Ο Χουάν Φρανθίσκο Λεόν Κατένα αγόρασε ένα παλιό σπίτι στη νότια Ισπανία, σκοπεύοντας να το ανακαινίσει και να εγκατασταθεί εκεί με την οικογένειά του. Όταν όμως άρχισε να γκρεμίζει τους εσωτερικούς τοίχους μαζί με τον πατέρα του, βρέθηκε μπροστά σε κάτι που δεν θα μπορούσε να φανταστεί: μια τεράστια πέτρινη πρόσοψη αναγεννησιακής εκκλησίας, κρυμμένη για αιώνες πίσω από τα μεταγενέστερα χωρίσματα του σπιτιού. Δέκα χρόνια αργότερα, η ανακάλυψη αυτή πρόκειται να του αποφέρει περισσότερα από ένα εκατομμύριο ευρώ, έπειτα από μια μακρά δικαστική διαμάχη με τις ισπανικές αρχές.
Η ιστορία άρχισε στις 20 Νοεμβρίου 2016, στην Ούβεδα, μια ιστορική πόλη της Ανδαλουσίας, στην επαρχία Χαέν. Ο Λεόν είχε αγοράσει ένα παλιό κτίριο στο ιστορικό κέντρο, στην οδό Κάβα, όταν κατά τις προκαταρκτικές εργασίες αποκαλύφθηκε πίσω από έναν τοίχο μια περίτεχνη λίθινη κατασκευή. Καθώς αφαιρούσαν τα χωρίσματα, εμφανίζονταν ολοένα περισσότερα αρχιτεκτονικά στοιχεία: ανάγλυφες μορφές, διακοσμητικές λεπτομέρειες, θυρεοί και κόγχες. Οι έρευνες αποκάλυψαν τελικά μια μνημειακή πρόσοψη πλάτους περίπου 15 μέτρων και ύψους 11 μέτρων, τμήματα της οποίας εκτείνονται και στα γειτονικά κτίρια.
Η πρόσοψη ανήκε στην εκκλησία του παλιού Νοσοκομείου του Αγίου Γεωργίου, γνωστού και ως Νοσοκομείο του Πέρο Αλμίνδες, που είχε ιδρυθεί το 1347. Το αρχικό οικοδόμημα χρονολογείται στον 14ο αιώνα, αλλά η πρόσοψη απέκτησε τη μνημειακή αναγεννησιακή μορφή της τον 16ο αιώνα. Σύμφωνα με τα ιστορικά αρχεία της πόλης, οι εργασίες έγιναν από τον λιθοξόο Γκονθάλο Μαρτίνεθ δε Αλάρκος, βάσει σχεδίων του Αντρές δε Βαντελβίρα, ενός από τους σημαντικότερους αρχιτέκτονες της ισπανικής Αναγέννησης.
Ο Βαντελβίρα συνδέθηκε με μερικά από τα σπουδαιότερα κτίρια της Ούβεδα και της γειτονικής Μπαέθα. Οι δύο πόλεις εντάχθηκαν το 2003 στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, χάρη στην εξαιρετικά διατηρημένη αναγεννησιακή αρχιτεκτονική και πολεοδομία τους. Η πρόσοψη που βρέθηκε στο σπίτι του Λεόν προσθέτει ένα ακόμη σημαντικό κομμάτι σε αυτή την ιστορία, καθώς πρόκειται για σπάνιο δείγμα αρχιτεκτονικής ταφικού παρεκκλησίου, με ιδιαίτερη καλλιτεχνική και ιστορική αξία.
Οι ειδικοί που εξέτασαν το εύρημα το 2017 διαπίστωσαν ότι μεγάλο μέρος του είχε διατηρηθεί σε εντυπωσιακά καλή κατάσταση, προστατευμένο πίσω από τις μεταγενέστερες κατασκευές. Η ανακάλυψη, ωστόσο, ανέτρεψε τα σχέδια της οικογένειας. Οι εργασίες ανακαίνισης σταμάτησαν και το κτίριο τέθηκε υπό αυστηρούς περιορισμούς, καθώς οποιαδήποτε παρέμβαση θα μπορούσε να επηρεάσει το προστατευόμενο μνημείο.
Ο Λεόν είχε ενημερώσει αμέσως τις αρμόδιες αρχές για την ανακάλυψη, όπως προβλέπει η νομοθεσία. Ο ισπανικός νόμος περί ιστορικής κληρονομιάς του 1985 αναγνωρίζει το δικαίωμα χρηματικής ανταμοιβής σε περιπτώσεις τυχαίας ανακάλυψης σημαντικών αρχαιολογικών ή ιστορικών ευρημάτων κατά τη διάρκεια οικοδομικών εργασιών. Στη δική του περίπτωση, όμως, η κυβέρνηση της Ανδαλουσίας αρνήθηκε αρχικά να καταβάλει το ποσό, οδηγώντας τον σε μια πολυετή δικαστική διαμάχη.
Οι περιφερειακές αρχές υποστήριξαν ότι η πρόσοψη περιλάμβανε θυρεό ιστορικής οικογένειας, ο οποίος καλυπτόταν ήδη από ειδικό καθεστώς προστασίας και συνεπώς εξαιρούνταν από τις σχετικές διατάξεις περί ανταμοιβής. Το Ανώτατο Δικαστήριο της Ανδαλουσίας απέρριψε το επιχείρημα, κρίνοντας ότι δεν είχε αποδειχθεί επαρκώς. Η δικαστική διαμάχη συνεχίστηκε, ώσπου το Ανώτατο Δικαστήριο της Ισπανίας έθεσε οριστικό τέλος στην υπόθεση.
Τώρα, η αρμόδια επιτροπή αποτίμησης της περιφερειακής κυβέρνησης έχει καθορίσει την ανταμοιβή σε ποσό που ξεπερνά το ένα εκατομμύριο ευρώ. Ο Λεόν δικαιούται πλέον να το εισπράξει, αν και τα χρήματα δεν έχουν ακόμη καταβληθεί. Η εξέλιξη έρχεται σχεδόν δέκα χρόνια μετά την ανακάλυψη που άλλαξε τη ζωή της οικογένειάς του.
Το παράδοξο είναι ότι, ενώ η οικονομική υπόθεση πλησιάζει στο τέλος της, το ίδιο το μνημείο εξακολουθεί να βρίσκεται σε αβέβαιη κατάσταση. Η πρόσοψη παραμένει περιφραγμένη, σχεδόν όπως ήταν όταν αποκαλύφθηκε το 2016, και δεν έχει ακόμη αποκατασταθεί ώστε να είναι προσβάσιμη στους επισκέπτες.
Ο ιδιοκτήτης βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με τον Δήμο της Ούβεδα για ένα σχέδιο που θα επέτρεπε την ανάδειξη της πρόσοψης προς τον δρόμο, ακόμη κι αν αυτό σήμαινε ότι θα έχανε μέρος της επιφάνειας του ακινήτου του. Σε αντάλλαγμα, έχει ζητήσει από τον δήμο να αναλάβει το κόστος αποκατάστασης του τετραώροφου κτιρίου. Μέχρι στιγμής δεν έχει επιτευχθεί συμφωνία, ενώ η οικογένεια έχει ήδη μετακομίσει σε άλλο σπίτι στον ίδιο δρόμο.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική εξαιτίας των φθορών στα γειτονικά δημοτικά ακίνητα. Έκθεση συντήρησης που συντάχθηκε για λογαριασμό της περιφερειακής κυβέρνησης προειδοποιεί ότι οι στέγες δύο παρακείμενων κτιρίων παρουσιάζουν σοβαρές διαρροές. Η υγρασία έχει προκαλέσει σήψη στις ξύλινες δοκούς, ανάπτυξη μούχλας και μυκήτων, καθώς και φθορές που ενδέχεται να οδηγήσουν ακόμη και σε κατάρρευση τμημάτων της κατασκευής.
Ο Λεόν επισημαίνει ότι οι αρχές έχουν ενημερωθεί επανειλημμένα για τον κίνδυνο, αλλά δεν έχει βρεθεί ακόμη λύση. Ύστερα από μια δεκαετία αναμονής, δηλώνει ότι η προτεραιότητά του είναι πλέον να προστατευτεί το μνημείο και να μπορέσει ο κόσμος να το επισκεφθεί.
Η ανακάλυψη μιας ξεχασμένης αναγεννησιακής πρόσοψης πίσω από τους τοίχους ενός σπιτιού μοιάζει με ιστορία αρχαιολογικής τύχης. Για τον άνθρωπο που τη βρήκε, όμως, ακολούθησαν δέκα χρόνια δικαστηρίων, οικοδομικών περιορισμών και εγκαταλελειμμένων σχεδίων. Η ανταμοιβή του ενός εκατομμυρίου ευρώ έρχεται επιτέλους, την ώρα που ένα μνημείο του 16ου αιώνα εξακολουθεί να περιμένει τη δική του διάσωση.
Με στοιχεία από El País
