Σχεδόν όλοι οι κοραλλιογενείς ύφαλοι που βρίσκονται σε ρηχά νερά σε ολόκληρο τον πλανήτη κινδυνεύουν να καταρρεύσουν έως το 2075 εξαιτίας της υπερθέρμανσης των ωκεανών, σύμφωνα με νέα επιστημονική αξιολόγηση της Διεθνούς Ένωσης Προστασίας της Φύσης (IUCN), η οποία συμβουλεύει τον ΟΗΕ σε περιβαλλοντικά ζητήματα.
Η μελέτη διαπιστώνει ότι το 24% των κοραλλιογενών υφάλων σε περισσότερες από 80 χώρες βρίσκεται ήδη στην υψηλότερη κατηγορία κινδύνου. Όταν όμως οι επιστήμονες συνυπολογίζουν την αναμενόμενη άνοδο της θερμοκρασίας του πλανήτη, το ποσοστό εκτοξεύεται στο 96%.
Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν όλοι οι ύφαλοι, συμπεριλαμβανομένου του Μεγάλου Κοραλλιογενούς Υφάλου της Αυστραλίας, ενδέχεται να αντιμετωπίσουν εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο οικολογικής κατάρρευσης μέσα στις επόμενες πέντε δεκαετίες.
Οι κοραλλιογενείς ύφαλοι φιλοξενούν περίπου το ένα τέταρτο των γνωστών θαλάσσιων ειδών, παρότι καλύπτουν ένα μικρό μέρος των ωκεανών. Παρέχουν τροφή και εισόδημα σε εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπους, στηρίζουν τον τουρισμό και προστατεύουν τις παράκτιες περιοχές από τα κύματα και τη διάβρωση.
Η απώλειά τους, επομένως, δεν θα σήμαινε μόνο την εξαφάνιση ορισμένων από τα πιο πλούσια θαλάσσια οικοσυστήματα, αλλά και σοβαρές συνέπειες για τις κοινότητες που εξαρτώνται από αυτά.
«Κινδυνεύουμε να χάσουμε ένα από τα πολυτιμότερα οικοσυστήματα που διαθέτουμε, με συνέπειες για εκατομμύρια ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο», προειδοποίησε ο Μισάλ Γκούντκα, επιστημονικός υπεύθυνος της αξιολόγησης.
Πώς η άνοδος της θερμοκρασίας απειλεί τους υφάλους
Η αξιολόγηση εξέτασε 127 περιοχές κοραλλιογενών υφάλων σε όλο τον κόσμο, λαμβάνοντας υπόψη τόσο την κατάστασή τους σήμερα όσο και τις απειλές που αναμένεται να αντιμετωπίσουν τις επόμενες δεκαετίες.
Οι ερευνητές βασίστηκαν σε ένα σενάριο σύμφωνα με το οποίο η μέση θερμοκρασία του πλανήτη θα έχει αυξηθεί κατά περίπου 2,7 βαθμούς Κελσίου έως το τέλος του αιώνα, σε σύγκριση με την προβιομηχανική εποχή. Πρόκειται για επίπεδο υπερθέρμανσης κοντά σε εκείνο προς το οποίο οδηγούν οι σημερινές κλιματικές πολιτικές.
Οι κοραλλιογενείς ύφαλοι έχουν ήδη υποστεί σοβαρές ζημιές τις τελευταίες πέντε δεκαετίες από την υπεραλίευση, τη ρύπανση, την ανάπτυξη των παράκτιων περιοχών και την αύξηση της θερμοκρασίας των θαλασσών.
Ιδιαίτερα καταστροφικοί είναι οι παρατεταμένοι θαλάσσιοι καύσωνες, που προκαλούν τη λεγόμενη λεύκανση των κοραλλιών. Όταν το νερό θερμαίνεται υπερβολικά, τα κοράλλια αποβάλλουν τα μικροσκοπικά φύκη με τα οποία συμβιώνουν και από τα οποία εξασφαλίζουν μεγάλο μέρος της τροφής τους.
Έτσι χάνουν το χαρακτηριστικό τους χρώμα, αποδυναμώνονται και γίνονται πιο ευάλωτα σε ασθένειες. Η λεύκανση δεν οδηγεί πάντοτε στον θάνατό τους, αλλά όταν η θερμική καταπόνηση είναι έντονη ή παρατεταμένη, μπορεί να αφανίσει μεγάλες εκτάσεις υφάλων.
Η νέα αξιολόγηση δεν έχει μάλιστα ενσωματώσει πλήρως τις επιπτώσεις του τέταρτου παγκόσμιου επεισοδίου μαζικής λεύκανσης, που εκδηλώθηκε από τις αρχές του 2023 έως τα μέσα του 2025 και ήταν το πιο εκτεταμένο που έχει καταγραφεί.
Στη Δυτική Αυστραλία, ένας ιδιαίτερα ισχυρός θαλάσσιος καύσωνας προκάλεσε μαζικούς θανάτους κοραλλιών σε μια περιοχή που εκτείνεται σε περίπου 1.500 χιλιόμετρα.
Ο Μεγάλος Κοραλλιογενής Ύφαλος στο επίκεντρο της κρίσης
Στην Αυστραλία, τέσσερις από τις 17 περιοχές κοραλλιογενών υφάλων χαρακτηρίζονται ήδη ως εξαιρετικά απειλούμενες, ενώ άλλες δέκα κατατάσσονται σε χαμηλότερες κατηγορίες κινδύνου.
Ωστόσο, όταν συνυπολογίζονται οι προβλεπόμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, και οι 17 περιοχές περνούν στην υψηλότερη κατηγορία κινδύνου.
Ο Μπεν Φιτζπάτρικ, ερευνητής του Πανεπιστημίου της Δυτικής Αυστραλίας που συμμετείχε στην αξιολόγηση, εξήγησε ότι ακόμη και όταν λαμβάνεται υπόψη η δυνατότητα ορισμένων κοραλλιών να προσαρμοστούν σε θερμότερα νερά, η αύξηση της θερμοκρασίας είναι τόσο μεγάλη ώστε υπερβαίνει αυτή την ανθεκτικότητα.
«Οι ύφαλοι είναι σαν πίνακες του Πικάσο κάτω από το νερό», είπε, περιγράφοντας την τεράστια ποικιλία οργανισμών που φιλοξενούν. «Το να σκεφτόμαστε ότι μπορεί να τα χάσουμε όλα αυτά είναι συντριπτικό».
«Ανησυχητικά, αλλά όχι χωρίς ελπίδα»
Παρά τις δυσοίωνες προβλέψεις, οι επιστήμονες επιμένουν ότι η κατάρρευση των κοραλλιογενών υφάλων δεν είναι αναπόφευκτη.
Ο Γκούντκα χαρακτήρισε τα αποτελέσματα «ανησυχητικά, αλλά σε καμία περίπτωση χωρίς ελπίδα», τονίζοντας ότι πρέπει να αποτελέσουν προειδοποίηση για δράση πριν πραγματοποιηθούν τα χειρότερα σενάρια.
Η γενική διευθύντρια της IUCN, Γκρέτελ Αγκιλάρ, υπογράμμισε ότι υπάρχει ακόμη χρόνος για να ανακάμψουν οι ύφαλοι, αρκεί να ληφθούν αποφασιστικά μέτρα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και τον περιορισμό της θέρμανσης των ωκεανών.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, αυτό προϋποθέτει δραστική μείωση της χρήσης ορυκτών καυσίμων, περιορισμό της ρύπανσης και της υπεραλίευσης, καθώς και μεγαλύτερες επενδύσεις στην προστασία και αποκατάσταση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
«Ένα είναι το μήνυμα», κατέληξε ο Φιτζπάτρικ. «Πρέπει να σταματήσουμε να καίμε ορυκτά καύσιμα».
Με πληροφορίες από The Guardian και IUCN
