr



Πηγή: www.naftemporiki.gr