Ο Άντι Μπελ μιλάει ασταμάτητα. Για το κτήμα του στη Μαγιόρκα, όπου φέτος με τον σύζυγό του, Στίβεν Μος, μάζεψαν ρόδια, ακτινίδια και λεμόνια, για τους κλόουν και το αν το μακιγιάζ τους θα μπορούσε να ξεγελάσει τα συστήματα αναγνώρισης προσώπου, για τη νυχτερινή ζωή των ’90s και για τον φόβο του ότι έχει αρχίσει να γίνεται ένας ιδιότροπος ηλικιωμένος.
Κάποια στιγμή συνειδητοποιεί ότι στην άλλη άκρη της βιντεοκλήσης, από το σπίτι του στο Σαν Ντιέγκο, ο Βινς Κλαρκ σχεδόν δεν έχει μιλήσει. Του το επισημαίνει και ο Κλαρκ χαμογελά: δεν τον ενοχλεί καθόλου, του αρέσει απλώς να τον ακούει.
Κάπως έτσι λειτουργούν οι Erasure εδώ και τέσσερις δεκαετίες. Ο ένας γεμίζει τη σκηνή και ο άλλος χτίζει τον ήχο γύρω του. Ο Μπελ ήταν πάντα η φωνή, το σώμα, οι παγιέτες, τα φτερά αγγέλου και η θεατρική εξωστρέφεια ενώ ο Κλαρκ έμενε λίγο πιο πίσω, συχνά κρυμμένος πίσω από μια σειρά συνθεσάιζερ, κατασκευάζοντας με ακρίβεια τις μελωδίες πάνω στις οποίες ο άλλος μπορούσε να γίνει όσο υπερβολικός ήθελε. Η διαφορά τους δεν ήταν πρόβλημα που έπρεπε να ξεπεράσουν ήταν εξαρχής ο μηχανισμός των Erasure.
Από το 1985 μέχρι σήμερα δεν διαλύθηκαν και δεν χρειάστηκε ποτέ να οργανώσουν κάποια θριαμβευτική επανένωση. Όπως λέει ο Μπελ, δεν έγιναν ποτέ ένα από εκείνα τα συγκροτήματα όπου το προσωπικό δράμα και τα εγώ των μελών καταπίνουν τελικά τη μουσική. Έκαναν δίσκους, περιοδείες, τεράστιες επιτυχίες, πέρασαν περιόδους μεγαλύτερης και μικρότερης εμπορικής απήχησης και συνέχισαν, ενώ γύρω τους άλλαζαν η μουσική βιομηχανία, η τεχνολογία, η queer ζωή και ολόκληρη η κοινωνία.
Η μεγαλύτερη δοκιμασία της σχέσης τους, όμως, δεν είχε καμία σχέση με τη μουσική. Τον Ιανουάριο του 2024 πέθανε από καρκίνο του στομάχου η σύζυγος του Βινς Κλαρκ, Τρέισι Χέρλι Μάρτιν. Ο Κλαρκ, λιγομίλητος ακόμη και στις καλύτερες στιγμές του, δυσκολεύεται μέχρι σήμερα να μιλήσει για την απώλειά της. Για ένα πράγμα, ωστόσο, μιλά χωρίς δισταγμό: για το πώς στάθηκε δίπλα του ο Άντι Μπελ.
Ο Κλαρκ λέει ότι ο φίλος και συνεργάτης του τού έδωσε την αγάπη και τη στήριξη που χρειαζόταν σε μια στιγμή κατά την οποία δύσκολα θα μπορούσε να τις δεχτεί από κάποιον άλλον. Ο Μπελ είχε ήδη περάσει από μια αντίστοιχη απώλεια: το 2012 είχε πεθάνει ο επί χρόνια σύντροφος και μάνατζέρ του, Πολ Χίκι. Γνώριζε τις ενοχές που μπορεί να κουβαλήσει το πένθος: αν είχες κάνει αρκετά, αν θα μπορούσες να είχες κάνει κάτι διαφορετικά, αν πρόλαβες να δώσεις στον άλλον όσα ήθελες. Δεν προσπάθησε λοιπόν να εξηγήσει στον Κλαρκ πώς να πενθήσει. «Πρέπει να φροντίζεις τον φίλο σου», λέει.
Μόνο που η λέξη «φίλος» μοιάζει τελικά πολύ μικρή για αυτό που περιγράφουν. Όταν τους ρωτούν αν θεωρούν ο ένας τον άλλον καλύτερο φίλο, ο Κλαρκ απαντά ότι είναι «κάτι πολύ βαθύτερο από φιλία». Ο Μπελ συμφωνεί: για εκείνον η σχέση τους βρίσκεται πιο κοντά στην οικογένεια, σε μια «βαθιά σύνδεση ψυχής». Κι ακριβώς τη στιγμή που η κουβέντα κινδυνεύει να γίνει υπερβολικά συγκινητική, ο Κλαρκ κοιτάζει ένα κόκκινο διακοσμητικό πίσω από τον Μπελ και του λέει ότι έτσι όπως κάθεται μοιάζει με τον Ρόναλντ ΜακΝτόναλντ. Και οι δύο ξεσπούν στα γέλια.
Αυτό επίσης εξηγεί πολλά για τους Erasure. Η τρυφερότητα ανάμεσά τους δεν χρειάστηκε ποτέ να γίνει βαρύγδουπη για να είναι αληθινή, και η περίοδος που πέρασαν τα τελευταία χρόνια έχει αφήσει το αποτύπωμά της και στη μουσική τους. Το Radio!! Radio!!, το εικοστό άλμπουμ της καριέρας τους, θα κυκλοφορήσει από τη Mute στις 12 Μαρτίου 2027 και θα συνοδευτεί από περιοδεία σε αρένες στη Βρετανία και την Ευρώπη.
Αυτή τη φορά, όμως, κάτι θεμελιώδες θα έχει αλλάξει. Για πρώτη φορά στην ιστορία των Erasure, ο Βινς Κλαρκ δεν θα βρίσκεται στη σκηνή. Θα αναλάβει εξ αποστάσεως τη μουσική διεύθυνση της περιοδείας, ενώ τα συνθεσάιζερ στις συναυλίες θα χειρίζεται ο τεχνικός τους Χάουαρντ Ράιντερ. Όταν τον ρωτούν αν ο θάνατος της Τρέισι είναι ο βασικός λόγος που αποφάσισε να σταματήσει τις περιοδείες, μεσολαβεί μια μεγάλη παύση πριν απαντήσει απλώς: «Ναι».
Ο Μπελ δεν κρύβει ότι αυτή η αλλαγή τον αναστατώνει. Λέει στον Κλαρκ ότι το προηγούμενο βράδυ είχε πιάσει τον εαυτό του να πανικοβάλλεται στη σκέψη πως θα βγει σε περιοδεία χωρίς εκείνον. Ο Κλαρκ τού θυμίζει ότι θα έχει μαζί του όλο το συνεργείο. Ο Μπελ το ξέρει, αλλά η απάντησή του είναι αφοπλιστική: «Δεν θα είναι το ίδιο».
Υπάρχει κάτι σχεδόν παράδοξο εδώ. Οι Erasure πέρασαν ολόκληρη την καριέρα τους αποδεικνύοντας ότι δύο άνθρωποι δεν χρειάζεται να μοιάζουν για να λειτουργούν μαζί. τώρα καλούνται να ανακαλύψουν αν μπορούν να εξακολουθήσουν να είναι οι Erasure χωρίς να βρίσκονται μαζί πάνω στην ίδια σκηνή. Όταν γνωρίστηκαν, φυσικά, κανείς τους δεν σκεφτόταν τόσο μακριά.
Ο Άντι Μπελ ήταν ήδη θαυμαστής του Βινς Κλαρκ όταν απάντησε σε μια αγγελία στον μουσικό Τύπο που αναζητούσε τραγουδιστή. Ο Κλαρκ είχε προλάβει να είναι ιδρυτικό μέλος των Depeche Mode, να γράψει το «Just Can’t Get Enough» και στη συνέχεια να σχηματίσει τους Yazoo με την Άλισον Μουαγιέ, γράφοντας μεταξύ άλλων το «Only You». Ο Μπελ μπήκε στην οντισιόν αγχωμένος, αλλά κανείς από τους δύο δεν αντιμετώπιζε εκείνη τη συνάντηση σαν την αρχή μιας συνεργασίας που θα κρατούσε δεκαετίες. Δεν σχεδίαζαν τη ζωή τους δέκα χρόνια μπροστά. Τους απασχολούσε τι θα συνέβαινε «την επόμενη Πέμπτη».
Το ντεμπούτο τους, Wonderland, δεν βρήκε αμέσως το κοινό του. Ύστερα ήρθε το «Sometimes» και ακολούθησε μια περίοδος διαδοχικών επιτυχιών: «Ship of Fools», «Chains of Love», «Stop!», «Drama!», «Blue Savannah», «Chorus», «Love to Hate You». Οι Erasure απέκτησαν περισσότερα από δώδεκα Top 10 singles στη Βρετανία και κέρδισαν το βραβείο καλύτερου βρετανικού συγκροτήματος στα Brit Awards του 1989.
Πάνω απ’ όλα, όμως, υπήρχε το «A Little Respect». Το τραγούδι έχει εδώ και χρόνια ξεπεράσει τα όρια της δισκογραφίας τους: παίζεται σε κλαμπ και γάμους, τραγουδιέται σε γήπεδα ποδοσφαίρου και ράγκμπι και το γνωρίζουν άνθρωποι που γεννήθηκαν πολύ μετά την κυκλοφορία του. Ο Μπελ το βλέπει ως ένα από εκείνα τα τραγούδια-σήματα κατατεθέντα που μπορεί να αποκτήσει ένας μουσικός στη ζωή του και προσθέτει με εμφανή περηφάνια ότι ο Κλαρκ έχει περισσότερα από ένα, αν συνυπολογίσει κανείς όσα έγραψε πριν από τους Erasure.
Ακόμη και σήμερα, ο Μπελ μπορεί να μιλά για τον Κλαρκ σχεδόν σαν να παραμένει θαυμαστής του. Βλέπει στην ισπανική τηλεόραση αφιερώματα για τους Depeche Mode ή για το πώς γράφτηκε το «Only You» και εξακολουθεί να εντυπωσιάζεται από την ιστορία του ανθρώπου με τον οποίο δουλεύει εδώ και τέσσερις δεκαετίες. Αυτή η απουσία ανταγωνισμού είναι ίσως ένας από τους λόγους για τους οποίους άντεξαν τόσο πολύ.
Οι Erasure δεν αντιμετωπίστηκαν πάντοτε με την ίδια γενναιοδωρία από τη μουσική κριτική. Ο Κλαρκ είχε ήδη την εικόνα του ψυχρού, «σοβαρού» ηλεκτρονικού μουσικού. Υστερα εμφανίστηκε ο Άντι Μπελ με παγιέτες, φτερά, ακραία θεατρικότητα και μια αδιάφορη προς τους κανόνες σχέση με το camp. Ο ίδιος αστειεύεται ότι κατέστρεψε την cool εικόνα του Κλαρκ: τον έβαζε ακόμη και να εμφανίζεται στη σκηνή ντυμένος κάκτος και μετά περίμενε από τη μουσική βιομηχανία να τους πάρει στα σοβαρά.
Στο βίντεο της διασκευής τους στο «Take a Chance on Me», οι δυο τους εμφανίστηκαν drag ως η Φρίντα και η Ανιέτα των ABBA. Ο Μπελ δεν θεωρούσε αυτή την υπερβολή αντίθετη προς τη σοβαρότητα της μουσικής τους. Αντίθετα, έβλεπε κάτι σχεδόν πανκ στην άρνηση να εμφανίζεσαι αυστηρός, συμβατικά αρρενωπός ή δήθεν «σοβαρός» προκειμένου να απαιτήσεις από τους άλλους να σε πάρουν στα σοβαρά.
Αυτή η στάση είχε εξαρχής και μια πολιτισμική διάσταση. Ο Άντι Μπελ ήταν ένας από τους λίγους ανοιχτά γκέι άντρες της βρετανικής ποπ όταν οι Erasure έγιναν διάσημοι, έζησε την εποχή του AIDS και την ομοφοβία των ’80s και των ’90s και παρακολούθησε τις μεγάλες κοινωνικές αλλαγές που ακολούθησαν. Σήμερα λέει ότι τον ανησυχεί η νέα οπισθοδρόμηση που βλέπει γύρω από τα ΛΟΑΤΚΙ+ δικαιώματα και θεωρεί ότι οι πολιτικοί συχνά επιλέγουν ως στόχο ομάδες που παρουσιάζονται ως πιο αδύναμες.
Αυτή η αγωνία περνά και στο Radio!! Radio!!. Το «Holy!» ξεκινά από την ανάγκη να σταθείς δίπλα σε κάποιον όταν δέχεται επίθεση όχι σαν μεγάλο πολιτικό μανιφέστο, αλλά σαν υπόσχεση παρουσίας. Και ακριβώς γι’ αυτό το τραγούδι μοιάζει να συνδέεται τόσο φυσικά με όσα συνέβησαν ανάμεσα στον Μπελ και τον Κλαρκ τα τελευταία χρόνια: ο ένας δεν χρειάστηκε να λύσει το πένθος του άλλου, αρκούσε να μην τον αφήσει μόνο του.
Παρά τις συνθήκες μέσα στις οποίες δημιουργήθηκε, το νέο άλμπουμ δεν είναι ένας δίσκος πένθους. Ο Μπελ παραδέχεται ότι έχει την τάση να καταστροφολογεί, αλλά λέει πως κάτω από αυτήν υπάρχει μια επίμονη αισιοδοξία. Ο τίτλος Radio!! Radio!!, με τα τέσσερα θαυμαστικά του, ήθελε να έχει μια αίσθηση επείγοντος: ο Μπελ ανησυχεί για την ταχύτητα με την οποία κινείται η τεχνολογία και νοσταλγεί έναν πιο ήρεμο ρυθμό ζωής, ενώ ταυτόχρονα γελά με τον εαυτό του επειδή μεγαλώνοντας συνειδητοποιεί πόσο πιο «ηθικός» έχει γίνει.
Ακόμη και μουσικά, ο δίσκος απομακρύνεται κάπως από τον καθαρά ηλεκτρονικό ήχο του The Neon. Υπάρχει περισσότερο πιάνο και περισσότερη κιθάρα, ενώ πριν από τις ηχογραφήσεις στην Ισπανία ο Μπελ και ο Στίβεν Μος έψαξαν ειδικά για μια ισπανική κιθάρα που θα ταίριαζε στον Κλαρκ. Η λεπτομέρεια είναι σχεδόν κωμική αν σκεφτεί κανείς ότι, ύστερα από σαράντα χρόνια δίπλα σε έναν από τους πιο γνωστούς ανθρώπους της ηλεκτρονικής μουσικής, ο Μπελ εξακολουθεί να μιλά για ορισμένα συνθεσάιζερ περίπου ως «εκείνα με τα μικρά φωτάκια».
Και ο Κλαρκ εξακολουθεί να τον ακούει. Στη μουσική των Erasure υπάρχει όλη η θεατρικότητα του κόσμου· στη σχέση τους, σχεδόν καθόλου. Δεν χρειάστηκαν μια δημόσια αφήγηση περί «αδελφότητας», μια μεγάλη ρήξη για να δικαιολογήσουν μια μεγάλη επανένωση ή μια στιγμή κατά την οποία αποφάσισαν συνειδητά ότι θα περάσουν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους μαζί. Τη μία Πέμπτη ακολούθησε απλώς η επόμενη, κι έπειτα ακόμη μία, μέχρι που έγιναν τέσσερις δεκαετίες.
Τώρα ο Μπελ ετοιμάζεται, για πρώτη φορά, να ανέβει στη σκηνή των Erasure χωρίς τον Κλαρκ δίπλα του. Ο άλλος θα εξακολουθεί να βρίσκεται μέσα στη μουσική —στις ακολουθίες, στα συνθεσάιζερ, στον τρόπο με τον οποίο έμαθαν να χτίζουν μαζί ένα τραγούδι αλλά όχι στο ίδιο δωμάτιο. Κι εκεί ίσως συναντιούνται τελικά η ιστορία του νέου δίσκου και η ιστορία των δύο ανθρώπων που τον έφτιαξαν: ο ένας έχασε τη σύζυγό του, ο άλλος είχε ήδη χάσει τον σύντροφό του, και αντί να του εξηγήσει πώς ξεπερνιέται μια τέτοια απώλεια, έμεινε απλώς δίπλα του.
Ο Άντι Μπελ το λέει πολύ πιο απλά. Στο τέλος, το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να ανοίγεις τα χέρια σου, να φέρνεις τους ανθρώπους κοντά και να μην τους αφήνεις έξω.
Ύστερα από τέσσερις δεκαετίες Erasure, πιστεύει ότι αυτό είναι και ένα από τα καλύτερα πράγματα που μπορεί να κάνει η ποπ μουσική.
Με στοιχεία από The Guardian
